Liefdadigheidstoerisme - Willy Legendre

Niet enkel de vakantie-industrie draait momenteel op volle toeren, maar ook de liefdadigheidssector. Een significant aantal vakantiegangers heeft namelijk geen zin in massatoerisme en wil tijdens een verre reis, naast het traditionele bezoek aan een museum of tempelruïne ook ‘iets zinvol doen’.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Zoals op visite in een krottenwijk of weeshuis, of misschien een muurtje metselen in een leprahospitaal. De reissector heeft het gat in de markt opgemerkt; internationaal ‘voluntourism’ of liefdadigheidstoerisme is het antwoord.

Armoe is business

Ondanks of misschien net dankzij de globale crisis heeft de internationale liefdadigheidssector niet te klagen. Het aantal ‘non-profit’ organisaties blijft maar groeien, want armoede - thuis of elders in de wereld – is en blijft keiharde business en creëert miljoenen jobs. In België steeg het aantal fiscaal aftrekbare giften aan dergelijke organisaties van 136,5 miljoen € (2009) tot 172,7 miljoen € (2011). In de VS werd in 2012 maar liefst 240 miljard € gedoneerd aan liefdadigheid. Het aantal liefdadigheidsinstellingen steeg gedurende het laatste decennia met 25% in de VS.

'Philantropic colonialism'

In een recent opiniestuk gepubliceerd in de New York Times neemt Peter Buffet (zoon van multimiljardair Warren Buffet) de ‘liefdadigheidsindustrie’ zwaar op de korrel. Hij noemt liefdadigheid zelfs ‘philantropic colonialism’. Net omwille van liefdadigheid blijft ongelijkheid bestaan, zo argumenteert hij. ‘Enkel de rijken slapen beter’, schrijft Buffet, ‘maar de armen raken meer en meer opgesloten in een systeem wat hen niet eens de kans geeft op een respectabel en zelfstandig leven’. Volgens Buffet zorgen bijvoorbeeld programma’s die gratis condooms uitdelen aan prostituees, er enkel voor dat een hogere prijs wordt gevraagd voor onveilige seks.

'Do good - feel good'

Is ‘voluntourism’ ethisch verantwoord? Waarom wil een persoon in godsnaam tijdens zijn of haar duurbetaalde en welverdiende vakantie een bezoek brengen aan een overbevolkte vunzige slum?

‘Om zich beter te voelen’ concludeert een studie over ‘voluntourism’ uitgevoerd door het Britse ‘Overseas Development Institute’ (ODI). Het project, school of ziekenhuis waar de liefdadigheidstoerist op bezoek gaat of een tijdje zal werken, is van secundair belang, bijzaak. Het gaat erom dat de toerist zich goed voelt. Volgens het ODI speelt ook de touroperator in op deze ‘do good – feel good’ factor. Dat is niet eens zo moeilijk. Je vindt op elke straathoek in Zuid Amerika, Afrika of Azië voldoende ellende om de toerist een tijdje bezig te houden tijdens zijn of haar vakantie.

Unieke ervaring

Voor liefdadigheidsorganisaties is het ‘voluntourism’ een bijkomende bron van inkomst maar je kan je afvragen of het korte verblijf van een toerist werkelijk iets bijdraagt tot het liefdadigheidsprogramma waaraan hij/zij ‘meewerkt’. De meeste liefdadigheidstoeristen hebben geen ervaring en weten niet hoe ze een waterleiding moeten aanleggen of het dak van een hospitaal kunnen herstellen. Maar dat hoort allemaal bij de ‘pret’ en de ‘unieke ervaring’. Tegelijkertijd wordt er vergeten dat de liefdadigheidstoerist het werk en inkomen afneemt van een lokale vakman.

Orphan-love_programs

Eén van de grootste succesnummers van het liefdadigheidstoerisme zijn de ‘Orphan-love-programs’; het bezoek aan een weeshuis waar vertederde westerlingen op de foto gaan met kinderen waarvan ze niet eens de naam kennen of kunnen onthouden. Je kunt je niet voorstellen dat een Belgisch weeshuis of kinderdagverblijf, zonder probleem, honderden onbekende personen toelaat, die niet eens de taal en cultuur kennen, maar wel rechtstreeks contact mogen hebben met kleine kinderen.

Ik beweer hoegenaamd niet dat elke toerist een potentieel pedofiel is, maar het is niet omdat je geld of een voetbal doneert aan een weeshuis, dat je het recht hebt om een weeskind op de schoot te nemen. Het is mijn ervaring als professioneel hulpverlener dat een goed aantal weeskinderen in 3de wereld landen, letterlijk worden gedumpt door hun ouders of pleegouders, en daardoor ernstig getraumatiseerd zijn.

Dergelijke kinderen zijn overtuigd dat ze opnieuw verstoten zullen worden, wat enkel maar wordt bevestigd door de toerist met goede bedoelingen, die na een uurtje spelen of knuffelen met de kleintjes, terug in het toeristenbusje stapt met de valse belofte ‘we come back’. En al mag de toerist dan geld stoppen in de collectebus van het weeshuis, puur uit psychologisch oogpunt is zoiets crimineel.

Slumdog millionaire

Een ander succes is het geleide bezoek aan een krottenwijk. Gidsen zijn noodzakelijk want een krottenwijk is een doolhof van smeerlapperij, infecties, armoede. Daar wil geen mens in verdwalen. Bovendien kan een straatarme persoon, puur uit frustratie, wel eens agressief uit de hoek komen wanneer de zoveelste toerist door hun vieze straatje komt gesloft. Door de film ‘Slumdog Millionaire’ werden de zogenaamde ‘slum tours’ in India een gigantisch succesvolle toeristenattractie.

Het bezoek aan de ‘Dharavi slum’, één van de grootste krottenwijken van Mombai, wordt aangekondigd als ‘een unieke ervaring wat je leven zal veranderen’. Duizenden geïnteresseerden ploeteren jaarlijks, voor hun plezier, door de miserie. Tachtig procent van het geld wat wordt verdiend met deze visites, wordt geïnvesteerd in ‘het leefbaar maken’ van de krottenwijk. Foto’s nemen is verboden. Je mag je toch afvragen of dit niet net de krottenwijk een bijkomende reden van bestaan geeft, want geen krottenwijk, geen business.

Surftoerisme

Aan goede bedoelingen geen gebrek. In het zuiden van Bangladesh zorgen surftoeristen voor een enorme overlast. Cox’s Bazar, een chaotisch vissersdorp vlakbij de Golf van Bengalen, blijkt een nieuwe avontuurlijke bestemming vooral bij jonge Amerikaanse surfers. Deze surfers blijven slechts enkele weken tot hun visum vervalt en ‘helpen’ arme kinderen door hun … te leren surfen. Daardoor is het spijbelen dramatisch toegenomen, want surfen is nu eenmaal leuker dan studeren.

Voor de surftoeristen kan de pret echter niet op; ze nemen de vuile en ondervoede kinderen af en toe mee op restaurant, foto’s van zichzelf met een Bengaalse knulletje op een surfboard staan ‘cool’ op Facebook. Maar op lang termijn is de interventie totaal waardeloos.

Bron van inkomsten

Er zijn talloze internationale hulporganisaties die in uiterst moeilijke omstandigheden uitstekend werk verrichten, net omdat het werk wordt uitgevoerd door professionals. Het bezoek van een donor aan een ontwikkelingsproject is geen probleem, en iemand die een hulporganisatie wenst te helpen kan aan fondsenwerving doen, gratis een website opzetten voor de liefdadigheidsorganisatie. Je moet daarvoor niet echt eerst de muren van een weeshuis in Peru schilderen.

Enkele jaren geleden werden weeshuizen ontmaskerd in Sri Lanka en Cambodja waar de kinderen niet eens wees waren. Bijna alle kinderen hadden een vader en moeder, maar dankzij het liefdadigheidstoerisme was het ‘weeshuis’ een bron van inkomsten voor de locale gemeenschap. Je kunt het de mensen moeilijk kwalijk nemen.

(Willy Legendre is hulpverlener en woont en werkt in Zuid-Azië.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.