Minachting - Carl Devos

In de laatste bijdrage voor de zomervakantie stelden we dat na de overduidelijke dominantie van N-VA in seizoen 2011-2012, de federale beleidspartijen in 2012-2013 terug vochten. De ploeg van Di Rupo I was met een reeks belangrijke beslissingen bezig om vertrouwen op te bouwen. Maar de zomervakantie bleek geen onschuldige bevriezing van de strijd. Tussen de komkommers door doken enkele vervelende berichten op, die het broze krediet dat Di Rupo I verzamelde weer onderuit kunnen halen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Een cadeau voor de koning

Het gaat niet om kleinigheden zoals een cameralens. Op het einde van zijn koningschap ging koning Albert gevaarlijk uit de bocht door de regering-Di Rupo net niet op te vrijen. Bij de troonswisseling bedankten de ministers hun loyale supporter met een royaal pensioen. Deze politieke keuze is wat ze is, er kan over gediscussieerd worden, zonder dat we meteen de grote beginselen van stal moeten halen.

Dat is even anders bij een veel kleinere beslissing. Hoewel het bedrag veel lager is, was de morele angel bij de persoonlijke attentie die ministers aan koning Albert gaven - een cameralens - groter. En symptomatisch voor bestuurders die te veel in paleizen vertoeven. De ministers betaalden die persoonlijke attentie niet uit eigen zak, maar van de begroting: ze werd aangekocht door de kanselarij van de eerste minister. Met belastinggeld. Het is een detail, gelet op het bedrag en de vele veel belangrijkere beslissingen, maar toch is het veelzeggend dat de regeringslieden niet voelden dat het onkies was om daarvoor de begroting aan te spreken.

In 2003 vierde men het 10-jarige koningschap van koning Albert. De regeringslieden werd gevraagd om persoonlijk bij te dragen tot de persoonlijke attentie, elk 250 euro voor een van de dan populaire gekleurde koeienstandbeelden. Uiteraard zijn er veel belangrijkere zaken.

Snertdossiers

Elke regering mag met gepaste trots over haar realisaties communiceren, zeker als ze tegen een negatieve beeldvorming opbokst. Maar in het licht van een aantal snertdossiers beginnen deze hoera-berichten wat aanmatigend te klinken. Het gaat om de redding van de banken, de splitsing van het gerechtelijk arrondissement BHV en vooral, de politieke benoemingen.

Deze zomer bracht het zoveelste Dexia-nieuws in herinnering hoezeer de gewone man de miserie betaalt, terwijl de echte bancaire en politieke verantwoordelijken vrijuit gaan. Vanuit de Wetstraatgebouwen wordt bij voorkeur relativerend over deze molensteen gedaan. Ze houden het in de gaten, het zou wel meevallen, al kunnen er nog lijken uit de kast vallen. Ondertussen durven sommige politici al weer denken aan bonussen voor bankiers. Dexia blijft een slag in het gezicht van Jan Modaal: hij mag betalen, maar zonder het gevoel dat er voldoende politieke verantwoordelijkheid is afgelegd.

Niemand is ze vergeten, de politici die destijds beweerden dat die hele operatie de belastingbetaler niets zou kosten, meer nog, hij zou er aan verdienen. Leterme kreeg het deze week in Terzake niet over zijn lippen om deze uitspraak te betreuren en in te trekken. Hij ontweek zijn uitspraak, door naar de bankgaranties voor spaargeld te verwijzen. En in partijpolitieke discussie in de bevoegde Kamercommissie had hij geen zin. Daar doen die grote heren niet aan mee. Neen, hij heeft geen goesting meer  in Belgische politiek. Hij is klaar met België. Maar de Belgen niet met Dexia.

De feiten verbloemen

De hele bankenaffaire is ideale potgrond om gevoelens van machteloosheid en frustratie op te kweken. Natuurlijk was die nachtelijke redding jaren geleden, met het mes tegen de keel, uiterst moeilijk. Niemand kon die operatie perfect afronden. Achteraf is het altijd makkelijk praten, en de beste stuurlui staan aan wal. Maar toch: waar zijn al die diegenen die het vooraf (niet) zagen komen? En waar is de grondige evaluatie van wat er in die paar crisisdagen van redding goed of fout is beslist?

Het is niet dat Leterme en anderen per se grote persoonlijke fouten moeten worden aangewreven, maar dat ze dan toch ten minste een beetje nederigheid en medeleven laten zien. Dat ze toegeven dat het niet allemaal goed is gegaan, zich daarvoor desnoods verontschuldigen, en geen verbloemd positieve versie van de feiten blijven ophangen. Alle begrip dus voor die moeilijke uren, maar het gevoel blijft dat de burger in deze nooit ernstig wordt genomen, dat de verantwoordelijken niet eerlijk met hem omgaan. Betalen mag hij ondertussen wel.

Het gerechtelijk arrondissement BHV

De splitsing van het gerechtelijk arrondissement BHV was al een zorgenkind nog voor de beslissing in het Vlinderakkoord genomen werd. Toen al was duidelijk dat ze op basis van de verkeerde cijfers is genomen. Geen nood: een werklastmeting zou achteraf, zoals wettelijk is voorzien, de verdeelsleutel (tussen Nederlands- en Franstalig personeel) eventueel corrigeren, op basis van de objectieve noden. De studie die deze noden in kaart bracht ligt al een tijdje op een paar Wetstraatbureau's. In stilte. Die wijst uit dat er meer personeel nodig is, voor beide taalgroepen, maar ook dat de geldende verdeelsleutel gewijzigd moet worden. Of dat zal gebeuren moet nog blijken.

Ondertussen klinkt vanuit Franstalige hoek kritiek op de meetmethode. In een aanpassing van de sleutel hebben ze daar weinig zin. Wellicht zien sommigen de daar de bestaande verdeelsleutel als een deel van het broos en ingewikkeld communautair compromis zien, waarvan niet zomaar één element gewijzigd kan worden, toch niet zonder compensatie. Vlamingen en Franstaligen zullen elkaar misschien vinden in de cijfers dat er voor beide meer personeel nodig is, wie weet kan zelfs een kleine correctie op de verdeelsleutel het akkoord wat opwaarderen, maar die symbolisch belangrijke verdeelsleutel dreigt een politiek symbool te worden.

Wie de besparende, bezorgde burgers moet uitleggen dat voor de rechtspleging niet zozeer objectieve noden maar communautaire gevoeligheden de investeringen dicteerden, en dat het wafelijzer boven werd gehaald, mag denkbeeldige pek en veren vrezen.

Wat in deze opnieuw meespeelt is het gevoel dat men niet eerlijk durft zeggen hoe dit dossier echt in elkaar zit, namelijk dat de communautaire evenwichten zo heilig zijn dat ze de objectieve verdeling in de weg staan. De regering moet hier nog beslissen, maar de perceptie van dit dossier is belangrijk voor het imago van de hele staatshervorming.

De politieke benoemingen

Het ergste van de drie snertdossiers is dat van de politieke benoemingen, de politieke miskleun par excellence, een aanslag op het vertrouwen in de politiek. Hoe gemakkelijk kunnen de zes klassieke partijen het hun tegenstrevers nog maken? De federale regering sleept dit dossier al zo lang achter zich aan dat het alle vuiligheid dreigt mee te sleuren. Als er één dossier is waarmee de federale regering het tere krediet dat ze langzaamaan opbouwt weer afbreekt, dat is het dat wel.

De methode van selectieprocedure deugt niet, de ingehuurde headhunter – die zichzelf in diskrediet brengt – moet er enkel een objectief sausje over gieten. Die headhunter blundert dan nog grotesk omdat hij het diploma van de derde hond in de NMBS-soap niet nagaat. Ondertussen bereikte de discussie een kinderachtig niveau: omdat SP.A en Open VLD het elkaar niet gunnen (gezien alle miserie bij de NMBS is het al verwonderlijk dat die kandidaten nog in aanmerking kwamen) ging het richting geen van beide: Ellen Joncheere.

Maar Joncheere zou wat teveel naar SP.A overhellen, dus werd ze een van de boys en kwam ze in het vuile spel terecht. Zo kwam naar boven, toen de dossiers al weken in de zomerzon lagen te vergelen, dat ze loog over haar eigen cv, een doodsteek voor haar geloofwaardigheid. Niet dat dat diploma zó belangrijk is, want de regering had die vereiste ter zake al zodanig omschreven dat de gedoodverfde PS-kandidaat voor een andere politieke benoeming kon meedoen.

Het gaat niet om competentie

Geen twijfel dat iemand uit de regering deze informatie over haar diploma naar buiten lekte, om de kandidatuur van Ellen Joncheere te torpederen. Niet meteen het bewijs dat Di Rupo I zo hecht is als ze laten uitschijnen. Er zit geen goede kant meer aan dit dossier. Wie durft nog beweren dat het er in deze vooral om gaat om de meest competente bestuurders aan te stellen?

Om het imago enigszins te redden heet het dat het gaat om de visie van de kandidaat: die moet sporen met de visie van de partij. Hopelijk is dat dan ook de beste voor het overheidsbedrijf. Toevallig komt de visie van een partij altijd overeen met die van het mannetje van de eigen kleur. Maar ‘visie’ klinkt zoveel beter. En wat met die visie van de ceo bij een nieuwe regeringssamenstelling? Waarom moet zo’n overheidsbedrijf dan nog een ceo hebben? Zouden ministers voor de duidelijkheid die job dan niet beter zelf opnemen?

Een vorm van minachting

Wat hebben deze kwesties gemeen? Ze ergeren. Niet enkel of toch niet zozeer omwille van de concrete politieke keuze – de specifieke bankendeal, verdeelsleutel of benoeming – die gemaakt wordt. Er is zelfs begrip op te brengen voor deze opties en voor het feit dat het niet zo evident is om tot betere oplossingen te komen, het zijn nu eenmaal keuzes waar men voor of tegen kan zijn. Inhoudelijke politieke kritiek op dat niveau impliceert nog geen morele verontwaardiging. Die zit dieper.

Ze ergeren vooral omdat ze een belediging lijken voor de intelligentie van de burgers. Politici lijken te denken dat kiezers niet slim genoeg zijn om de verhaaltjes die er rond hangen te doorzien: dat Dexia na een goede deal uiteindelijk zal meevallen en de verantwoordelijkheden zijn genomen, dat de verdeelsleutel in BHV de échte noden weerspiegelt of dat politici vooral naar competentie op zoek zijn bij benoemingen.

Daardoor spreekt uit deze dossiers een gebrek aan respect, een vorm van minachting. Alsof politici denken dat ze weg komen met hun verbloemende voorstelling van zaken. Uw dienaar kent nogal wat van de betrokkenen in deze dossiers en nooit kwam ik er een tegen die het volk minacht. Zeer integendeel. Daarom is het dubbel dramatisch dat deze gedachte naar boven kan komen. De federale regering moet snel schoon schip maken in deze dossiers, of er zullen zeer veel beleidsrealisaties nodig zijn om de vertrouwensbreuk die deze dossiers bij veel kiezers veroorzaakt te compenseren.

ps: dat Omega Diamonds voor slechts 160 miljoen vrijgesteld werd van vervolging voor 2 miljard fraude mag ook als een slag in het gezicht van de belastingbetaler gezien worden.
 

(De auteur is politoog aan de Gentse universiteit.)

 

 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.