Amerika op oorlogspad - Jan Balliauw

Toen vorige week woensdag de vreselijke beelden van een gifaanval in de buitenwijken van Damascus op alle televisiezenders waren te zien, bleef het vrij stil in Washington. Obama, Kerry en Hagel lieten zich niet zien. Hun woordvoerders hielden zich op de vlakte. Het was belangrijk dat de VN-wapeninspecteurs in Damascus zo snel mogelijk bewijzen konden verzamelen over de aanval, zo klonk het.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina
© VRT 2008 - Bart Musschoot

Achter de schermen werd wel druk vergaderd. Adviseurs van het Witte Huis, het State Department en het Pentagon zaten meer dan 3 uur bijeen over mogelijke militaire opties. Maar er was tussen de specialisten diepe verdeeldheid over de wenselijkheid en de mogelijke gevolgen van een militair optreden.

Frankrijk voorop

Frankrijk roerde als eerste de oorlogstrom. Minister van Buitenlandse Zaken Fabius sprak over een "réaction de force", een krachtige reactie, codewoorden voor een militaire reactie. Zijn Britse collega Hague legde de verantwoordelijkheid twee dagen na de aanval bij het Assad-regime. Beide landen, belangrijke bondgenoten voor de VS voor een mogelijke militaire actie, verhoogden daarmee de druk op Washington.

Fabius had ook laten verstaan dat die reactie eventueel zonder VN-mandaat zou kunnen gebeuren. En daar had hij een goede reden voor. De VN-Veiligheidsraad had net een spoedzitting gehouden en gezegd dat er helderheid nodig was, zonder expliciet op te roepen tot een onderzoek door de VN-inspecteurs die in Syrië waren om het eerdere gebruik van chemische wapens in het land te onderzoeken. De blokkering over Syrië van de voorbije twee jaar kon ook door de dood van honderden, misschien wel meer dan duizend mensen niet opgeheven worden. Rusland zag in de aanval de hand van de rebellen omdat alleen zij daar een voordeel uit halen en verzette zich samen met China tegen de vraag om de VN-inspecteurs meteen naar de getroffen gebieden te sturen. Het was al minder dan 24 uur na de aanval duidelijk dat het VN-spoor doodliep.

De "rode lijn" van Obama

President Obama besefte dat zijn geloofwaardigheid op het spel stond. Hij had gesproken over een "rode lijn" indien chemische wapens werden ingezet. Eerst waarschuwde hij in een interview met CNN dat essentiële Amerikaanse belangen in Syrië op het spel stonden, mocht blijken dat chemische wapens waren ingezet. De dag daarna riep hij zijn nationaal veiligheidsteam bijeen.

Wat daar precies is besproken en beslist, weten we (nog) niet, maar de toon van Washington veranderde drastisch. Een onderzoek naar de aanval was niet meer nodig. Amerika leek voldoende aanwijzingen te hebben dat chemische wapens waren gebruikt en dat het regime van Assad erachter zat. Minister van Buitenlandse Zaken Kerry kondigde in een regelrechte oorlogsspeech aan dat het gebruik van chemische wapens niet ongestraft zal blijven.

Oorlogslogica

Daarmee zit de VS in een oorlogslogica. De vraag is niet meer of er een reactie komt, maar wel hoe de VS zal reageren. De voorbereidingen zijn al bezig. Een oorlogsschip met kruisraketten dat de Middellandse Zee had moeten verlaten, blijft langer op post. De Britse marine brengt haar schepen in gereedheid om deel te nemen aan een aanval op Syrië. Groot-Brittannië is en blijft Amerika's trouwste bondgenoot.

Het ziet ernaar uit dat de aandacht zich nu vooral richt op een beperkte aanval met vooral kruisraketten op sites die verband houden met het chemische programma van Syrië, een beetje te vergelijken met de Amerikaanse vergelding na de bomaanslagen door Al-Qaeda op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania in 1998. President Clinton besliste toen met kruisraketten kampen van Al-Qaeda in Afghanistan te bestoken, en een farmaceutisch bedrijf in Soedan dat ervan werd verdacht Al-Qaeda te helpen met het bouwen van chemische wapens. Veel effect hadden de aanvallen niet. De meeste kampen waren leeg en over het bedrijf in Soedan blijven veel twijfels bestaan of het met chemische wapens iets had te maken. Maar Amerika had zijn vergelding voor de slachtoffers van de aanslagen.

De voordelen van een beperkte actie

Een beperkte militaire actie biedt enkele voordelen tegenover een uitgebreidere militaire campagne. Amerika hoopt daarmee het risico te vermijden dat het wordt meegezogen in de Syrische burgeroorlog. Voor Washington zijn de rebellen momenteel te verdeeld om voor hun strijders op de grond luchtmacht te gaan spelen, een beetje wat de NAVO in Libië heeft gedaan. Obama wil ook de geschiedenis ingaan als de president die twee oorlogen heeft beëindigd, niet als de man die Amerika in een uitzichtloos conflict heeft gestort.

De VS moet daarbij ook nog de actie verkocht krijgen aan de internationale publieke opinie. Na Irak en het debacle rond de informatie over massavernietigingswapens is de wereld nog altijd zeer sceptisch. Een nieuwe grootschalige operatie in een moslimland zou dat scepticisme opnieuw aanwakkeren.

Theorie en praktijk

Met een aanval op sites die een rol spelen in het chemische wapenprogramma van Syrië kan Amerika een betere verantwoording vinden in het internationaal recht. Een eventueel optreden zal immers zonder VN-mandaat gebeuren. Ook toen de NAVO in 1999 Servië bombardeerde om de Albanese bevolking te beschermen tegen ethnische zuiveringen, was er geen VN-mandaat. Die actie werd toen verantwoord op basis van het humanitair recht, van de plicht van de internationale gemeenschap om tussenbeide te komen als een land zijn eigen bevolking flagrant niet beschermt.

Ook deze redenering zou nu gevolgd kunnen worden: Assad heeft zijn eigen bevolking bestookt met chemische wapens die het internationaal recht volstrekt heeft uitgebannen, zelfs in oorlogsomstandigheden. Met het uitschakelen van het chemischewapensprogramma verhindert Amerika dat Assad dit in de toekomst nog eens doet.

Tot zover de theorie. Als het militair apparaat wordt ingezet, verandert immers de hele situatie. Hoe beperkt ook, niemand kan voorspellen welke gevolgen een eventuele actie zal hebben voor de stabiliteit in de regio. En nu al is duidelijk dat Amerika en Rusland afstevenen op een zware confrontatie als de Amerikanen in Syrië in actie komen.
 

 

(Jan Balliauw is diplomatiek redacteur bij VRT Nieuws.)