De kunst van het compromis - Pieter Timmermans

De kogel is door de kerk. Twintig jaar na het eerste arrest van het Grondwettelijk Hof is er een oplossing voor een eengemaakt statuut inzake de opzeg en de carenzdag. Tegelijk zetten de onderhandelaars de richting uit voor de andere elementen van het eenheidsstatuut. Ik wil het hier niet hebben over de inhoud an sich, wel over het belang van het compromis. Dit dossier is een mooi voorbeeld van wat het bereiken van een compromis betekent.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina
Lies Willaert

Wat Van Dale omschrijft als ‘schikking tussen partijen waarbij ieder van beide iets toegeeft’ komt in het bereikte akkoord op verschillende manieren tot uiting.

Bedienden minder, arbeiders meer

Het meest zichtbare facet – dus ook het element waarop de media focussen – is de toekomstige uitbreiding van de opzegtermijn voor de arbeiders terwijl die van de bedienden zal krimpen: de korte opzeg van enkele dagen voor arbeiders verdwijnt en de opzeg van 25 tot 30 maanden voor bedienden wordt afgetopt op om en bij 15 maanden. Daarover moeten we dus niet flauw doen.

Trouwens, is een ander evenwicht mogelijk? Wanneer het verschil tussen beide niet meer geoorloofd is, dan is er geen ander alternatief dan een nieuw uniek systeem dat het midden houdt tussen de twee werelden uit het verleden. Wat velen echter vergeten zijn de compensaties die worden voorzien voor arbeidersintensieve bedrijven zodat ze de meerkost van de opgetrokken opzegtermijnen in de toekomst in belangrijke mate kunnen milderen.

Werknemers en werkgevers zijn solidair

En zo beland ik bij een tweede aspect van een compromis: de betrokken partijen moeten bereid zijn tot solidariteit. Ook dat streven is sterk aanwezig in het voorliggende compromis. De werknemers zullen solidair zijn met elkaar om het historische verschil inzake opzeg voor arbeiders te financieren. De bestaande fiscale vrijstelling die vandaag nog geldt in hoofde van ‘alle’ werknemers voor een deel van de opzeggingsvergoedingen wordt gewijzigd. Het budget dat zo vrijkomt, wordt gebruikt om voor een ‘aantal’ werknemers, m.n. voor arbeiders met een grote anciënniteit, de loopbaanjaren uit het verleden aan te vullen.

De werkgevers op hun beurt tonen hun onderlinge solidariteit door de bijkomende kosten voor arbeidersintensieve bedrijven te compenseren. Bijvoorbeeld: op de ‘hoogste’ ontslagvergoedingen zal een bijdrage worden geheven die vervolgens zal gebruikt worden om de werkgeversbijdrage voor het Fonds voor Sluiting van Ondernemingen te verlagen voor ‘ondernemingen met minder dan 20 werknemers in dienst’.

Historiek en nieuwe inzichten

Dergelijke compensatievoorstellen vereenvoudigen de zaken uiteraard niet. Voor wie halsstarrig vasthoudt aan zijn eigen visie en nooit bereid is naar de andere te luisteren, is het natuurlijk wel gemakkelijk om eenvoudige ‘il n’y a qu’à’-voorstellen te lanceren. Een compromis, politiek of commercieel, is noodzakelijkerwijze meer complex. Dat is inherent aan het compromis. Iedereen moet er zich immers kunnen in terugvinden.

Daarom was ik tevreden om mijn intussen berucht geworden ‘Atoma’-schriftje bij de hand te hebben. Het bevat de historiek van alle onderhandelingen rond het thema arbeiders-bedienden van de voorbije jaren. Zo konden we op een bepaald moment tijdens de gesprekken naar een lijst met voorstellen teruggrijpen die twee jaar geleden al bij de IPA-onderhandelingen op tafel lagen.

De provisie voor het sociaal passief zoals dat vandaag in het akkoord is opgenomen, stond op die lijst. Met andere woorden, de historiek speelt een belangrijke rol in het vinden van oplossingen. Ze geeft inzicht in de objectieven van de tegenpartij waardoor je tegenzetten kunt doen om verder op te schuiven richting compromis. Natuurlijk helpen nieuwe inzichten ook altijd. Een nieuwe aanpak, frisse ideeën maar vooral ook een nieuwe voorstelling van een (al dan niet) bestaand idee kan wonderen doen. Een CAO over hoe werknemers en werkgevers op een hedendaagse manier omgaan met ontslag, is inderdaad innovatief.

Vrouwelijke intuïtie en mannelijk testosteron

Een compromis sluiten betekent even zo goed verzoenen van karakters. Hier past alle hulde aan het vrouwentrio minister De Coninck, haar kabinetschef en de kabinetschef van de premier. Zij zochten beheerst het compromis tussen vrouwelijke intuïtie en overkokend mannelijk testosteron.

Wat dit vrouwelijk trio niet belette om zijn mannetje te staan wanneer het erop aankwam om enkele decibels hoger te schakelen. Toch was bovenal geduldig luisteren hun kracht. De voorstellen van beide groepen correct inschatten, ze duidelijk communiceren naar de andere partij en daar vervolgens proberen beweging te krijgen in de vastgeroeste positie. En toen op het einde van de onderhandelingen ook de facilitatoren op een kritiek moment botsten toen hun eigen mandaat onder druk stond … namen ze alsnog de horde. Speelde hier het vrouwelijk karakter? Ik moet het antwoord schuldig blijven.

Visie en standpunt verzoenen

Tot slot de verzoenende rol van dit compromis. Hoe neemt de ‘visie’ van partij één vrede met het ‘standpunt’ van de andere, en omgekeerd? Voor de ene telde quasi alleen het (verworven) recht en de bijbehorende cash of kost. Voor de andere was tabula rasa een must om een nieuwe visie op de arbeidsmarkt te kunnen ontwikkelen. Ook binnen deze tweespalt vonden we een evenwicht. Rechten uit het verleden worden gevrijwaard, maar een nieuwe visie op inzetbaarheid, begeleiding naar een nieuwe job en flexibele arbeidsmarkt wordt in het toekomstige ontslagstelsel geïntroduceerd. Zo kan bijvoorbeeld een derde van het ontslagpakket voor andere dan pure ontslagpremies worden aangewend.

Evenwicht en compromis

Wie het alleenrecht heeft om te beslissen, zal met een andere oplossing voor de dag komen. Of die beter zal zijn, is nog de vraag. Belangrijker in een maatschappelijk debat is het draagvlak voor de beslissing. Het is perfect mogelijk een evenwichtige oplossing uit te werken maar tegelijkertijd een politieke, sociale, juridische of economische chaos te creëren. Zo bereik je niets.

Een compromis kan dus evenwichtig lijken, maar lost daarom de problematiek nog niet op. Een compromis is een evenwicht, maar een evenwicht is dus niet noodzakelijk een compromis. Anders gezegd: een compromis is een gedragen, evenwichtig voorstel waarbij de finale doelstelling niet uit oog wordt verloren. Het verzoent de afwegingen van de betrokken partijen omdat de onderhandelende partijen de vaste wil hebben om een doorbraak te realiseren. Aan de lezer het oordeel of het arbeiders-bediendencompromis aan die definitie voldoet.

 

(De auteur is gedelegeerd bestuurder VBO.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.