De fiscale trein van justitie is ontspoord - Jan Nolf

Fiscale klassenjustitie wordt het nieuwste maatschappelijk fiasco van justitie. De fiscale trein is voorspelbaar ontspoord met de luxewagon van Omega Diamonds op slechte wissels: de afkoopwetten. Wantrouwen en onbegrip tegenover justitie zullen inwerken als gif in onze verpauperende samenleving, langer en dieper dan in de riolen van Wetteren.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De oorzaak

Al bijna zes jaar geleden, op 12 juli 2007 maakte het wetsvoorstel tot oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie een onverbiddelijke rekening. Voor de grote fraudezaken die de fiscus toen op 14 verjaarde dossiers gesignaleerd had, werden er liefst negen zelfs nooit door het parket onderzocht. Net als een winkeldiefstal nu. Het niet-geïnde bedrag in de strijd tegen de fiscale fraude werd toen geraamd op €130 miljard.

Het verslag van de onderzoekscommissie volgde twee jaar later. Vooreerst werd in bijna alle onderzochte probleemdossiers het structureel gebrek aan (fiscaal deskundig) personeel aangehaald, zowel in het parket als bij de onderzoekrechters. Justitie bleek daardoor gewoonweg “materieel niet in staat alle protagonisten te vervolgen”. Dat probleem vergiftigde het hele systeem: zware fraudeurs zouden er immers op ingespeeld hebben “door de dossiers te laten toenemen”. U leest het goed: door met die tactiek “het onderzoek onbeheersbaar te maken, verhoogde hun kans om uiteindelijk zonder enige sanctie weg te geraken”. Cynischer of perverser kan het nauwelijks. Net zoals een chemiereus die nog wat gif extra zou lozen na een milieuramp.

De tweesprong op het spoor van justitie

Uiteraard was een der aanbevelingen van de onderzoekscommissie het verhogen van het aantal en de specialisatie van parketmagistraten en onderzoeksrechters. Let echter op de datum van dat rapport: 7 mei 2009. Ondertussen was de kredietcrisis langsgekomen. Fortis moest in de herfst van 2008 gered worden en Dexia wankelde. Wrange vaststelling: de banksector die zo vaak medeplichtig was geweest, ging voor.

Sindsdien is het overheidsbudget van ademnood naar versmachting gegaan. In nagenoeg alle antwoorden van de opvolgende ministers van Justitie komt het woord “budget” voor als een eufemisme voor ‘nee’.

Als er geen ruimte is voor visie, wordt kassa-kassa-benadering verleidelijk. Hetzelfde onderzoeksrapport merkte op dat er geen wettelijk kader bestond voor de fiscale minnelijke schikking waardoor de strafvervolging vervalt. Toch bestond de praktijk toen al in de kleine lettertjes. De deal in de zaak Massive (€82 miljoen) – toen een record - dateert immers al van 2009 maar werd toen nog bezegeld met een klassiek vonnis van opschorting van straf, uitgesproken door de onafhankelijke raadkamer van de rechtbank.

Het parlementair verslag bepleitte een “sluitend systeem” om buiten die rechtbank om, rechtstreeks tussen fraudeur en parket meer transactiemogelijkheden te creëren. Weliswaar meteen met de waarschuwing: natuurlijk moet controle worden uitgeoefend op de dadingen die worden aangegaan. We moeten ervoor zorgen dat alle Belgen gelijk zijn voor de fiscale wet”. Let op dat “natuurlijk”, natuurlijk, want net daar liep het grandioos mis.

Het haastig gepruts

De megafraudeurs moeten wel geschaterd hebben om de onderdanigheid waarmee de afkoopwet ineen geknutseld werd. Het wetsvoorstel Verherstraeten opende officieel pas begin 2011 – na wat kladversies van parket en pientere advocaten - de cadeaudoos van Pandora. Nu werd het afkopen van strafvervolging zelfs tijdens de hele procedure mogelijk.

Nochtans laat net die rare nieuwigheid de fraudeur toe slopende procedureslagen te leveren om pas op het einde van de rit (tot in cassatie) op een goedkopere transactie over te schakelen. Efficiëntiewinst voor het budget van justitie is er dus helemaal niet. Maar de onafhankelijke (onderzoeks-)rechter werd als pottenkijker wel opzij gezet.

De aangekondigde ontsporing

Het affront voor de belastingbetaler staat netjes aangekondigd in een bijzonder spoorboekje van justitie: de omzendbrief van mei 2012 met het bijna hilarisch gunsttarief van 10 à 15% boete op de ontdoken belasting. In de deal met Omega Diamonds lijkt zelfs dat minimumcijfer niet gehaald, maar het parket-generaal houdt de lippen stijf op elkaar. Justitie schittert dus weer eens in non–communicatie met de gewone rechtzoekende. Een aanpak met de bottinnekes tegen de kleine belastingbetaler en met de fluwelen handschoen voor de grote fraudeur is dan de indruk: ’fort avec les faibles, faible avec les forts’.

Als de minister van Justitie – slechts schijnbaar de grote baas van het spoornet van justitie - de recentste diamantdeal slechts in de pers vernam, kon ze dus ook geen gebruik maken van haar ministerieel injunctierecht: een bevel tot vervolging. Door de treinmachinist in snelheid gepakt met ons allemaal samen? Misschien, maar dat moet ze dan toch ook eens uitleggen.

Vier voorstellen die geen cent kosten, maar veel kunnen besparen en opbrengen

Vooreerst de prijs.
Verhoog de belachelijke braderietarieven van 10 en 15 % uit de circulaire: daarvoor is dus niet eens een wetswijziging nodig. Een minimale proportionaliteit mag rustig het dubbel of drievoud zijn. Daar herkennen dan gewone Belgen hun fiscus toch een beetje in.

Ten tweede de factor tijd.
Fraudeurs moeten belet worden de kat uit de boom te kijken. Dus geen afkoopwet meer na verwijzing door de raadkamer, want dan verdwijnt voor de samenleving de voorgehouden meerwaarde.


Ten derde bestaat er naast centen, nog iets als justitie, dus recht en rechtvaardigheid.
Het moderne parket is echter “noch onpartijdig, noch onafhankelijk” doceert professor Vande Lanotte zelf. Daarenboven regelt het parket via de afkoopwet de eigen werklast(-vermindering) zodat het daar zelfs eigen agendabelang bij heeft. Ook daarom, maar ook voor de toetsing van de maatschappelijke ernst van de zaak, moet een onpartijdig rechter ingeschakeld worden: minstens de raadkamer moet het parket kunnen terugfluiten. Extra meerwaarde van die methode: dat zal meteen diamantoorlogen binnen parketten voorkomen. Die interne beleidsconflicten zouden dan in de toekomst immers niet binnen het parket, maar erbuiten beslecht worden. Door een deal te weigeren kan de raadkamer impliciet vervolging aanbevelen.

Last but not least de (eind-)verantwoordelijkheid.
Het lukt niet goed om een procureur-generaal in beleidskwesties op het matje te roepen of voor echte verantwoording naar het parlement te brengen. Dat ondervond ook Stefaan De Clerck na de gedenkwaardige Antwerpse Mercuriale van 2011 over sociale fraude en "het einde van de democratie".

Dan blijft er maar één hefboom over. Het positief injunctierecht van de minister van Justitie. Dat moet fiscaal diep ingebeiteld worden met een extra advieslijn via de minister van Financiën en de staatssecretaris bevoegd voor de sociale en fiscale fraude. Zo zal die povere pingpong van juridische en politieke verantwoordelijkheden vermeden worden. Maar vooral zal dat individuele en dus discriminerende transactiedrift van parketten(-generaal) temperen: die mag geen competitie voor een krantenkop worden om zichzelf “goebezig” in het zonnetje te zetten.

Straks eens de politieke koppen tellen die daar nee tegen zouden zeggen.

(De auteur was vrederechter)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.