Waarheen met de Moslimbroederschap in Egypte?

Nu de Moslimbroederschap in Egypte van de macht is verdreven, wordt het uitkijken naar wat de beweging gaat doen. Roept de beweging haar eigen opstand uit of verbeidt ze haar tijd zoals in het verleden?

De Moslimbroederschap werd in 1928 opgericht door de leraar Hassan al-Banna (links) en is uitgegroeid tot een van de oudste en meest verspreide moslimbewegingen in de Arabische wereld.

De moslimbroeders of Ikhwan al-Muslimin vinden hun oorsprong in het verzet tegen het Britse kolonialisme en de westerse invloeden op de maatschappij. In de plaats wil de beweging dat de Koran en de islamitische traditie opnieuw de basis van het gezin, de maatschappij en de staat zouden worden en bij uitbreiding ook van de hereniging van moslimlanden in één kalifaat, zoals in de eeuwen na de profeet Mohammed.

Aanvankelijk waren de Ikhwan betrokken bij aanslagen tegen Britse doelwitten in Egypte en in 1952 steunden ze de staatsgreep die de militaire nationalisten Naguib en Nasser aan de macht bracht. Snel daarop raakten de broeders slaags met het regime van Nasser en werden ze verboden en onderdrukt. Ondergronds is de broederschap uitgegroeid tot een van de belangrijkste oppositiegroepen tegen Nasser en diens opvolgers Sadat en Moebarak. 

De broederschap dankt veel van haar groei aan allerhande sociaal werk inzake scholing, medische verzorging, armenzorg en sportclubs. Dat brengt populariteit en aanhang, vooral bij de armere bevolkingsgroepen, en tegelijk bieden die clubs een platform om de ideologie te verspreiden.

Wat doen de Moslimbroeders nu?

Vorig jaar leek de Moslimbroederschap op het toppunt van haar macht toen haar voorman Mohammed Mursi verkozen werd tot president en de broeders ook het parlement domineerden. Daarna drongen ze de invloed van de legertop terug en drong Mursi het land een islamitische grondwet op. Dat laatste leidde echter tot een "tweede revolutie" van volksprotest, waarna het leger Mursi wandelen stuurde.

Het is nu uitkijken of de Moslimbroederschap al dan niet met geweld zal reageren op die situatie. Het verleden kan daarbij een aanduiding vormen. Onder Sadat en Moebarak vermeden de Ikhwan rechtstreekse confrontaties met het regime, al waren er terroristische afsplitsingen zoals Gamaa al-Islamiyya en Jihad Islami, die vooral in de jaren 80 en 90 actief waren.

Afdelingen in andere Arabische landen zoals Syrië gingen echter wel over tot geweld en terreur en de Ikhwan lagen mee aan de basis van de Palestijnse groepen Hamas en Jihad. Anderzijds ligt de broederschap overhoop met het terreurnetwerk Al Qaeda en is ook de relatie met het extreem-wahabitische regime in Saudi-Arabië niet erg hartelijk.

In eigen land heeft de broederschap nu voor het eerst een jaar kunnen regeren en de balans is voor veel Egyptenaren blijkbaar negatief. De economie staat op instorten en Mursi begon -net als zijn voorganger Moebarak- autoritaire trekjes te vertonen, de pers te muilkorven en dergelijke. De jonge betogers op het Tahrirplein die eerst het oude regime van Moebarak ten val hadden gebracht, pikten dat niet en hebben nu ook de "nieuwe farao" Mursi kunnen verdrijven.  

Hoe dan ook zal de Moslimbroederschap een belangrijke factor in Egypte blijven, al zullen er vooreerst intern vragen gesteld worden over hoe het komt dat de broederschap zo snel aan populariteit heeft verloren. Wellicht zullen de broeders Egypte ook niet meteen in een burgeroorlog sleuren, want het voorbeeld van Syrië hangt als een schaduw boven de Arabische wereld.