Burgeroorlog en gifgas - Lucas Vanclooster

Bent u er zeker van dat president Assad het bevel heeft gegeven om zijn eigen burgers met gifgas te bestoken? Ik niet. Dat komt omdat ik De Nacht der Tijden van Antonio Muñoz-Molina heb gelezen, een lijvige sleutelroman over de aanloop naar het begin van de Spaanse burgeroorlog.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Burgeroorlogen zijn verschrikkelijk, nog een heel stuk erger dan een conflict tussen landen met geregelde legers. Burgeroorlogen halen het aller-allerkwaadaardigste in de mens naar boven. Er zijn geen internationale wetten, conventies, of de strijdende partijen lappen ze demonstratief aan hun, nou ja, laars …

Burgeroorlogen beperken zich zelden tot 2 partijen. Bij alle betrokkenen treedt snel een verregaande verbrokkeling op. Bij een burgeroorlog is er zelden een overkoepelend gezag. Allerlei avonturiers springen in het gat om lokaal en tijdelijk wat de baas te spelen, of een lucratieve handel op te zetten in wapens, drugs, mensen en wat nog meer te verkopen en te verruilen valt.

Dat een werkloze Marokkaanse jongen uit Vilvoorde zich ergens in een Syrisch dorp als emir laat aanspreken, zegt genoeg. Onze vroegere correspondent in Beiroet en Sarajevo, Charles Van der Leeuw, moest eerst Libanon en dan Bosnië verlaten toen hij opmerkte dat het in die 2 burgeroorlogen ook en vooral om voortzetting van de handel maar met andere middelen ging.

Antonio Muñoz-Molina

Zowat alle boeken van Antonio Muñoz-Molina hebben van ver of dicht met die rampzalige oorlog, die woedde van 1936 tot 39, te maken. In “De nacht der tijden’’ voert hij een architect op die meewerkt aan de bouw van de nieuwe progressieve universiteit van Madrid. De Franco-troepen hebben die gebouwen platgebombardeerd en later vervangen door een veel conventioneler ontwerp. De Madrileense architect is een gematigde socialistische republikein en vakbondsman, en ondervindt aan de lijve hoe ver de versnippering van het democratische kamp gaat. Bijna executeren extremistische anarchisten hem. Hij is dagelijks getuige van de wreedheden van de oprukkende fascisten, die een veel beter leger hebben dan de regering, en van de vele communistische fracties. Buitenlandse strijders lopen totaal verloren in dat kluwen.

Onbedoeld heeft Antonio Muñoz-Molina een boek geschreven over Syrië. De oppositie is deels in handen gevallen van fundamentalisten en terroristen. In de logica van Muñoz-Molina is het niet zeker dat het officiële leger de gasaanval uitvoerde op bevel van de president.

Syrië versus Spanje

Het gruwelijke cynisme van bepaalde strijders gaat zo ver dat ze net zo goed hun eigen mensen durven bombarderen om een internationale reactie uit te lokken of om hun grote gelijk te halen. In een zo verdeeld oorlogslandschap kan om het even welke militie de misdaad hebben gepleegd. Ook fracties van Assads leger die op eigen houtje handelen.

Burgeroorlogen zijn hopeloze kluwens die tot alles kunnen leiden. Ook tot vrede en welvaart uiteindelijk. Het democratische Spanje anno nu zou er niet echt anders hebben uitgezien, vermoed ik, als destijds de republiek de burgeroorlog had gewonnen. Ik hoop dat ik nog in mijn leven het democratische Syrië kan bezoeken.

(De auteur is VRT-journalist en specialist cultuur.)