Een hervorming van lange adem - Philip Heymans

“Terug naar het justitiepaleis!” Je zult het dezer dagen in geen enkele winkeletalage zien hangen, maar het is wel de werkelijkheid. Op 2 september begint, samen met het schooljaar, het nieuwe gerechtelijke werkjaar. Niet dat justitie de voorbije maanden volledig stil heeft gelegen, zie bijvoorbeeld de zaak van de vermoorde Aurore. Maar de minder dringende dingen worden in juli en augustus niet behandeld.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

En het belooft een spannend nieuw werkjaar te worden. Want er staan verschillende hervormingen gepland, die nog voor de verkiezingen in werkelijkheid moeten worden omgezet. Als het allemaal lukt, natuurlijk.

Groter en minder

De belangrijkste vraag is of we nog voor de moeder aller verkiezingen de moeder aller justitiehervormingen zullen krijgen. Minister Turtelboom hoopt in elk geval van wel, tegen 1 april 2014 moeten we minder gerechtelijke arrondissementen hebben. Daardoor moet Justitie efficiënter gaan werken. De schaalvergroting moet zorgen voor minder leidinggevende functies, en een beter beheer van mensen en middelen.

Bovendien zullen magistraten meer de kans krijgen om zich te specialiseren, en om die gespecialiseerde kennis in een groter rechtsgebied te laten renderen. En dat alles zonder dat de burger zich verder moet verplaatsen als hij of zij een rechtbank nodig heeft.
Het eerste wetsontwerp daarover is net voor de zomervakantie door de Kamer goedgekeurd. Maar het moet wel nog langs de Senaat passeren.

Een tweede wetsontwerp zit nog bij de Raad van State. Parlementair lijkt dat dus een haalbare kaart. Maar daarna moet de praktische uitvoering nog volgen. Het wordt alleszins een geleidelijk proces, waarin het jaren kan duren voor iedereen zijn of haar plaats in het nieuwe geheel gevonden heeft.

B-H-V

Bijkomende struikelsteen is het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde. Daar wordt de rechtbank opgesplitst in een Nederlandstalige en een Franstalige rechtbank. Volgens de huidige verdeelsleutel zullen de Nederlandstalige magistraten er dan nog maar 20 procent van het totaal uitmaken. Veel te weinig, vinden ze zelf.

Daarnaast wordt ook het parket gesplitst, in een tweetalig parket voor Brussel en een Nederlandstalig parket (met een aantal Franstalige magistraten) voor Halle-Vilvoorde. De betrokken magistraten en griffiers hebben daar zelf rechtszaken tegen aangespannen, dus over die hervorming is het laatste woord nog niet gezegd.

Het pro deo-systeem

Een andere hervorming waarover nog inkt zal vloeien de komende maanden, is die van het pro deo-systeem, het systeem van gratis rechtsbijstand. Advocaten klagen daar al lang over: als ze op kosten van de staat mensen helpen die dat zelf niet kunnen betalen, dan krijgen ze daar te weinig geld voor, dat bovendien te laat uitgekeerd wordt. Vooral in Franstalig België, waar van het systeem vaker gebruik wordt gemaakt, is dat een nijpend probleem.

Extra geld is er niet, maar minister Turtelboom heeft het systeem wel aangepast, om het betaalbaarder te houden. Belangrijkste nieuwigheid: mensen die een advocaat nodig hebben, zouden voortaan een soort remgeld moeten betalen. Tegelijk zou er een systeem van abonnementsadvocaten komen, vaste advocaten die een maximaal aantal zaken mogen behandelen (in bijvoorbeeld vreemdelingenrecht). Onaanvaardbaar, vinden de advocaten, en ook de Raad van State heeft bezwaren. Dat wordt dus een tweede klip die voor de verkiezingen moet worden genomen.

Nieuwe gevangenissen

En dan mogen er de komende maanden nog enkele lintjes worden doorgeknipt. Eerst in de gevangenis van Marche-en-Famenne (normaal gezien dit najaar), vervolgens in Beveren. Twee splinternieuwe gevangenissen, die de overbevolking in andere instellingen moeten helpen oplossen.

De bouw heeft wat voeten in de aarde gehad, maar nu naderen ze dan toch hun voltooiing. Ook in Leuze-en-Hainaut wordt aan een nieuwe instelling gebouwd. Voor de nieuwe gevangenis van Dendermonde, waar ook al lang op wordt gewacht, moet de eerste steen nog gelegd worden. De bouw wordt er tegengehouden door een juridische procedureslag met plaatselijke actiecomités.

Instelling voor geïnterneerden

En ook Gent mag normaal gezien een plechtige opening verwachten: van het Forensisch Psychiatrisch Centrum, het eerste in zijn soort in Vlaanderen. Het wordt een beveiligde psychiatrische instelling voor 272 geïnterneerden. Van die geïnterneerden zitten er nu nog 1100 in een gewone gevangenis, waar ze totaal niet thuishoren – een schrijnende toestand waarvoor ons land al enkele keren veroordeeld is door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Het FPC in Gent (later komt er ook een in Antwerpen) moet dat probleem al wat minder nijpend maken. Op dit ogenblik loopt de aanbesteding voor een privé-uitbater. Justitie maakt zich sterk dat de eerste geïnterneerden er volgend voorjaar zullen kunnen worden opgevangen. Afwachten of dat lukt.

Niet uitbollen

Het wordt bij Justitie dus geen rustige laatste rit tot aan de verkiezingen. Er staat heel wat te gebeuren, en als alles lukt, zal minister Turtelboom een paar mooie pluimen op haar hoed kunnen steken. Maar zoals gezegd: er liggen nog verschillende obstakels op de weg. Als de verkiezingskoorts niet te snel toeslaat, kunnen die hopelijk ontweken worden.

 

(De auteur is gerechtelijk verslaggever bij VRT Nieuws.)

 

Herbeluister hier de radioreeks 'Misdaad en straf' van Philip Heymans in 'De ochtend' en 'Vandaag'