Hervormingen? Liever gezond verstand – Jef Boden

Starten we een nieuw schooljaar vol frisse moed, sprankelende ideeën en met uitgewaaide geesten? Voor de meesten is het zo. Klassiek tijdens de zomermaanden waren allerlei ballonnetjes die opgelaten werden en vooral opvielen door hun gebrek aan kennis van de werkelijkheid en een tekort aan gezond verstand. Graag enkele voorbeelden om de vraag naar nuchterheid en eerlijkheid te ondersteunen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Records worden in de media graag gemeld. 2500 van school gestuurde leerlingen kregen nogmaals een portie aandacht. Zoals het deze zomer klonk, liggen de problemen niet bij de leerlingen. Wel bij de scholen die het allemaal niet begrijpen en bij het ontbreken van externe beroepscommissies.

Dat levert de suggestie dat scholen zo maar wat doen. Leerlingen wegzenden: het lijkt een luchtig niemendalletje waar een beetje school de hand niet voor omdraait.

Rechten en plichten

Uiteraard dient het individu beschermd te worden in het gigantische raderwerk dat het onderwijs is. Dat noemen we rechten. En voor wie het op school niet geleerd heeft: er waren al Oude Grieken die begrepen hadden dat je op rechten weinig aanspraak kan maken als je je plichten vergeet. De afbouw van het geschiedenisonderwijs zal niet de enige oorzaak zijn dat die eis om rechten zonder bijhorende verantwoordelijkheden vandaag een meer voorkomende houding is.

Mag ik dan naast dat aantal van 2500 leerlingen even vragen hoeveel leerkrachten daarbij rondliepen die systematisch, dag in dag uit, het bloed onder de nagels werd gehaald en die uiteindelijk onderuit gingen? Ziekteverlof klinkt minder erg. Buitengepest is nog een te proper woord. Neen, de scholen zetten niet zomaar iemand aan de deur. De berichtgeving kan een genuanceerdere benadering hanteren, zeg maar, eerlijker zijn.

Luxe-verzuim

Een week of wat vroeger probeerde minister Smet enkele malen te scoren door een ander fenomeen nog eens als probleem te bestempelen.

Er zou in de toekomst een korter staartje aan het einde van het schooljaar moeten hangen. Leerlingen zouden in de scholen moeten opgevangen worden. Luxe-afwezigheden zullen efficiënter bestreden worden.

Boeiend. Waarom zit die laatste schoolweek in het secundair onderwijs vol eindeloze klassenraden? Niet alleen om een degelijk eindrapport op te stellen. Ook om dezelfde reden dat er reeds van in het eerste trimester schriftelijke bewijzen moeten gestuurd en bewaard worden over het studiewerk van een (beperkt!) aantal leerlingen. Het lijkt haast op een assisenjury die zonder uitgebreide motivatie geen oordeel meer mag vellen. Zelfs al betreft het leerlingen die tientallen afwezigheidsdagen per jaar tellen, die taken en lessen slechts als woorden uit hun agenda herkennen, die een ondertekend schoolreglement vaag als een van de vele formulieren herinneren, ze weten vooral dat ze onderaan hun rapport de stappen voor een beroepsprocedure uitgelegd krijgen. Dat zijn de leerlingen waarvoor klassenraden steeds opnieuw dienen samen te komen. Dat zijn kinderen voor wie scholen tienduizenden euro’s van het schoolbudget aan advocaten dienen te besteden. Rechten? Uiteraard. Maar met meer realiteitszin en gezond verstand, zou er over die laatste schooldagen minder prietpraat moeten verkocht worden en zou heel wat onderwijsgeld nuttiger kunnen besteed worden.

Eerlijkheid ontbreekt

Een redenering van dezelfde orde, waar een portie nuchter boerenverstand vreemd van opkijkt, is het verband dat er gelegd wordt tussen het te grote aantal leerlingen dat bij ons een jaar overdoet, èn de verzuchting dat er te veel schoolverlaters zijn zonder diploma.

Dat een diploma niet alles oplost, dat het ene diploma zelfs niet hetzelfde betekent als het andere, zoals rector Torfs opmerkte, wenst men al evenmin toe te geven. De officiële verklaring die ouders aan het einde van de lagere school krijgen is immers dat iedereen met een diploma, zowel die uit de zwaarste theoretische richtingen als die na een zevende jaar beroepsonderwijs, in Vlaanderen naar het hoger onderwijs mag. Mag. Als men dan nauwelijks over de slaagkansen spreekt, dan ontbreekt de eerlijkheid en zou ieder zich respecterend CLB (Centrum voor leerlingenbegeleiding) die wettelijke waarheid moeten doorprikken. Alsof men niet wil erkennen dat al die richtingen verschillen, hun specifieke kwaliteiten hebben, maar niet altijd voorbereiden op hogere studies, zonder dat daar een waardeoordeel aan moet hangen.

Waterval

Dat oordeel, die manier van kiezen, veroorzaakt heel wat onterechte kritiek op onze middelbare richtingen. Zolang ouders voor een watervalmethode kiezen, belanden leerlingen te vaak in de foute opleiding. Die houding moet aangepakt worden. Dat doe je niet door een kwaliteitsvol systeem overboord te gooien. Neem als ijkpunt allen die met een positieve keuze binnen de mogelijkheden en interesses gelukkige kinderen met mooie resultaten van school zien keren.

In welke mate beïnvloedt de mentaliteit van de omgeving trouwens de attitude van de leerlingen? Een positieve benadering zal meer stimuleren, meer opleveren op studievlak en welbevinden dan de voortdurende frustratie van een grens waarop men botst. Dat men dan inspanning en verantwoordelijkheid, zin en enthousiasme verliest, kan geen verrassing genoemd worden. Volwassenen moeten geen moeite doen om diezelfde problematiek te ontdekken in het beroepsleven. Wat dachten we: dat scholen op een andere planeet lagen?

Keuze op maat

Maken we het diplomaverhaal rond: in het struikgewas rond de lagere school hoor je stemmen opgaan voor objectieve, externe toetsen. Dan zou een ideale oriëntering naar het secundair onderwijs mogelijk zijn. Nogal wat ouders van kinderen die nu aan bestaande eindtoetsen als die van OVSG, de koepelorganisatie van het stedelijk en gemeentelijk onderwijs, meedoen vinden het op zijn minst raar dat in deze stap naar het middelbaar onderwijs en examens niet gestudeerd mag worden. Alsof er in een middelbare richting verrassingsexamens zijn waarbij je vooraf niet gemeld wordt welk vak je zal krijgen. Het zijn toch niet louter vaardigheden die je moet kunnen toepassen? Kennis: moet die niet aan-geleerd worden?

Het wekt geen verwondering dat ouders van leerlingen die hun behoorlijke resultaten verdienen met een portie dagelijks volgehouden inzet hun kinderen voor deze “objectieve” eindtoetsen willen beschermen. Dat zullen de leerlingen zijn die straks objectief een getuigschrift lager onderwijs zal worden geweigerd. Om een juiste keuzestap naar het middelbaar te kunnen zetten? Of is het gerucht een verdoken argument in een kreupele redenering dat de eerste graad middelbaar dus moet opgeofferd worden. Weiger kinderen die ernaar snakken nog twee jaar langer een keuze op maat.

De werkelijkheid laten ontdekken

Laten we als uitsmijter een gezonde blik werpen op onze voedselkennis. Voeding in lagere school. Vraag aan kinderen waar melk vandaan komt. Uit een melkfabriek? Een ander fabriekje produceert toch ook prefab-maaltijden? En een hamburger? Op die ene, uit het laboratorium, na? Er wordt dus verondersteld kinderen de werkelijkheid te laten ontdekken. WO? De boer op? Zelf aan de slag in een schooltuin? Tot daar het gezond verstand. De realiteit? Een hapklaar voorbeeld uit het voorbije schooljaar.

Wandelt er op een dag een figuur van de voedselinspectie een school binnen. Die is namelijk getipt dat er in de school niet alleen geplant en gezaaid wordt. Er mogen zelfs kippen rondscharrelen, en onheil: er zou tot verbijstering van de inspecteur zelfs voedsel opgepeuzeld worden?! Je eet toch geen ei van een levende schoolkip? Dat dient vernietigd te worden. Wat is het resultaat? De tuin wordt opgedoekt. De regels en de wetten zijn er immers om het verstand gezond te houden. Niet voor meer gezond verstand.

Met deze losse greep uit het nieuws en de gebeurtenissen die voortdurend voor je voeten waaien, lijkt de vraag naar genuanceerd handelen en spreken, en een bijhorende eerlijke blik in de spiegel een opdracht voor iedereen. Of het nu gaat om studiehouding, omgang met anderen of een studiekeuze tussen lager, middelbaar en hoger onderwijs: het doet er niet toe. Nederige eerlijkheid, echte kennis van de realiteit en gezond verstand.

(De auteur is leraar in het lager onderwijs)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.