In naam van de menselijkheid? - Seppe Segers

Een aantal landen maken zich in naam van de mensheid klaar voor oorlog. Wat er vorige week gebeurde in Syrië – de aanval met chemische wapens in Damascus – doet volgens deze landen een dusdanig appel op onze morele waarden, dat een militaire interventie niet mag uitblijven, althans als we onze menselijkheid willen bewaken, zo luidt de redenering.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

"Morele obsceniteit"

We hoeven slechts een vluchtige blik te werpen op de reeds afgelegde verklaringen om de teneur te vatten. Bij monde van de Franse president Hollande “bedreigt het conflict de wereldvrede”. John Kerry, de Amerikaanse Buitenlandminister, dekt met een andere vlag dezelfde lading en noemde de aanval een “morele obsceniteit”. Als in een streng gedirigeerde canon verzorgt Brits premier Cameron de tweede stem en stelt dat de “chemische aanval moreel onverdedigbaar” is, aldus de optie openhoudend om via een zogenaamde “humanitaire interventie” militair te interveniëren in Syrië.

Valsspelende moraalridders?

Geen van deze mannen heeft ongelijk met de bovenstaande verklaringen. Integendeel, hun gelijk verenigt deze mannen. Net zoals het hen verenigt om deze morele statements als premisse te nemen waaruit ze fijntjes concluderen dat een militaire interventie gerechtvaardigd is. Sedert de jaren negentig vormt dergelijke argumentatie een leidende tendens om militaire interventies te verantwoorden.

De Italiaanse filosoof Danilo Zolo stelt dat ‘het Westen’ in de nasleep van de Koude Oorlog ‘de menselijkheid’ of ‘de humaniteit’ inroept als drijfveer om ten strijde te trekken. Hierbij verwijst hij naar Carl Schmitts stelling dat “iedereen die ‘de mensheid’ inroept, vals speelt.” Zouden de bovenstaande moraalridders vals spelen? De kans is niet gering.

Moreel geboden?

Het argumentatiekader waarmee de verklaringen van de (onder andere) Franse, Britse en Amerikaanse staatsmannen samenvallen, is misleidend. Gevaarlijk misleidend. Want, zeg nu zelf, wie kan er nu tegen de menselijkheid zijn? Tegen wereldvrede? Tegen morele kuisheid? Juist, wij zeker niet. Het kwade bevindt zich immers daar, achter het ideële scherm van wat de ander tot ander maakt. Niet hier, want hier wordt ‘de mensheid’ verdedigd. Hier staat men aan de kant van het goede.

Ik durf te stellen dat u aanvoelt dat er iets niet strookt met deze argumentatie. Deze redenering heeft namelijk tot doel om elke argumentatie overbodig te maken. Niet langer is ‘god’ de morele arbiter die waakt over de gerechtvaardigdheid van een oorlog; zij die spreken in naam van de mensheid hebben die taak overgenomen. Het stelt deze machten in staat om ten strijde te trekken onder de dekmantel der menselijkheid. Als we aannemen dat deze oorlog er één is om de mensheid te beschermen, is de vraag of we militaire actie moeten aanwenden dan niet tegelijk beantwoord?

Als we deze redenering volgen, dan is ‘Westers geweld’ niet alleen toelaatbaar, maar ook moreel geboden. Op basis van een dergelijke redenering wens ik dat gebod echter niet te volgen. Een gebod dat stelt dat militaire actie nodig is, ongeacht het verlies, het aantal doden, het verdriet en de vernieling van voorbije en huidige interventies, voldoet niet aan de eisen die rationaliteit eraan stelt.

Wat is dan menselijkheid?

Deze irrationaliteit wordt gevoelig aangetoond door het onvermogen of de onwil van de bovengenoemde grootheden om hun definitie van ‘menselijkheid’ te geven. En misschien is het naïef, maar wat in mijn ogen nog belangrijker is, is de vrees voor de bloederige gevolgen van een interventie voor de individuele mensen op de plaats waar de strijd gestreden wordt.

Het is waar dat een interventie het einde van een reeds bestaande, gruwelijke strijd kan bespoedigen; maar het tegendeel kan evenzeer. Niemand heeft a priori de calculus die dat uitwijst. Wat echter duidelijk is, is dat dergelijke pragmatische argumentatie nauwelijks een plaats krijgt binnen de huidige ‘interventie-ten-gunste-van-de-mensheid-retoriek’. De tranen van moeders, de gebroken dromen van kinderen en de wrok van vaders worden geabstraheerd tot wat mogelijk een vals plichtsbesef is van degene die spreken in naam van humaniteit.

Met Saoedi-Arabië als bondgenoot?

Zijn de ‘wereldvrede’ en de ‘morele obsceniteit’ – de labels die Hollande, respectievelijk Kerry, gebruiken – namelijk niet wat al te vaag en dus vaag genoeg om als retorisch vernislaagje te dienen? Als ‘wereldvrede’, ‘morele obsceniteit’ en ‘mensheid’ moeten dienen als dekmantel voor nationale belangen van de landen die paraat staan om militair te interveniëren, dan verklaart dit waarom juist deze begrippen in alle vaagheid worden geponeerd.

Als deze woorden daarentegen zouden getuigen van oprechtheid, dan stellen ze ons onvermijdelijk voor een aantal vragen. Waarom is een tussenkomst nu pas moreel dwingend? Waarom vallen misdaden tegen de mensheid begaan door bondgenoten niet onder dergelijke dwingende categorie? En in welke zin wordt de mensheid gediend door enerzijds (vermoedelijk) onder druk van Saoedi Arabië te strijden tegen het Assadregime – de facto aan de zijde van fundamentalistische Wahabitische milities – en anderzijds een ‘war on terror’ te voeren tegen groeperingen van datzelfde kaliber?

Wetende dat een aantal Islamitische scholen (o.a. in België) worden gefinancierd door Saoedi-Arabië ter bevordering van de verspreiding van het Wahabisme en dat jongeren (o.a. uit België) die besluiten om naar Syrië te trekken en daar te vechten tegen het regime, dat niet zelden doen onder invloed van het Wahabisme.

Achterdocht is geboden

Achterdocht gebiedt dus dat er mogelijk andere belangen meespelen: de geloofwaardigheid van Obama ten aanzien van chemische wapens?, controle over de toekomstig ‘democratisch gevormde’ Syrische overheid?, loutere bewerkstelliging van de invloed in het Midden Oosten? Misschien wel. Misschien ook niet. Eén ding is echter duidelijk: de huidige retoriek is goed gekozen om de valsspelers te verhullen.

 

 

(De auteur is lid van de denktank Liberales.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.