"Goede casting is de helft van een film"

Michael Haneke (71, "Amour") heeft gisteravond in Bozar gepraat over zijn werk en zijn liefde voor muziek. De Oostenrijkse regisseur is in ons land om de opera "Così fan tutte" van Mozart te regisseren in De Munt. Tegelijkertijd loopt er in Cinematek een retrospectieve met zijn werk. Haneke vertrouwde het publiek onder meer toe dat hij tijdens het regisseren vooral op zijn gehoor vertrouwt en niet zozeer op wat hij ziet.

De liefde voor muziek ontdekte Haneke rond zijn 12e. "Toen ik op een feestdag alleen thuis was, hoorde ik op de radio de "Messiah" van Händel. En na het bekijken van een kitscherige film over Mozart wilde ik pianist worden. Gelukkig liet mijn grootvader, die componist en dirigent was, me al vlug verstaan dat ik geen grote muzikant zou worden. Sindsdien ben ik een liefhebber." Haneke benadrukt dat hij veel respect heeft voor muziek. "Ik zou muziek nooit gebruiken om foutjes in mijn films te maskeren, iets wat wel vaak gebeurt."

De manier waarop Haneke zijn films construeert, kan vergeleken worden met de manier waarop muziek gecomponeerd wordt. "Als je geen gevoel voor ritme en structuur hebt, heb je geen goede film, hoe fantastisch de acteurs en het scenario ook zijn", vindt Haneke. "Valse noten hoor je meteen, in de film is het ook zo. Wanneer ik samenwerk met mijn acteurs, luister ik vaak alleen maar, zo detecteer ik beter wat er niet klopt."

Structuur is erg belangrijk voor Haneke. "Bij het schrijven van het scenario geef je al de richting en timing aan. Het is daarbij uiterst belangrijk om altijd de reactie van de toeschouwer in je achterhoofd te houden. Kunnen deze zware scènes op elkaar volgen of is er nood aan een rustmoment? De structuur creëren, dat is het echte, harde werk, dat is wat tijd vraagt."

AP2013

"Je doet het voor de onverwachte cadeaus van de acteurs"

Toch hangt volgens Haneke het succes van zijn werk niet alleen van zijn scenario's en van zijn regie af. "Acteurs kunnen iets toevoegen aan je werk. Dat zijn de mooie verrassingen. Ik word altijd erg gelukkig wanneer er een onverwacht cadeau van een acteur komt. Voor die momenten zit je in dit vak."

Als regisseur is Haneke trouw aan zijn crew en voor sommige personages heeft hij zelfs al een acteur in gedachten wanneer hij aan het scenario begint. Dat was bijvoorbeeld zo bij "Amour". "Voor de man dacht ik meteen aan Jean-Louis Trintignant (foto in tekst). Emmanuelle Riva, die de echtgenote speelt, is er pas na casting bijgekomen."

"Goede casting is de helft van een film", benadrukt Haneke. "Wanneer je met goede acteurs samenwerkt, dan hoef je de dingen niet meer uit te leggen. Ik zeg hen altijd: speel geen rol, want dan speel je je mening over de context. Het volstaat om gewoon in de situatie te zijn. Als de acteurs "liegen", zie ik het en dan zal ik het hen ook zeggen."

Haneke wordt vaak geloofd voor de kracht die er in zijn films uitgaat van de non-verbale interactie. "Dat goede oor blijft belangrijk", benadrukt Haneke nogmaals, waarna hij zijn microfoon laat zakken, zodat het publiek hem niet meer kan verstaan en hij meteen zijn punt illustreert. "Ik zeg de acteurs altijd duidelijk wat ik wil. Soms komt dat hard over, maar wie mij kent, weet dat ik dat altijd doe omdat ik het best  mogelijke eindresultaat wil."

The Associated Press2012

"Ik maak geen films voor idioten"

De films van Haneke, zoals "Das weisse Band" en "La pianiste", zijn geen hapklare brokken. "Ik maak films voor mensen die nadenken, ik wil niet dat ze het gevoel hebben dat ik hen als idioten behandel. Het over de ernstige dingen in het leven hebben, is de essentie van kunst. Daarom zoek ik ook altijd naar ongewone, nieuwe manieren om de dingen te vertellen. Een voorbeeld: geweld. Ik doe er alles aan om ervoor te zorgen dat we het geweld niet zomaar consumeren."

Haneke weigert ook om mogelijke interpretaties van zijn werk aan te bieden. "Zo zou ik de blik van de toeschouwer meteen beperken, in een bepaalde richting sturen. Iedereen moet met zijn eigen ogen, zijn eigen blik, naar mijn films kijken."

Momenteel werkt Haneke in Brussel aan de regie van "Così fan tutte" van Mozart in De Munt. "Het plezier haal ik uit die geniale muziek, elke dag ontdek ik er nog nieuwe nuances in. Maar ik moet me wel maat per maat voorbereiden. Net zoals in de film geeft ook hier de muziek een surplus aan wat er gezegd wordt. Het is een cadeau van Mozart en van de zangeres. Deze opera zit vol geraffineerde conversatie. Het is mijn taak om het zo tonen dat het publiek dat ook begrijpt."

"Così fan tutte" is na "Don Giovanni" de tweede operaregie van Haneke. Of hij ook "Le nozze di Figaro" van Mozart nog onder handen zal nemen, laat hij in het midden. "Het is mijn favoriete opera, maar hij is me te gecompliceerd, misschien doe ik dat binnen 10 jaar, als ik dan nog leef", lacht Haneke.

Michael Haneke: een prijsbeest

Michael Haneke studeerde toneel, filosofie en psychologie. Hij is de maker van films als "Der siebente Kontinent", "Funny games", "Code inconnu", "La pianiste", "Caché", "Das weisse Band" en "Amour".

Die twee laatste films werden in Cannes allebei bekroond met een Gouden Palm. De triomftocht van "Amour" ging nog verder. De film bleef prijzen in de wacht slepen en won uiteindelijk ook de Oscar voor beste niet-Engelstalige film, ook de hoofdacteurs werden meermaals gelauwerd.

In Cinematek in Brussel loopt er deze maand een retrospectieve met zijn werk. Daarnaast stelde Haneke zelf ook een programma met 20 lievelingsfilms samen. "Così fan tutte" gaat op 23 mei in première in De Munt.