Blijft de president, of wordt de premier president?

6,4 miljoen kiesgerechtigde Zimbabwanen hebben vandaag een nieuw parlement, een nieuwe president en nieuwe lokale besturen gekozen. Dé grote vraag is of president Robert Mugabe zichzelf andermaal zal kunnen opvolgen, dan wel of premier Morgan Tsvangirai erin zal slagen om hem electoraal te verslaan.

Zimbabwe staat eens te meer op de drempel van mogelijke politieke verandering. Vier presidentskandidaten nemen het tegen elkaar op, maar in realiteit maken alleen zittend president Robert Mugabe en premier Morgan Tsvangirai een reële kans.

De 89-jarige Mugabe (foto) is al sinds de onafhankelijkheid in 1980 de sterke man van het land. De voormalige held van de strijd tegen het blanke minderheidsbewind van Ian Smith is met de jaren verveld tot een bloeddorstige Afrikaanse dictator die er alles voor over heeft om aan de macht te blijven.

Dat bleek vijf jaar geleden nog, bij de vorige verkiezingen in het land, toen Mugabe en zijn ZANU-PF er niet voor terugschrokken om toenmalig oppositieleider Tsvangirai in elkaar te laten slaan en zijn aanhangers keihard aan te pakken. Bij de eerste ronde had die Tsvangirai meer stemmen gehaald dan Mugabe - hij was dus een reële bedreiging voor diens macht -, maar uiteindelijk koos hij eieren voor zijn geld en trok hij zich terug uit de kiesstrijd.

Desondanks moesten beide heren toch met elkaar gaan praten - onder zware internationale druk - en dat resulteerde in een ongemakkelijke "cohabitation", waarbij Tsvangirai premier werd.

De laatste vijf jaar is de galopperende inflatie in Zimbabwe enigszins ingetoomd en lijkt de noodlijdende landbouwsector er toch weer enigszins op vooruit te gaan. Dat betekent echter allerminst dat Zimbabwe er weer helemaal bovenop is. Het land is al lang niet meer de graanschuur van Zuidelijk Afrika, de werkloosheid blijft er torenhoog en zo'n 68 procent van de bevolking leeft er onder de armoedegrens. 

Aanvaardt verliezer nederlaag?

Mugabe zegt dat hij de economie een nieuwe boost wil geven door Zimbabwaanse ondernemers meer controle over die economie te geven. Het is zeer de vraag of zijn bedoelingen nobel zijn, want in het verleden liet Mugabe zijn aanhangers tal van blanke boeren uit hun boerderijen verdrijven om het land aan de zwarte bevolking te geven. In de praktijk kwam het land in handen van aanhangers van de president die vooral op geldgewin uit waren. Resultaat: de landbouwsector stortte in, met hongersnood tot gevolg.

Tsvangirai, een voormalige vakbondsleider en een fel tegenstander van Mugabe, zweert dan weer bij buitenlandse investeringen als wondermiddel om de economie uit het slop te trekken. Hij wil ook de banden met de internationale gemeenschap herstellen, die onder Mugabe tot een minimum zijn herleid.

In elk geval is Tsvangirai (foto) zijn politieke maagdelijkheid kwijt, nu hij vijf jaar lang premier is geweest, en dus mee verantwoordelijk voor het (wan)beleid. Het is dan ook zeer de vraag in hoeverre zijn populariteit bij de oppositie is aangetast.

Mocht de premier er toch in slagen om de president electoraal te verslaan, is het uitkijken naar de reactie van die laatste. "Als je deelneemt aan een wedstrijd, zijn er maar twee uitslagen mogelijk; winnen of verliezen", zei Mugabe gisteren nog op de nationale televisie. "Als je verliest, moet je dat aanvaarden. Als je wint, moeten je tegenstanders zich overgeven."

Afwachten hoe de president zijn eigen woorden zal interpreteren. Of begint de tol der jaren dan toch op hem te wegen en is zijn strijdlust afgenomen?

Het laatste woord is aan de Zimbabwaanse kiezers. Als ze tenminste in staat gesteld worden om hun stem uit te brengen en als er achteraf niet met de uitslagen wordt gesjoemeld. Veel buitenlandse waarnemers zijn er in elk geval niet om toe te zien op het verloop van de stembusslag; het gevolg van het internationale isolement van Zimbabwe.