Quo vadis, Franciscus? - Jan Becaus

Vrijdag 13 september is paus Franciscus een half jaar in functie. Tijd dus om een voorlopige balans op te maken. Die valt op het eerste gezicht vrij mager uit, in die mate zelfs dat het Italiaanse magazine L’Espresso half juli kopte : “Ce la farà ?”, vrij vertaald : “Doet ie het wel ?” Op de terugvlucht van zijn reis naar Brazilië op 28 juli, heeft Frans trouwens toegegeven dat hij nog niet bijster veel verwezenlijkt had.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Stijlbreuk

Tot nu toe hebben we vooral cosmetische ingrepen gezien, die kunnen worden samengevat als een stijlbreuk met zijn voorgangers. Franciscus gedraagt zich als een jezuïet in een witte soutane en niet als de kerkvorst die hij is. Zo resideert hij sinds zijn aantreden in het Huis van Sint-Martha, het logementshuis waar hij verbleef tijdens het conclaaf, en niet in het somptueuze Apostolisch Paleis. Het geeft hem meer vrijheid van handelen, ver van de klassieke deurwachters.

Het illustreert ook een zeker wantrouwen tegenover de klassieke entourage van curiehovelingen, van wie sommigen zijn voorganger Benedictus weinig loyaal hebben gediend. Vertrouwelijke documenten van deze paus zullen alvast niet door de butler naar buiten worden gedragen, want Frans heeft geen majordomus. In zijn sober logement ontvangt hij wie hij wil en belt hij met wie hij wil, zonder voorbij de centrale van het Vaticaan te hoeven passeren. Er zijn gevallen bekend van telefoongesprekken met gewone Italianen die de paus een brief hadden gestuurd en die hij telefonisch contacteerde. Paus Frans draagt zijn zware zwartleren boekentas zelf de vliegtuigtrap op en laat zich naar het Sint-Pietersplein rijden in een aftandse Renault 4 die hij cadeau kreeg van een Italiaanse priester. Helemaal geen kapsones dus, en volledig in de lijn van wat hij zijn bisschoppen en priesters voorhoudt: een herder moet rieken naar zijn schapen.

Waardering steeg

Die stijlbreuk kan rekenen op ruime goedkeuring. De populariteit van de paus in Italië staat op 85% en 63% van de Italianen zegt de kerk te vertrouwen. In de nadagen van paus Benedictus was dat nog een povere 46%. Ook buiten Italië is de sympathie voor het pausschap gevoelig gestegen, zowel onder gelovigen als niet-gelovigen. In die mate zelfs, dat kritiek op bepaalde wantoestanden in de kerk niet langer gericht is op de persoon van de paus, maar op allerlei krachten die hem zouden kunnen tegenwerken in zijn pogingen om orde op zaken te stellen. Paus Frans wordt m.a.w. gezien als de oplossing, niet als het probleem.

En aan problemen heeft de kerk geen gebrek. De geloofsafval neemt nog toe en de schandalen rond kindermisbruik hebben de kerk enorm veel imagoschade berokkend. En toch voelt iedereen dat er verandering in de lucht hangt. Verregaande verandering zelfs, wat de bekende vaticanist John L. Allen jr. ertoe brengt Franciscus revolutionair te noemen. Het is nog wat vroeg om te weten welke richting de Franciscaanse omwenteling precies uitgaat, schrijft Allen, omdat paus Frans tot op heden nog niet bijster veel ingrijpende maatregelen heeft genomen, maar zelfs de lauwste waarnemer kan merken dat er iets gaande is.

Topbenoeming

De benoeming op 31 augustus van de Italiaanse aartsbisschop Pietro Parolin tot staatssecretaris is tot nog toe de enige topbenoeming onder Franciscus. Het was verwacht dat de oude kardinaal Tarcisio Bertone (78) vervangen zou worden; de man heeft er niet echt veel van gebakken, meer zelfs, alles wat er de laatste jaren scheefgelopen is in de curie gebeurde onder zijn ogen. Pietro Parolin is relatief jong, 58, en een ervaren diplomaat. De voorbije vier jaar was hij nuntius in Venezuela. Franciscus kent zijn vele kwaliteiten. Het ziet ernaar uit dat de rol van de staatssecretaris niet langer die van vicepaus zal zijn, maar veeleer die van stafchef. Hij zal de nieuwe bestuursorganen aansturen en coördineren.

Nieuwe organen

Want Franciscus heeft niet minder dan drie nieuwe gremia geïnstalleerd die hem moeten adviseren bij zijn beleid.
Het belangrijkste gremium is een persoonlijke adviesraad bestaande uit acht leden, allemaal sterke persoonlijkheden van over de hele wereld. In die Kroonraad zit welgeteld 1 Italiaan, met naast hem prelaten uit alle continenten. Er zitten kleurrijke persoonlijkheden bij, zoals de Hondurees Oscar Rodríguez Maradiaga, de Amerikaan Sean O’Malley en de Congolees Laurent Monsengwo Pasinya. Beslist geen ja-knikkers, maar allemaal mensen die in moeilijke omstandigheden bewezen hebben dat ze zich staande konden houden.

Daarnaast stelde paus Frans een commissie aan die eindelijk eens orde op zaken moet stellen in het IOR, het Instituut voor Religieuze Werken, de wat potsierlijke deknaam voor de bank van het Vaticaan, die al decennia baadt in een sfeer van schandalen. Wellicht kiest de paus ervoor om het IOR te verbouwen tot een ethische bank, zoals er tegenwoordig wel meer opduiken, ook bij ons. Het IOR beheert 9,4 miljard dollar en telt 18.900 rekeninghouders. Die worden momenteel tegen het licht gehouden door de Promontory Financial Group, met zetel in Washington DC. Verwacht wordt, dat een rekening bij de Vaticaanse bank in de toekomst voorbehouden zal zijn voor kerkelijke organisaties en dat particuliere rekeningen de uitzondering zullen worden. Het op orde brengen van de Vaticaanse bank is nog maar een begin.

En voorts heeft de paus ook nog een pauselijke commissie gelast met het doorlichten van de economische en administratieve structuur van het Vaticaan. Zeven van de acht leden van die commissie belast met de interne audit zijn leken, met ervaring in de wereld van economie, recht en zakenleven. Onder hen de ravissante Italiaanse Francesca Immacolata (sic) Chaouqui, een 30-jarige PR-consultant bij Ernst & Young. Met haar losse haren, leren jasje en filmsterallures kan zij menig prelaat op zondige gedachten brengen. Zij en haar collega’s zullen rechtstreeks aan de paus rapporteren en niet aan de huidige machtsstructuur.

De instrumenten om een nieuw bestuur vorm te kunnen geven zijn dus in stelling gebracht. Waarnemers wachten met spanning af welke veranderingen die beleidsorganen zullen doorvoeren. Tegen de herfst weten we meer.

(Jan Becaus was journalist, presentator en Vaticaanwatcher bij VRT Nieuws.)

 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.