Slechter slapen bij volle maan?

Wetenschap en mythes zijn het zelden eens, maar nieuw onderzoek laat vermoeden dat de maancyclus een invloed zou kunnen hebben op de kwaliteit van de slaap. Onderzoekers van de universiteit van Bazel in Zwitserland ontdekten dat deelnemers aan de studie, zelfs zonder dat ze maanlicht konden zien, minder diep en minder lang sliepen tijdens de volle maan dan tijdens andere maanfasen. Een intrigerend resultaat van een beperkte studie, zodat verder onderzoek aangewezen lijkt.
NASA/SCIENCE PHOTO LIBRARY
De maan en de aarde gezien vanuit het ruimtestation ISS.

Het fenomeen dat de maan invloed uitoefent, is bekend van andere organismen en wordt het "circalunair ritme" genoemd. Bij mensen was het nog nooit aangetoond.

Christian Cajochen, de hoofdonderzoeker van de studie, zei aan de Britse krant The Guardian: "Veel mensen klagen over slecht slapen gedurende bepaalde fasen van de maan, of ze beweren dat het "de maan was", en er zijn veel mythes bij betrokken. We beslisten om onze oude gegevens opnieuw te bekijken om te zien of we een dergelijk effect in de cijfers konden vinden."

Oud onderzoek

De studie die nu gepubliceerd is in Current Biology is geen nieuwe studie en ze was oorspronkelijk niet opgezet om een effect van de maan op slaap vast te stellen. Het is pas jaren later, tijdens een gesprek met een paar drankjes, dat de onderzoekers het idee kregen om de oude gegevens opnieuw te analyseren.

De deelnemers aan de studie werden in een sterk gecontroleerde omgeving gehouden, met kunstlicht, airco en zonder dat ze de mogelijkheid hadden om na te gaan hoe laat het was. Op die manier kon men zeker zijn dat de interne ritmes van het lichaam los stonden van invloeden van buitenaf.

"Het enige nadeel van deze gestandaardiseerde procedure is dat we maar 33 mensen konden onderzoeken", zei Cajochen. "In de toekomst zou ik het aantal proefpersonen willen vergroten en hen opvolgen doorheen een gehele maancyclus." De 33 proefpersonen brachten elk twee nachten door onder observatie.

DAVID NUNUK/SCIENCE PHOTO LIBRARY

Minder melatonine

Uit de gegevens blijkt dat rond volle maan de hersenactiviteit die geassocieerd wordt met diepe slaap met 30 procent verminderde, en dat het vijf minuten langer duurde voor de proefpersonen in slaap vielen. Ze sliepen ook gemiddeld 20 minuten minder lang en maakten minder melatonine aan, een hormoon dat gekoppeld wordt aan de natuurlijke klok van het lichaam. Als het donker is, maakt het lichaam meer melatonine aan, als het licht is, minder.

Deze bevindingen stemmen overeen met de perceptie van de proefpersonen zelf, dat ze minder goed sliepen tijdens een volle maan. 

Geen mechanisme

Als de gegevens kloppen, zijn de mechanismen die verantwoordelijk zijn voor het fenomeen nog onbekend. Malcolm von Schantz, een moleculaire bioloog van de universiteit van Surrey in Engeland, zei aan The Guardian: "In essentie kan het een van twee dingen zijn: de maan zelf heeft een aantrekkingskracht door de zwaartekracht, die op een of andere manier onze fysiologie beïnvloedt. Ik vind dat erg onwaarschijnlijk aangezien de aantrekkingskracht van de maan vrij zwak is. De maan veroorzaakt geen getijden in meren, enkel in grote oceanen. Het is zelfs zo dat als je dichter dan 30 centimeter van een muur zit, dat die muur een sterkere aantrekkingskracht op je uitoefent dan de maan. Dus ik denk niet dat we een soort van mini-getijde in ons hebben. De tweede mogelijkheid is dat er een "teller" is, een mechanisme dat op een of andere manier de maanfasen bijhoudt."

Von Schantz vindt het geen probleem dat er slechts 33 proefpersonen deelnamen, hij noemt dat zelfs "tamelijk veel" voor een dergelijke studie. "Het is waar", zo zei hij, "dat het aantal studies met negatieve data over de effecten van de maan op een zeer groot aantal parameters behoorlijk indrukwekkend is. Maar het is best aannemelijk dat al die voorgaande studies correct zijn, maar dat er wel een effect is op een aantal andere parameters, waaronder bijvoorbeeld slaap, met oorzaken die we nog niet begrijpen."

Ook de Britse slaapexpert doctor Neil Stanley zei dat de beperkte studie toch betekenisvolle bevindingen lijkt op te leveren. Aan de BBC zei hij: "Er is zo'n sterk cultureel verhaal rond de maan geweven, dat het niet verrassend zou zijn als hij een effect zou hebben. Het is een van die volkse zaken, waarvan je zou verwachten dat er een kern van waarheid in zit."

Andere onderzoekers hebben zich dan weer afgevraagd waarom mensen een circalunaire klok zouden hebben. Michael Hastings, een hersenonderzoeker die biologische klokken bestudeert aan de Cambridge University, zei: In evolutionaire termen klinkt het me geloofwaardig in de oren. Als je een jager-verzamelaar bent, wil je buiten zijn tijdens de volle maan, niet bij een nieuwe maan. Het is mogelijk dat de slaap onderdrukt wordt tijdens een volle maan omdat je buiten aan het jagen zou moeten zijn. Ik vind het best wel intrigerend", voegde hij er aan toe. "Er is een biologische geloofwaardigheid, als we het scenario van de jager-verzamelaar aannemen. Het is zo'n opvallend en onverwacht resultaat, dat herhaling door andere slaaplaboratoria absoluut noodzakelijk is."

NASA/SCIENCE PHOTO LIBRARY