Het Syrische moeras in Libanon - Inge Vrancken

De voorbije dagen vielen in Libanon tientallen doden bij geweld in de zuidelijke havenstad Saida. De gevechten zijn aangestookt door het conflict in Syrië. De druk op Libanon neemt met de dag toe.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

De gepantserde legervoertuigen in de straten, de gevechten tussen milities en leger, het deed sommige Libanezen terugdenken aan de burgeroorlog die er woedde van 1975 tot 1990 en die vooral langs sektarische grenzen werd uitgevochten. Naar die tijd wil Libanon niet terug.

Het stond in de sterren geschreven. De vraag was al lang niet meer óf Libanon mee zou verzinken in het Syrische moeras, maar wel wanneer het zou gebeuren, in welke mate en hoe hoog de prijs zou zijn die de Libanezen betalen. Dat laatste weten we nog niet. We staan nog maar aan het begin van wat voor Libanon wel eens een lange, hete zomer zou kunnen worden. Velen houden hun hart vast.

Saida

Na de gevechten in de noordelijke stad Tripoli, werden enkele weken geleden twee raketten afgevuurd op de hoofdstad Beiroet. Nu is er hevig gevochten in de zuidelijke stad Saida. Slaat de (burger)oorlog in Syrië nu echt over op Libanon? Het Libanese leger raakte verwikkeld in gevechten met gewapende volgelingen van Ahmad al-Assir, een radicale soenniet die rebellen in Syrië steunt. Volgens de Libanese krant Daily Star zijn bij de gevechten in Saida 17 militairen en zeker 40 Assir-volgelingen gedood. Er zouden ook vier Hezbollah-strijders omgekomen zijn. Want volgens een legerwoordvoerder heeft ook Hezbollah zich in deze strijd gemengd.

Ahmad al-Assir

Ahmad al-Assir is een controversieel figuur in Libanon. Hij is een soenniet, steunt de opstand in Syrië en uit publiekelijk veel kritiek op Hezbollah, de sjiitische organisatie in Libanon die strijdt aan de zijde van het Syrische regeringsleger en die president Bashar al-Assad blijft steunen. Enkele jaren geleden was de man nog totaal onbekend. Maar toen de opstand in Syrië uitbrak, stond hij meteen op de barricade om de rebellie daar te steunen. Aan Bashar al-Assad verklaart hij de heilige oorlog.

Hoge ogen gooide Assir toen de prominente Libanese zanger Fadel Shaker toetrad tot ‘zijn club’. Assir zegt dat het zingen van niet-islamitische gezangen "haram" is, verboden. Fadel Shaker gaf zijn zangcarrière op en stort zich nu op islamitische studies. Ahmad al-Assir heeft een eigen agenda voor Libanon voor ogen, zo lijkt het.

Gevechten

De gevechten in Saida, afgelopen weekend, braken uit toen het leger enkele aanhangers van Assir arresteerde in de stad. Andere leden van de groep vielen daarop een legercontrolepost aan en er ontstond een vuurgevecht. Twee dagen lang zou er uiteindelijk gevochten worden. Het Libanese leger haalde de bovenhand. Tot grote tevredenheid van de meeste Libanezen, want het spook van een nieuwe burgeroorlog met gewapende milities die de straten onveilig maken en leden van andere groepen en religies aanvallen, hangt als een zwaard van Damocles boven de Libanese hoofden. Wat er met Ahmad al-Assir gebeurd is in die twee dagen van gevechten, weet niemand met zekerheid. Hij lijkt gevlucht te zijn. Naar waar, is nog niet duidelijk.

Sektarische grenzen

De spanning in Libanon neemt al enige tijd toe. Zeker sinds Hezbollah in mei openlijk toegaf dat het strijders levert aan de Syrische president Assad om hem te steunen. Die steun blijkt belangrijk. Want door de Hezbollahsteun (en door wapenleveringen) is het Syrische regeringsleger weer sterker geworden in zijn strijd tegen rebellen.

De Hezbollah-strijders vechten in Syrië, maar hun doodskisten – er zijn er al veel gesneuveld – keren terug naar Libanon. Het kleine land kan onmogelijk negeren wat er in het buurland gebeurt. De wrevel, ergernis, ongerustheid en betrokkenheid neemt toe. Syrië is plots weer heel dichtbij.

Libanon is een fragiel lappendeken van meer dan tien religies en etnische groepen. Tussen die groepen en sekten werd van 1975 tot 1990 een bloedige burgeroorlog uitgevochten. De spanningen van destijds duiken regelmatig weer op. En sinds twee jaar neemt de verdeeldheid vaker toe en laat die diepe sporen na, vanwege Syrië.

President Bashar al-Assad heeft hier vrienden en vijanden. Zijn regime heeft een lange geschiedenis van inmenging in Libanon. Na de moord op oud-premier Rafik Hariri in 2005 - met de vinger werd meteen naar de Syrische regering gewezen - moest het Syrische leger vertrekken uit Libanon, na een decennialange aanwezigheid. Sindsdien is de invloed van Syrië in Libanon veel minder zichtbaar, maar daarom niet onbestaande.

Alawieten en Hezbollah

Eén van de minderheidsstrekkingen in Libanon is die van de alawieten, een zijtak van de sjiieten. President Bashar al-Assad is ook een alawiet. In Libanon maken zij maar 2% van de bevolking uit. Ze voelen zich dan ook – zeker nu – in hun voortbestaan bedreigd. Sommigen van hen strijden mee met de sjiitische Hezbollah. Voor hen gaat de strijd om meer dan het voortbestaan van het Assad-regime in Syrië. Voor hen gaat het om hun eigen voortbestaan.

Hezbollah is de machtigste militaire groepering in Libanon, met nauwe banden met Syrië en Iran. De toegenomen invloed van Hezbollah in de Syrische strijd doet velen in Libanon vrezen dat het land opnieuw op de rand staat van een eigen burgeroorlog. Toch is lang niet iedereen bereid om de wapens op te nemen en te vechten zoals dat in 1975 was. De evenwichten zijn niet meer wat ze toen waren. Hezbollah is veruit de machtigste van hen allen.

Grenzeloos geweld

Ook al is het conflict in Syrië niet begonnen als een sektarische strijd, daartoe ontwikkelt het zich wel. En Libanon is een afspiegeling van die sektarische spanning. Het spanningsveld trekt als wortels van een sterke boom onder de grond verder naar andere landen in het Midden-Oosten. Hoe langer het conflict in Syrië nog aanhoudt, hoe dieper en verder de wortels zullen reiken. En die wortels houden geen rekening met grenzen. Voor heel het Midden-Oosten staat er veel op het spel.

(De auteur is VRT-journalist en kenner van het Midden-Oosten.)