Kroniek van een aangekondigde clash - Jens Franssen

In Egypte gaat het hard tegen onzacht. Demonstranten van de Moslimbroeders bezetten pleinen en straten in de Egyptische hoofdstad Caïro. Aan de andere kant dreigt het regime sinds de coup van 3 juli de sit-ins te ontruimen. Ondanks de honderden doden bij onlusten de voorbije weken willen de aanhangers van de afgezette president Mursi toch niet van wijken weten. De Moslimbroeders spelen het dus hard deze keer. En slim, zo blijkt.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina
© VRT - Nathalie Dolmans

Succesformule tegenstander

De harde opstelling van de Egyptische Moslimbroeders kan verbazen op het eerste gezicht. De voorbije decennia evolueerden de Moslimbroeders immers van een erg militante beweging die aanslagen uitvoerde naar een vrij gematigde politieke beweging. Hun leiders en medestanders werden de voorbije jaren dan ook steeds meer gedoogd, zolang ze min of meer binnen de uitgezette lijntjes liepen. De Moslimbroeders leken zich na jaren van harde repressie best te kunnen vinden in een schuchtere politieke tweederangsrol in Egypte.

De Moslimbroeders die we vandaag zien demonstreren, lijken in niets op die van de voorbije jaren. Integendeel. Ze kiezen voor de gevaarlijke vlucht vooruit en bieden voor het eerst in jaren hun aloude tegenstander, het seculiere Egyptische leger, publiekelijk én uitdagend het hoofd.

Geheel in die lijn verwerpen de Moslimbroeders elke internationale poging om te bemiddelen. Voor een groot deel nemen de Moslimbroeders met hun hardnekkige en aanhoudende demonstraties de succesformule over van de seculiere demonstranten op het Tahrirplein.

Verkiezingen gewonnen

Sinds het gedwongen vertrek van ex-president Moebarak hebben de Moslimbroeders vijf democratisch verlopen verkiezingen gewonnen. Ze hebben daarmee een democratisch mandaat op zak dat ze koppig weigeren zomaar op te geven. Vanuit een politiek en legalistisch oogpunt valt daar nauwelijks een speld tussen te krijgen. De Moslimbroeders hebben technisch gezien de wet aan hun zijde.

Economie bloedt verder

De Moslimbroeders hebben bij hun hardnekkige protest de tijd aan hun zijde. De aanhoudende protesten verzwakken de daadkracht én de legitimiteit van het regime van generaal Sisi. Zo zijn de torenhoge economische problemen waarop de Moslimbroeders werden afgerekend (maar die ze voor een groot deel erfden van het vorige regime) nu in vruchtgebruik gegeven aan het nieuwe regime.

Ook zonder protesten is het vandaag nauwelijks haalbaar voor de nieuwe machthebbers om Egypte snel uit het economische moeras te halen. Maar met aanhoudende protesten kopen de Moslimbroeders zich de garantie dat het nieuwe regime de economie zeker niet op de rails krijgt. Zolang de onlusten en de politieke onduidelijkheid aanhouden, kan Egypte niet rekenen op internationale geldschieters voor nieuwe broodnodige leningen. En als de economie verder bloedt, dan bloedt ook het leger, dat tot een derde van de Egyptische economie controleert.

Geen bruut geweld graag

De Moslimbroeders weten dat de wereld nu meekijkt en dat het regime zich niet nog eens tientallen doden kan veroorloven bij het ontruimen van de protestkampen. De Moslimbroeders buiten nu gretig elke kans uit om het nieuwe regime als bruut en bloeddorstig af te schilderen. Een tactiek die ze overigens ook weer overnamen van de seculiere demonstranten.

Rug tegen de muur

Verschillende toplui van de Moslimbroeders zijn intussen gearresteerd en zitten in de cel. Ze worden beschuldigd van allerlei misdaden en er hangen hun intussen lange celstraffen boven het hoofd.

Maar door de top van de Moslimbroeders meteen tegen de muur te zetten heeft de beweging nu nog nauwelijks ruimte om te onderhandelen. De Moslimbroeders hebben immers haast niets meer te verliezen. Vicepresident El-Baradei suggereerde dat aan die komende processen een mouw kan worden gepast. Maar daarmee begeeft hij zich op wel erg glad juridisch ijs.

Strijd Egypte symbool voor regio

Niet alleen in Egypte, maar ook in de ruimere regio hebben Moslimbroeders verkiezingen gewonnen door de kiezers te overtuigen dat zij voor verandering zouden zorgen. Twee jaar later staan de Moslimbroeders in de hele regio onder druk. Seculiere demonstranten eisen bijvoorbeeld ook in Tunesië hun vertrek. Als de Moslimbroeders in Egypte toegeven, is dat koren op de molen van hun tegenstanders. In die zin is de strijd in Egypte symbolisch erg belangrijk voor de hele regio.

Na maanden van politiek strategische blunders die leidden tot de staatsgreep van 3 juli lijkt het erop dat de Moslimbroeders nu een duidelijke koers hebben gevonden. Overtuigd door hun eigen gelijk en gesterkt door het harde optreden van het nieuwe regime weigeren ze te onderhandelen. Het gevaar dat een deel van de jonge, militante aanhang van de Moslimbroeders intussen aan het radicaliseren slaat, is erg reëel. Maar of de Egyptische burgers op korte termijn gebaat zijn bij meer geweld, valt te betwijfelen. Intussen blijven de toeristen weg en glijdt de economie verder weg. Zolang niemand uit de loopgraven komt, lijkt een duurzame nieuwe start voor Egypte niet mogelijk.

(De auteur is radiojournalist bij VRT Nieuws en volgt de ontwikkelingen in Egypte op de voet.)