Denkvormen - Carl Devos

Wat hebben het spaarboekje, de dienstencheques en zonnepanelen met elkaar gemeen? Teveel succes. Dan noopt ‘voortschrijdend inzicht’ tot beleidsaanpassing, namelijk om het omgekeerde te bereiken van wat jarenlang werd beoogd.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Bij nogal wat mensen komt dat als dom of ondoordacht over. Konden al die slimme dames en heren dat niet voorzien? Dit soort correcties is van een ander soort dan de bijvoorbeeld bijsturing van het veel te snelle oordeel over de crisisaanpak in Wetteren. Ook daar gingen slimme mensen uit de bocht. Zelfs officieel heel slimme mensen, zoals die aan de Universiteit Gent, kunnen zich wel eens danig vergissen.

Afrekening

Over het spaarboekje en Co is lang en grondig nagedacht. Ondanks al dat denkwerk was blijkbaar niet te voorzien welke effecten die beslissingen op lange termijn zouden hebben. Dat is begrijpelijk en beleidsbijsturing is niet per definitie een professionele fout. Integendeel. De gretigheid waarmee de door N-VA voorgestelde gouverneur van Oost-Vlaanderen werd aangepakt was dat wel. Nog voor het vuur was geblust, zochten sommigen profilering in hun kritiek op het gebrek aan ervaring of communicatiekracht van Jan Briers. Niet de échte oorzaak van het probleem, niet de moeilijkheid van het beheer van deze bijzonder complexe milieuramp, niet het vakmanschap waarmee redders te werk gingen, niet het lot van de getroffenen, maar de afrekening met de niet-echt-maar-enigszins-toch-wel N-VA-gouverneur stond voorop.

Anderen probeerden de ramp communautair te exploiteren. Want bevoegde federale Franstalige excellenties waren nog niet ter plekke geweest. Dat bleek niet te kloppen, en enkele uren later schoven er nog andere aan. Plotseling zat Vlaanderen vol rampen- en communicatiespecialisten, ook in de Wetstraat. Iedereen had een mening, zeker over Briers, maar weinig kennis van wat er echt aan de hand was. Trouwens, voor elke mening is ook altijd overal wel een expert te vinden die ze verdedigt. Genoeg mensen afbellen tot de juiste gevonden is, meer is er niet aan. Dat Franstalige politici – met voorop Joëlle Milquet – het voor Briers opnamen terwijl sommige Vlaamse politici hem zwaar op de korrel namen, was tekenend. Naarmate de ramp zich verder ontrolde, bleek dat de aanpak van Briers en het hele crisisteam nog zo kwaad niet was. De keuze om regelmatig de beschikbare informatie mee te delen, zelfs als die achteraf moet worden bijgestuurd of ingetrokken op basis van nieuwe informatie, heeft voor- en nadelen. Iedereen zal uit deze milieuramp lessen moeten trekken, ook over de communicatie ervan.

Maar gisteren klonk in Wetteren applaus en waardering voor de crisisaanpak, in schril contrast met de kritiek van die buiten Wetteren te horen was. Intentieprocessen is het allerlaagste genre, en moeten dus vermeden worden. We dichten alle critici ook een oprechte bekommernis toe om het leed van de bevolking van Wetteren en een oprechte zorg om een goede aanpak ervan. Maar er ontstaat tevens een weerlegbaar vermoeden dat die critici ook een platte afrekening met een N-VA-gouverneur voor ogen hadden. Want de kritiek kwam snel en was op één punt gericht.

Rector en vicerector (m/v)

Een intentieproces viel deze week ook uw dienaar ten dele, onder andere na mijn kritiek op de verkiezingsprocedure voor (vice)rector aan mijn geliefde Universiteit Gent. Populisme. Mediageil. Deloyaal. Aldus enkele mededelingen, van een kleine minderheid. Nochtans kwam na discussie de conclusie dat de procedure inderdaad niet deugde, meer nog, dat er ongeveer niemand was die ze verdedigde. Alleen mocht dat volgens sommigen niet gezegd worden, om de universiteit te beschermen. De Universiteit Gent draagt ‘durf denken’ als sterke slogan met zich mee. Wie niet kritisch over de eigen instelling mag denken, verliest ook het recht om over de hele samenleving kritisch na te denken. Als we de democratische verkiezingsprocedures van de eigen instellingen niet tegen het licht mogen houden, dan moeten we voortaan zedig zwijgen als het over die van de Belgische of internationale politiek gaat. Ni dieu, ni maître. Zelfkritiek gaat perfect samen met respect en geloofwaardigheid. Meer nog: diegene die per se de stilte willen bewaren houden het beeld enkel kunstmatig op en doen de universiteit meer kwaad dan zij die openlijk hun kritiek uiten.

Door een decreet moet de Vlaamse gemeenschapsuniversiteit UGent voor het mandaat van rector en van vicerector telkens een man én een vrouw voordragen. Dit past in het genderbeleid. De UGent scoort ter zake bedroevend slecht. Maar deze procedure is daar geen goed antwoord op. Integendeel. Wie de zaken met zo’n procedure wil forceren ondermijnt in plaats van versterkt de legitimiteit van dit genderbeleid. Of dacht iemand dat die vooruitgang gedecreteerd kon worden?

Er is veel meer mis dan enkel die verkiezingsprocedure, die stelling zegt niets over de intrinsieke kwaliteiten van de kandidaten. De campagne was te flauw en te kort. Op een debat na is er eigenlijk geen grote discussie geweest over de vraag waar het met de Universiteit Gent, haar onderwijs, dienstverlenging en onderzoek, heen moet. Alle kandidaten zaten barstensvol goede bedoelingen, maar pas in een puntige ondervraging en scherp debat komen interessante verschillen naar boven.

Waarom mogen slechts een beperkt aantal kiezers de top van de universiteit verkiezen? Waarom niet alle personeelsleden, via rechtstreekse verkiezingen? De verkiezingen verlopen nu dubbel getrapt: de vertegenwoordigers van het personeel en studenten die lid zijn van de faculteitsraden, mogen hun stem uitbrengen. Zij verkiezen vier kandidaten in een soort voorverkiezing, en andere vertegenwoordigers in de Raad van Bestuur verkiezen uiteindelijk uit die vier kandidaten de rector en vicerector. De universiteit geeft hiermee de indruk niet te geloven in de wijsheid en het oordeel van haar eigen personeel, dat dagelijks tientallen cruciale beslissingen moet nemen, over honderden miljoenen en waarvan velen het leven van bijvoorbeeld studenten ernstig beïnvloeden. De volkswil moet zeer gefilterd worden, bijgestuurd, door een klein korps van institutionele wijzen die de politiek wenselijke beslissingen (genderbeleid) uitvoeren.

Nergens – niet in het decreet niet in het verkiezingsreglement van de UGent – staat dat er een man én een vrouw aan het hoofd moet komen, maar al wie enige naam heeft fluistert in stilte dat zoiets nu eenmaal moet, ‘onvermijdelijk’ in 2013. Als dat het geval is, moet dat best ofwel in het decreet ofwel in de procedure zo opgenomen worden, dan is het ook zonneklaar voor alle kiezers. Bovendien zijn de criteria die de Raad van Bestuur zal gebruiken om uit die vier namen te kiezen onduidelijk. En die moeten die kiezers ook kennen. Trouwens: een rector is geen vicerector, en omgekeerd. Beide profielen verschillen. Neem deze stereotypering: een rector (v/m) is een goede netwerker en communicator, die zijn weg in Brussel kent; een vicerector (v/m) is intern een goede beheerder, dossiervreter. Dat maakt dat niet elke m/v voor beide geschikt is. Maar de kiezer heeft niets te zeggen over welke m/v het uiteindelijk voor welke functie haalt. Dat beslist enkel de Raad van Bestuur, die daarmee geheel de rol opneemt die het decreet haar oplegt. De decreetgever heeft net de versterking van de rol van de Raad gewild, precies omdat men er blijkbaar geen vertrouwen in had dat via rechtstreekse verkiezing de vrouwelijke aanwezigheid aan de top gegarandeerd zou worden. Want er zijn nog twee anderen evenwichten die een rol spelen. Maar niemand durfde dat evenwel heel expliciet zeggen. Alleen zijn velen aan de universiteit slim genoeg omdat impliciet aan te voelen. Vandaar het protest, dat zich onder andere uit via afwezigheid.

Procedure

Het voortzetten van de stemming, maandag en eventueel dinsdag, is beslist met de goede bedoeling om deze soap af te sluiten. Maar is deze interpretatie – het gaat om een niet voorziene situatie – wel juridisch in orde? Als de stemming geen vier kandidaten oplevert die elk een tweederde meerderheid haalden (man en vrouw voor rector, man en vrouw voor vicerector), zonder dewelke de Raad van Bestuur niet tot de keuze kan overgaan, kan men dan verkiezingsdagen blijven organiseren, dag na dag, tot die tweederde meerderheid uiteindelijk bereikt is? Moet niet alles opnieuw gebeuren? Als de kiezer wegblijft, om allerlei redenen, is dat immers ook een keuze. Maar blijkbaar de foute. Een soort uitputtingsslag met de kiezer, zoals bij sommige Europese referenda: stemt het volk verkeerd, dan moet de stemming opnieuw. Komt het volk niet, dan blijft de stembus open, tot er uiteindelijk genoeg passeren.

Wilt u dan geen vrouwen aan de top van de universiteit, vroeg een collega. Uiteraard wel, zeer zeker. Maar niet met deze procedure, er zijn er andere denkbaar. De universiteit heeft een fout gemaakt, maar verdient verschoning: de UGent moet werken met een bijzonder moeilijk decreet van een Vlaamse overheid die het niet durfde, of geen meerderheid haalde, om door te duwen wat sommigen wilden. Het is de UGent wel heel moeilijk gemaakt. Als straks de rector en vice-rector worden aangeduid, dan zullen het wellicht die kandidaten zijn die op brede instemming kunnen rekenen. In beide gevallen sterke, beloftevolle profielen waar velen zich kunnen in vinden. Dat is het drama van deze procedure. Dat ze wellicht oplevert wat anders ook naar boven zou komen, maar in dit geval wel met ernstige imagoschade. Laat ons straks kritisch achter de nieuwe (vice)rector staan, die onder andere aan een nieuwe procedure en decreetaanpassing moeten werken.

Blijkbaar is het zo moeilijk te begrijpen dat je kritiek kan hebben en toch dezelfde doelen kan dienen. Zoals het ook voor sommigen niet kan dat je tegelijk lof én kritiek kan hebben.

Gemiste kans

Het ACW liet de kans voorbijgaan om op Rerum Novarum wijze woorden te spreken. Het heet nu dat het ACW ‘versterkt uit het verhaal’ is gekomen. Het middenveld laat zich niet verzwakken. Inderdaad, het graan heeft de orkaan doorstaan, maar hoe? Deze Rerum Novarum was helaas een gemiste kans om het moreel leiderschap weer op te bouwen, om een mea culpa te slaan, om een lijn te trekken. Zonder daarom aan alle kritiek te moeten toegeven of de broek op de enkels te duwen. Maar in waardigheid het kantelmoment gebruiken. Helaas bleef het ACW op de vlakte. Meer dan ‘verkeerd ingeschatte keuzes’ kwam er niet. Geen loutering. Wel een doorzichtige aanval op ‘radicaal-rechts’ dat het ACW wil verzwakken om de neo-liberale samenleving te organiseren. Van het nieuwe ACW was niets te zien. Te vroeg, klonk het. Kan best. Maar deze Rerum Novarum-speeches waren ontgoochelend.

De arbeidersbeweging die zal opstaan na de verbouwing, inclusief gedeeltelijke sloop, van het ACW, zal er een moeten zijn die exclusief gebaseerd is op haar sociaal kapitaal, niet langer op financieel kapitaal en machtshonger. Niet op politiek lobbywerk maar op sociaal werk. Speculatie, fiscale optimalisatie of ingenieuze aftrekposten, dat is het verleden waarmee ‘afgerekend’ moet worden. Het ACW van morgen is een ander, financieel afgeslankt maar moreel versterkt ACW.

Tweet

Eerder deze week vertelde een vriendin hoezeer haar moeder uitkeek naar het fietstochtje met de vriendinnen van Femma (KAV). Sinds de ziekte van haar man is ze wat geïsoleerd. Gelukkig komen af en toe vrijwilligers langs, om de rolstoel van haar man buiten te wandelen als de zon het toelaat. Over en voor dit ACW stuurde uw dienaar donderdag een tweet: ‘Bedankt #ACW voor wat u voor zovelen betekent. Na moeilijke periode herbronnen, herstructureren en strijdt verder voor warm en sociaal VL.’

Die appreciatie voor het ACW te velde staat los van sommige acties van ACW-Brussel. Dat onderscheid , zoals dat hier ook in eerdere bijdragen op deredactie.be is gemaakt, willen velen niet meer maken. Voor hen is ACW = slecht. Wie iets positiefs zegt over het ACW is tegen N-VA, redeneren enkelen, omdat het N-VA en het ACW in een soort oorlog verwikkeld zijn: wie iets voor mijn tegenstrever is, is helemaal tegen mij. Zoiets. Sommige toppers misbruiken de vrijwilligers als een soort moreel schild tegen aanvallen en kritiek, dat klopt, maar dat maakt het werk van die vrijwilligers er niet minder mooi om. Bij sommige ACW’ers geldt dat ook: N-VA = slecht. Hoezo? Is rechts per definitie asociaal? Waarom zou dat?

Even later kwam er een telefoon van een journalist van Het Nieuwsblad, met de vraag of mijn twitter-account niet gehackt was. Volgens sommigen moest dat het geval, anders was mijn tweet niet te verklaren. Andere pistes: de tweet was onderdeel van een sociologisch experiment, ik had op een communiefeest te diep in het glas gekeken, door het establishment op te vrijen solliciteerde ik naar meer aandacht op de VRT, enz. Die wierook paste niet, niet op dat moment, stond ook nog te lezen. Want er waren ook buiten het ACW vrijwilligers die aan een warm en sociaal Vlaanderen werken. Uiteraard. Alleen een dwaas zou het omgekeerde stellen. De tweet was ‘een academicus onwaardig’, deontologisch fout. Wellicht omdat elke vorm van sympathie voor bepaalde facetten van het ACW neerkomt op een partijpolitiek statement. Kom nou.

Daarmee , want twitter is bijzonder te relativeren, is niets in zijn algemeenheid gezegd. Het is geen representatief forum, en zoals wel vaker op sociale media is de roep sneller dan de gedachte. De beperking tot 140 tekens verplicht tot de essentie, maar snoeit veel nuance weg, enzovoort. Geen sprake van dat deze anekdote iets valabels zegt over deze of gene kiezers. Maar het illustreert wel dat er naast alle aandacht voor een gezond lichaam, diëten, … we soms wat beter ook ons denken wat moeten verzorgen. Met al die interessante boeken over het brein en redeneren moet dat misschien wel lukken.

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.