Het leger als redder van de democratie? -Annabell Van den Berghe

Democratie is meer dan enkel de stembus. Zo klinkt het in de straten van Caïro. Althans, op de plekken waar anti-Mursi demonstranten verzamelen. En dat klopt. Een democratisch bewind vraagt meer dan eens om de vier jaar presidentsverkiezingen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Intussen gaf voormalig president Mursi te kennen dat hij de regels van de democratie niet helemaal begreep. Hij eigende zichzelf heel snel ondemocratisch veel macht toe en luisterde niet naar de roep van het volk. Na een jaar wanbeleid kwam een in de wereldgeschiedenis ongeziene protestbeweging op gang, resulterend in het afzetten van de democratisch verkozen, ondemocratische president. Die beslissing kwam van het leger. Maar is dat dan wél democratisch?

Het volk is niet enkel de oppositie

Egypte is verdeeld in twee kampen. Pro-Mursi betogers komen de straat op om de legitimiteit van de verkozen president te benadrukken. Anti-Mursi betogers demonstreren om de legitimiteit van de oppositie te vrijwaren. En iedereen heeft ongelijk. De grootste dreiging voor Egypte is net die verdeeldheid onder het volk, benadrukt door de vele verschillende lokale demonstraties. Voorkomen dat die Egyptische versplintering leidt tot ongenoegen, schermutselingen en verregaand geweld, is de rol van het leger. Een leger dat de staat intact houdt en het volk beschermt.

Maar het volk, dat is niet enkel de oppositie. Ook de moslimbroeders en andere Mursi sympathisanten zijn deel van het Egyptische volk. En voor hen lijkt bescherming ver weg. Getuige hiervan het bloedbad dat werd aangericht afgelopen maandag, waarbij het leger slaags raakte met pro-Mursi betogers in de hoofdstad Caïro. Hoe het begon blijft onduidelijk. Hoe het afliep is glashelder: 53 doden en honderden gewonden. Soldaten beweren te hebben gehandeld uit zelfverdediging, nadat zij door gewapende mannen werden aangevallen. Demonstranten daarentegen zeggen dat het leger hen zonder reden aanviel, tijdens het ochtendgebed.

Eén ding is zeker. De gevechten eisten een zware tol. Een escalatie van geweld, dat niet gestopt werd door het leger, maar net aangewakkerd. Partijdigheid van het leger betekent de doodsteek voor de eenheid en democratie van Egypte's toekomst.

Op handen gedragen

En toch wordt het leger op handen gedragen door de meerderheid van het Egyptische volk. Terwijl Mursi aanhangers hun democratisch verkozen president terug aan de macht willen, viert de rest feest omwille van zijn aftreden. Zij hebben een nieuwe held: Al-Sisi, hoofd van het Egyptische leger. Boven het Tahrirplein, waar de feestvierders samenkomen, houdt de luchtmacht een air show. Grote harten worden getekend in de blauwe lucht, Egyptische vlaggen worden vanuit de vliegtuigen op het plein neergelaten, en vuurwerk ontspringt overal op het plein. Tezelfdertijd, een paar kilometer verderop, vliegen Apache helikopters en gevechtsvliegtuigen bedreigend laag boven de pro-Mursi betogers. Het contrast is hallucinant.

Controle op de media

En ook in de media lijkt het leger zijn ondemocratische stempel te drukken. Onmiddellijk na het afzetten van president Mursi haalde het leger alle islamitische TV zenders van de ether. Alles moest plaatsmaken voor de patriottische beelden van het leger en haar heroïsche verleden. Nationalistische liederen domineren nu televisie en radio. Ze controleren de lucht met straaljagers en de grond met soldaten en tanks. Op straat en in de winkels pronken foto’s van de nieuwe held op ware mensengrootte. Het leger en het volk zijn twee handen op één buik, zo luidt het. En ondertussen worden een beetje verderop de pro-Mursi betogers massaal opgepakt.

Iemand die zegt wat goed is en kwaad

Dat het leger zo’n groot aanzien geniet is niet verwonderlijk. Het voorbije jaar kregen de Egyptenaren het hard te verduren. De economische malaise raakte vrijwel elk huishouden. Het nieuwe tijdperk voor Egypte was lang niet zo optimistisch als men had gehoopt. De vraag naar verandering, of naar hoe het vroeger was, nam toe. Daarbij speelt het negatieve beeld dat Egyptenaren hebben over de moslimbroeders ook in hun voordeel. Koptische Egyptenaren vreesden voor hun rechten toen de islamitische partij aan de macht kwam, seculiere burgers vreesden een nieuwe dictatuur.

De combinatie van een twijfelachtige start, een land dat zich in een diep dal bevond, en een onhandig beleid, heeft Mursi de das omgedaan. De grote meerderheid van de bevolking wilde niets liever dan terugkeren naar een bewind waar iemand hun hand vasthoudt, iemand die hen vertelt wat goed en kwaad is, iemand die sterk genoeg is om het land kordaat in goede banen te leiden. En wie is daar beter voor geschikt dan Al-Sisi zelf, of dus het leger?

Het tijdperk Mubarak

Maar deze verering van het leger voorspelt onheil. Niet alleen doet het denken aan het tijdperk onder Moebarak, waar onderdrukking, corruptie en ongelijkheid kenmerkend waren. Het werkt ook als excuus voor het leger om hardhandig op te treden tegen alles wat ze liever kwijt zijn. En dat heeft ernstige gevolgen. Zo zorgde het bloedbad afgelopen maandag voor verdere versplintering binnen de oppositie. Al-Nour, de enige islamitische partij die zich had aangesloten bij de oppositie tegen Mursi, trok zich terug uit de onderhandelingen. Hierdoor ontstond een totaal front van islamitische partijen tegen niet-islamitische partijen. De vergelijking met de burgeroorlog in Algerije is snel gemaakt. Waarbij beide kampen door toedoen van het leger steeds meer radicaliseren.

De koppen bijeen

Wil Egypte diezelfde fout voorkomen, dan moet het dringend de koppen bijeen steken. Maar daar lijkt niemand in te slagen. Morsi sprak een jaar lang enkel zijn volgelingen toe. Het leger snoert hen nu de mond. Iedereen vaart zijn eigen koers zonder rekening te houden met de heterogeniteit van de bevolking. Een brug bouwen is van cruciaal belang en moet hét voornaamste punt zijn op de agenda van de interim regering (of dus het leger). Tot die tijd is het hopen dat de verdeeldheid niet nog groter wordt, en het geweld niet nog verder escaleert.

(De auteur is freelance journalist en arabist.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.