Vrede niet in zicht - Inge Vrancken

Woensdag starten nieuwe onderhandelingen tussen Israëli’s en Palestijnen over vrede. Of over de weg naar vrede. Ondanks het feit dat er na drie jaar eindelijk weer gepraat wordt – een verwezenlijking op zich – is er weinig tot geen reden tot optimisme. De kaarten die op tafel liggen, zijn al jarenlang dezelfde.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Nederzettingen

De aanloop naar deze nieuwe onderhandelingsronde ging niet ongemerkt voorbij. Maar het had ook iets van een déjà-vu. Telkens wanneer er onderhandelingen aankomen, speelt zich iets af van een geef-en-neem-spelletje, een machtsspelletje. Ook nu weer.

Zondag kondigde de Israëlische minister van Huisvesting aan dat de regering voor de bouw van nog eens 1200 nieuwe appartementen goedkeuring geeft in Palestijns gebied. Dinsdag ging het over 900 nieuwe (al geplande) woningen in Gilo.

Vier aankondigingen in één week tijd waarin de Israëlische regering nederzettingen uitbreidt of meer subsidies toesteekt. Het is een pijnlijke tafereel voor de Palestijnen, aan de vooravond van een nieuwe onderhandelingsronde.

Gevangenen

De Palestijnse onderhandelaars reageren verbolgen op het nieuws over de zoveelste uitbreiding van nederzettingen. Maar een dreigement om op woensdag niet met de onderhandelingen te starten, kwam er dit keer niet. Dat was anders in 2010. Ook toen waren er onderhandelingen aangekondigd, ook toen voerde Israël zijn uitbreidingsplan voor nederzettingen op.

Daarop trok de Palestijnse president Abbas opmerkelijk kordaat de stekker uit de aangekondigde gesprekken. ‘Er wordt niet gepraat, zolang er gebouwd wordt’, was de duidelijke Palestijnse eis. Drie jaar later, na bemiddeling van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry heeft Abbas die eis laten varen. In ruil zullen de komende 9 maanden 104 Palestijnen vrijgelaten worden uit Israëlische gevangenissen.

Dezer dagen is een eerste groep van 26 Palestijnse gevangenen vrijgelaten. Het gaat om mensen die lange straffen hadden gekregen – tot levenslang – omdat ze onder meer betrokken waren bij aanslagen tegen Israëlische doelwitten. Al die aanslagen zijn vóór 1993 gepleegd, voor de Oslo vredesakkoorden. Vooral voor Israëli’s die iemand verloren hebben bij een Palestijnse aanslag, is de vrijlating van de gevangenen onaanvaardbaar. Al bleef het protest in Israël al bij al beperkt.

Palestijnse staat

De Palestijnen willen een eigen staat, een natie, die ze 65 jaar na de stichting van de staat Israël nog niet hebben. Die Palestijnse staat moet er komen in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem, gebied dat in 1967 door Israël veroverd is in de Zesdaagse Oorlog en sindsdien bezet wordt. Het is géén aaneensluitend gebied en dat maakt het bijzonder moeilijk om van dat land ‘een leefbare staat’ te maken.

De Palestijnen willen als grens voor hun land de situatie van vóór 1967 – daarin krijgen ze de steun van de Verenigde Staten. Israël ziet dat niet zitten. Zij willen hun grootste nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever behouden. In dat geval zou er land geruild moeten worden.

Oost-Jeruzalem

Bij de bekendmaking van de nieuwe bouwplannen voor de nederzettingen zondag, viel het op dat 2/3 van de woningen die erbij komen, in Oost-Jeruzalem gebouwd zullen worden. Dat deel van de stad willen de Palestijnen als hun toekomstige hoofdstad. Voor Israël is Jeruzalem de ‘enige en ondeelbare’ hoofdstad van Israël.

De voorbije jaren zijn er meer en meer huizen opgekocht door joden in Oost-Jeruzalem. Palestijnen zijn vaak gedwongen onteigend. De realiteit op de grond verandert daardoor en zal volgens de Palestijnen op termijn in het voordeel van Israël spelen als Oost-Jeruzalem niet meer overwegend Palestijns zal zijn.

Knelpunten te over

Wat moet er gebeuren met de nederzettingen? Nu wonen er ruim 500.000 Israëli’s op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem, tussen 2.5 miljoen Palestijnen. De nederzettingen zijn illegaal volgens het internationaal recht, maar verder is er niemand die zich daar wat van aantrekt. En wat is het antwoord op het blijvende vluchtelingenvraagstuk.

Zowat 4 miljoen Palestijnen hebben nog altijd het statuut van vluchteling, na hun vlucht in 1948 (onafhankelijkheidsoorlog) en 1967 (Zesdaagse Oorlog). Die vluchtelingen leven in Palestijns Gebied, in Libanon, Syrië, Jordanië… Krijgen zij het recht om terug te keren naar hun land? Dat recht eisen ze op. Israël ziet dat niet zitten, want dan zijn er té veel Palestijnen in vergelijking met het aantal Israëli’s. Oost-Jeruzalem, grenzen, nederzettingen, vluchtelingen. Die vaste knoop is niet ontward geraakt in de voorbije jaren.

Status quo

De kaarten voor onderhandelingen liggen al jaren op tafel. Ze worden elke keer verschud maar nieuwe elementen die een doorbraak mogelijk maken, lijken er niet te zijn. Israël zit met een rechtse regering waar de rechtervleugel gesust moet worden met toegevingen die Palestijnen extra tegen de borst stoten. De Palestijnen staan vanwege hun voortdurende broederstrijd – tussen Hamas in Gaza en Fatah in de Westelijke Jordaanoever – niet bepaald sterk als één volk.

De tijd dringt

Toch is er nood tot vooruitgang. Internationale waarnemers zeggen dat een tweestatenoplossing niet heel lang meer haalbaar zal zijn. De Israëlische bezetting van Palestijns gebied dreigt permanent te worden. De situatie op het terrein verandert elke dag. En dan zijn er de opstanden in verschillende Arabische landen, de belangrijkste in Israëls buurlanden. De burgeroorlog in buurland Syrië dreigt nog altijd over te slaan naar buurland Libanon.

Niemand kan voorspellen wat er op korte termijn in buurland Egypte zal gebeuren waar – voor Israël – de toestand in de aangrenzende Sinaïwoestijn erg belangrijk is. Het Egyptische leger probeert er strijd te voeren tegen islamistische strijders die daar een vrijhaven voor zich hebben. Nieuwe onrust in Israel en Palestina zou de regio nog verder kunnen doen ontvlammen.

De nood is hoog maar de verwachtingen liggen laag. Voor even zullen we weer verklaringen horen over mogelijkheden, hoop, plannen en voornemens.

Maar komt er een dag dat er ook meer gebeurt?

(De auteur is buitenlandverslaggever bij VRT Nieuws, gespecialiseerd in het Midden-Oosten.)