De bocht - Carl Devos

Het vertrouwen van de bevolking in de regering-Di Rupo stijgt, aldus een peiling gisteren in De Morgen. Vandaag blijkt in dezelfde krant dat De Wever nog meer pluimen verliest in de strijd met Peeters. Maar het belangrijkst nieuws komt van Siegfried Bracke in De Standaard. Dat nieuws kan een grote impact hebben op het verdere verloop van de campagne.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Peilingen vereisen altijd relativering, toch waren deze resultaten gisteren wat verrassend en zeker interessant. De voorbije weken was er voor de regering immers heel wat vervelend nieuws, waardoor een stabilisatie of daling van het vertrouwen minder zou verbazen. Alhoewel van een fundamentele kering geen sprake is – de gepeilde vertrouwensstijging in Vlaanderen steeg 0,3 punten sinds juni – is het anderzijds niet zonder betekenis dat ondanks alle kritiek Di Rupo I meer dan stand houdt. De onbekende verklaring kan in verschillende richtingen gaan. Maar hoe die ook klinkt, hier stond al vaker geschreven: "N-VA is niet in goeden doen."

N-VA zit met een probleem

Een ervaren Wetstraatjournalist maakte over N-VA een SWOT. Daarin schrijft hij “O = klassieke partijen” (O van Opportuniteiten). Het had ook bij de S (sterktes) kunnen staan. Bij de ‘W’ (weaknesses, zwaktes) of ‘T’ (threats, bedreigingen) zou uw dienaar noteren ‘= N-V’. N-VA illustreerde dat mindere doen deze week door haar ‘0/10’ voor de justitiehervorming van Turtelboom.

En het was al enige tijd geleden dat N-VA met eigen voorstellen voor het een of ander voor de dag kwam. Hoe scherp een oppositiepartij ook mag en moet zijn, 0 op 10 lijkt onredelijk slecht, dus ook onredelijk. Alsof N-VA niet eerlijk ook het gedeeltelijk goede wil erkennen. Meteen kwam ook naar voren dat enkel de splitsing van justitie een echte uitweg kon bieden. (Onthoud dat even voor iets verderop.) Als dat de voorbode is voor wat komt, zit N-VA met een probleem: als op elk beleidsdomein enkel de splitsing een echte oplossing is, staat ze na de verkiezingen alleen. Maar ook voor de verkiezingen heeft ze dan een probleem: Is dat wat 30 à 40% van de Vlamingen willen? Is een N-VA stem dan wel nuttig? Twee keer klinkt: ‘neen’. Nochtans wil N-VA af van het etiket ‘one-issuepartij’. Ze wil op allerlei domeinen met voorstellen wegen, maar als er overal eerst ‘splitsing’ wordt geëist zal dat beeld alle andere inhoud verdringen.

Siegfried Bracke

En ander probleem is de negativiteit die soms rond N-VA lijkt te hangen. Altijd boos, altijd tegen, altijd is het overal slecht. Dat kwam ook naar voren in het op zich goed gevonden idee van het ‘Café bij Bracke en vrienden’. Siegfried Bracke ziet dat als "een antwoord op de goednieuwsshow van de regering-Di Rupo". Maar oplossingen zijn “voor een volgende ronde. Eerst willen we aantonen wat er verkeerd loopt", aldus Bracke. De man kent iets van politieke communicatie en vermoedelijk paste dat in een weloverwogen opbouw naar 2014: eerst problemen aankaarten, later oplossingen aanbrengen. Maar Bracke weet beter dan velen dat verkiezingen zelden beslecht worden in de campagne, het resultaat krijgt al veel maanden daarvoor vorm, ondanks alle volatiliteit of late beslissers. En toen kwam zijn interview in De Standaard.

Dat kwam er niet zomaar. Het komt aan de start van een heuse N-VA-campagne, die tegemoet komt aan de kritiek dat de partij de laatste weken en maanden eigenlijk niet veel uitspookte en precies lui achterover leunde om enkel op de fouten van tegenstrevers te rekenen. Maar die tegenstrevers werden beter, die werkten wel in de buitenlucht en N-VA raakte wat uit beeld, diende vooral als schrikbeeld.

Binnen de N-VA is dat ook al enige tijd een belangrijk gespreksonderwerp bij de partijtop: welke strategie gaan we volgen? Bracke is lid van die top en als communicatieman weet hij dat hij zichzelf en zijn partij zou opblazen mocht hij verklaringen afleggen die niet door die partijtop zijn afgedekt. We gaan er dus van uit, tot bewijs van het tegendeel, dat Bracke in De Standaard namens zijn partij en niet voor zijn beurt spreekt en dus niet de vlucht vooruit neemt om binnenin iets te forceren. Dat moet de komende uren en dagen blijken. Er valt te verwachten dat sommige N-VA’ers een en ander gaan nuanceren om de harde communautaire kern in de N-VA wat te sussen, maar het is uitkijken of ze Bracke ook tegenspreken.

Grote draagwijdte

Als dat het geval zou zijn, zou de N-VA zwaar beschadigd raken want dan ligt de verdeeldheid, die nu intern besproken werd, op de straatstenen. Maar ook als bv. de Weytsen en Bourgeois van deze wereld Bracke slechts genuanceerd tegenspreken, is die ruis vervelend. Die nuances worden zeker uitvergroot. Dan zal de twijfel over de koers van de N-VA bij sommigen blijven. En zal het imago van een verdeelde partij, die niet kan beslissen en niet weet wat ze wil, sterker worden. Dat klinkt niet als een partij waar veel kiezers hun geld op willen inzetten. Het klinkt ook opportunistisch. De komende dagen zijn dus cruciaal.

De draagwijdte van de woorden van Bracke is groot. Ze gaan helemaal in tegen de stelling van De Wever die naar een ‘totale, ongeziene confrontatie’ (DS 02.02) ging, of tegen de woorden van Bourgeois die ‘alles, gewoon alles’ (DS 16.03) naar Vlaanderen wou brengen of recent nog die van Francken die op 3 augustus (DS) zei: ‘De N-VA is geen partij als de andere. We kapitaliseren op rechtlijnigheid. Niet kiezen, is altijd verliezen. (…) Maar we verkiezen een evolutie. Een confederaal model is de volgende stap. We hebben tijd. (…) Voor de N-VA telt de vlucht vooruit, we eisen fiscale autonomie en de splitsing van de sociale zekerheid. Dat moet duidelijk zijn. Anderzijds kunnen we dit land niet meer opnieuw in een soort van hybride situatie doen belanden, waarin België ten prooi valt van internationale speculanten. Bovendien moet de federatie tegen 2015 echt haar begrotingsdoelstellingen halen.’ We wezen hier eerder al op de enerzijds/anderzijds gehalte van deze quote, maar in dit tsjevenantwoord zat ook een duidelijke eis: ‘de splitsing van de sociale zekerheid’. Op de vraag van uw dienaar of dat al voor mei 2014 was kwam nooit een antwoord. Bracke heeft het vandaag in De Standaard: neen.

Kiezer zit niet te wachten op confederalisme

Wat hij zegt mag dus als een paradigmashift worden gezien. Een bocht. Zelfs al zeggen ze bij de N-VA terecht dat ze nog nooit lieten weten – dat was voor het confederalismecongres van januari volgend jaar bedoeld – wat er eerst zou komen, een bocht blijft het. Bracke weet als geen ander dat dat congres veel te laat kwam, omdat zo lang zoveel onduidelijkheid de anderen de kans zou bieden het schrikbeeld voor de N-VA aan te wakkeren. Dat krijg je in 4 maanden niet meer weg.

En meer nog: Bracke en Co zullen beseffen dat de kiezer niet op dat confederalisme zit te wachten. Gezien ook geen enkele andere partij er over wil debatteren sta je helemaal alleen te roepen in de campagne, en dan bloedt zo’n onderwerp snel dood. De tegenstrategie van de klassieke partijen heeft dus gewerkt. Natuurlijk zal de N-VA over dat confederalisme blijven praten, maar botst dan op de schouderophalende houding: ‘tja, ze gaan toch zonder in de regering, en de anderen willen dat ook niet, dat is dus tijdsverlies’.

De N-VA neemt dus een bocht. Die is op termijn verstandig, want anders wordt het moeilijk verkiezingen te winnen, kiezers (toch het procent dat de N-VA moet halen) zitten niet op dat confederalisme te wachten. Trouwens, door die bocht van de N-VA is er nog iets veranderd: die 40% van Bourgeois is weg. Nu pas. Als de N-VA het confederalisme als doel zou stellen moet ze minstens tegen de 40% halen om haar regeerplaats af te dwingen, zodat ze dat als het ware kan opleggen aan de anderen die dat allemaal niet willen. Maar nu is veel minder ook al sterk, ze heeft dus een overwinningsnederlaag vermeden. Nu verschuift het debat naar het inhoudelijke.

Is dit enkel een truc?

Maar dat neemt niet weg dat er ook schade is. ‘Wie gelooft die mensen nog?’ zal klinken. Nog voor het zo belangrijke confederalismecongres van start ging wordt dat confederalisme, na eerst het separatisme, feitelijk aan de kant gezet. Want geen mens die nu nog gelooft dat het er komt, zeker niet als de N-VA het ook niet als voorwaarde voor regeringsdeelname stelt. En een partij die van het ene been op het andere huppelt – het tegenovergestelde van rechtlijnigheid – roept wantrouwen op. Is dit echt wat de N-VA wil, of enkel een truc? Wil de N-VA dat echt? Of strooit ze ons zand in de ogen?

Tegenstrevers zullen dat zeker kunnen aanwenden om de N-VA te jennen: blijkbaar zijn ze bereid om hun kernwaarden op te offeren voor de machtsdeelname. Wat een ‘klassieke, traditionele partij’ is die N-VA toch. Zo toegeven op je kernidee: de kracht van verandering als opperpragmatisme. Enzovoort. Een andere aanvalslijn is dat je dit gewoon niet moet geloven, dat Bracke een vals beeld komt ophangen, de kiezers komt bedriegen, en daar zullen alle nuancerende quotes van andere N-VA’ ers in passen. De N-VA zou met de tegenstrevers niet anders doen. Wie de woorden van Bracke voor waar aanneemt zal zelfs verweten worden dat hij blind is, dat hij zich door de N-VA in de luren laat leggen.

Meent de N-VA dit nu? Of is het een pure campagnestrategie, die zand in de ogen strooit? Zal de N-VA na de verkiezingen haar ware aard laten zien: toch eerst confederalisme? Zou kunnen. Maar dat intentieproces kan van veel partijen gemaakt worden. In de voorgeschiedenis van de Vlaamse beweging zijn er inderdaad voldoende tekenen te zien dat de harde kern straks toch niet akkoord zal gaan, bv. op een congres dat over regeringsdeelname moet beslissen. Zullen parlementairen, het kader, de leden van de partij N-VA dan volgen? Want inderdaad, de congresvoorwaarden van de N-VA zijn streng, de achterban is fel en de erfzonde van het verraad weegt er zwaar door. Anderzijds is de jonge partij op korte termijn ook fel geëvolueerd, vooral na 2010 werd ze de (centrum)rechtse partij die ze eerst veel minder was. De N-VA is de VU niet. We leven in andere, onvoorspelbare tijden.

N-VA mikt op de middenklasse

Wat er ook zal gebeuren, niemand kan dat vooraf weten, toch is het niet de verstandigste repliek op deze bocht om te stellen dat de N-VA eigenlijk liegt en straks haar ware aard naar boven komt. Want dat soort aanvallen heeft de N-VA netto nog nooit stemmen gekost. Zeggen dat een partij straks niet zal zijn wat ze nu is klinkt ook minder overtuigend dan het lijkt, omdat er dan precies geen andere, betere argumenten zijn dan die van de angst.

Er zijn dus veel kritische bedenkingen mogelijk over die bocht. Stuk voor stuk goeie overwegingen. Maar de N-VA mikt niet op de critici, op de N-VA-tegenstanders, zelfs niet op de harde communautaire kiezers. Daar zit de 30% niet die ze wil bereiken. De N-VA mikt op de middenklasse, die waar voor haar geld wil. Al die aanvallen uit het verleden hebben de N-VA trouwens alleen maar stemmen opgeleverd. Ooit wordt dat anders, maar misschien nu nog niet. De enige aanval op de N-VA die echt werkt is de inhoudelijke, als op de concrete, precieze inhoud van haar voorstellen wordt gewerkt. Niet door de angst voor het abstracte ‘fenomeen N-VA’ aan te wakkeren. Dan maakt dat de N-VA als game changer, als partij die het systeem zal omkeren, aantrekkelijker.

Zijn de problemen daarmee opgelost? Verre van. Veel staan hierboven opgelijst. Het eerste is intern, het tweede is de kritiek die deze bocht extern zal opwekken. Maar als die storm gaat liggen blijft de grootste uitdaging. Die is groter dan de discussie over confederalisme als middel of doel. Als, als de N-VA dit probleem kan oplossen, dan heeft ze een secundair probleem opgelost.

Riskante normalisering

Het primair probleem voor de N-VA blijft onveranderd: ze moet enerzijds met straffe inhoudelijke voorstellen komen op alle beleidsdomeinen (‘kracht van verandering’, dat gaat knallen’ dixit De Wever) die anderzijds de mensen niet afschrikken. Als ze voor het tweede inboet op het eerste blijft er voor haar niet veel meer over, dan is de N-VA op weg om helemaal opgezogen te worden in het systeem dat ze zo bestrijdt. En de andere partijen konden de N-VA gemakkelijk aan de kant zetten met haar confederalisme, maar dat kunnen ze straks ook met haar radicale voorstellen op allerlei domeinen. En als ze dan weer niet radicaal genoeg zijn is de USP (unieke verkoopsargument) voor de N-VA helemaal weg. En omdat ook heel wat persoonlijke relaties verzuurd zijn zal de N-VA nog altijd op zoek moeten naar vrienden. Het feit dat velen in de Wetstraat ze links, of rechts, laten liggen is immers ook geen geruststellende gedachte voor kiezers, het is alsof er iets mis is met die N-VA’ers. Die normalisering is nodig, maar dus ook riskant.

Wie alvast blij zal zijn is het VB. Die blijft nu als enige de onmiddellijke splitsing en onafhankelijkheid eisen. De enige echte anti-systeempartij. Het VB zal N-VA nu uitdagen en haar opportunisme verwijten, terwijl ze zelf beginselvast is. Dat kan N-VA op die flank stemmen kosten. Maar N-VA zal ze van het VB vanop een andere flank terug wegnemen: de (centrum-)rechtse kiezers hebben nu de mogelijkheid om een (centrum-)rechtse partij in de regering te steunen. N-VA kan in een ‘Antwerpse coalitie’ een ander beleid voeren, zeker als ze veel stemmen haalt, cfr. Antwerpen. N-VA zal op allerlei andere manieren dan via het communautaire, waar ze toch nooit straffer kon zijn dan het VB, kiezers proberen te overtuigen. Ze is daar al en hele tijd mee bezig.

De bocht van Bracke – en van N-VA? – is dus zonder twijfel belangrijk nieuws. Nu pas kondigt zich een campagne aan die niet helemaal, zelfs niet vooral, door het communautaire zal worden bepaald. Dat is al van 2007 geleden. Sluiten we in 2014 een tijdperk af? Het politieke jaar is echt begonnen.

(De auteur is politoloog aan de Gentse universiteit.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.