"Mini-Gezi's" in Istanbul, een experiment in directe democratie

Twee weken geleden werd het Gezi Park in de Turkse stad Istanbul ontruimd, de plaats waar de massale protesten tegen de Turkse regering hun oorsprong vonden. Al snel ontstonden er over heel Istanbul "mini-Gezi's", groene zones die min of meer permanent bezet werden. Correspondent Dirk Vermeiren ging een kijkje nemen in het Yogurtcu Park in de wijk Kadiköy.
Het Yogurtcu Park in de wijk Kadiköy in Istanbul

Twee avonden slechts duurde het vooraleer het Gezi Park-protest een tweede adem vond. Op zaterdagavond 15 juni werden duizenden activisten met een bombardement van gas- en geluidsbommen verjaagd uit het park dat ze 14 dagen lang bezet hielden. Amper 48 uur later groeiden in een 20-tal parken verspreid in Istanbul mini-Gezi’s, groene zones die min of meer permanent bezet werden. Het ene park werd gewoon ingewisseld voor het andere.

Als het ondertussen legendarische Gezi Park het Woodstock was voor de activisten – een spontaan gegroeid en onverwacht massaal experiment in vrijheid, blijheid en een masterclass in activisme – dan zijn de bijeenkomsten in de buurtparken het logische vervolg daarvan.

Speakers' corner staat centraal

Het is opmerkelijk hoe de verschillende geïmproviseerde parken, ver weg van elkaar in de monsterstad Istanbul, een soortgelijke werking vertonen. Centraal is het forum, een soort speakers’ corner waar iedereen die iets te vertellen heeft twee minuten lang de microfoon voor zich heeft. Sommigen maken een punt, anderen niet, de ene spreker krijgt bijval, de andere niet, maar iedereen krijgt de kans uit te praten.

Het is een experiment in directe democratie. Wie om een publieke stemming vraagt over een onderwerp, krijgt rechtstreeks feedback: bij instemming wapperen de toehoorders met hun handen, bij afkeur gaan de handen kruiselings de lucht in. Zo kan het dat ter plekke beslist wordt een protestmars door de buurt te houden als de dagactualiteit daar om vraagt.

Een politieman wordt vrijgelaten nadat hij een activist doodgeschoten heeft? Een dode bij politiegeweld in Zuidoost-Turkije? Allebei gaven ze aanleiding tot optochten. In de wijk Besiktas wandelden deze week honderden mensen van hun park naar de kantoren de krant Sabah om er in een toneeltje "horen, zien en zwijgen" aan te klagen dat de media hun werk niet doen in Turkije.

Soms worden onderwerpen uit het forum opgetild en in een werkgroep voort behandeld. Zo werd besloten mensen die bij de protesten gewond of opgepakt werden, niet aan hun lot over te laten. Uit de fora in zowat alle parken kwam naar voor dat de 10%-kiesdrempel die in Turkije geldt een kopzorg is, omdat ze het status-quo in de hand werkt. Een ander actiepunt is een geplande boycot van shopping malls, een gehaat symbool van de politiek van de regering-Erdogan.

Toneel van volksopvoeding

De parken zijn ook het toneel van volksopvoeding. Tientallen seminaries en workshops groeiden vanuit de parken, met onderwerpen die variëren van filosofie over rechten en burgerlijke ongehoorzaamheid tot duurzaam ondernemen.

Net zoals in Gezi Park het geval was, doen de deelnemers er alles aan om geen aanstoot te geven: geen lawaai, het park elke dag opruimen, de buurt betrekken bij de werking. Tot nu toe laat de Turkse politie begaan, ook al beginnen de parkjes de karakteristieken van Gezi te vertonen, met enkele tenten, een geluidsinstallatie, een bibliotheekje en een cafeetje.

Hoe "de andere kant" bereiken?

Het ziet ernaar uit dat de lakmoesproef voor het Gezi-protest en de uitlopers in de wijken de lokale verkiezingen in 2014 worden. De vraag is of de beweging die de afgelopen maand de Turkse regering kleur deed bekennen en grote imagoschade deed oplopen de voor haar veilige omgeving van de parken zal kunnen verlaten. Dat is nog de grootste uitdaging waar de activisten in het ideologisch zo gepolarizeerde Turkije voor staan: hoe de "andere kant" bereiken en een dialoog tot stand brengen.

Ilay, een 23-jarige activiste die verkaste van het Gezi Park naar het Yogurtcu Park in de wijk Kadiköy, is optimistisch: "We ontdekken bij onszelf en bij anderen een enorme creativiteit en drive, en dat omdat we allemaal het beste met ons land voor hebben. Wij komen niet op straat voor een bepaalde man, of bepaalde vlag, wij komen op straat voor iedereen."