Splits de banken – Guy Janssens

We schrijven 1992. Als we door een modale Vlaamse provinciestad wandelen en we zoeken naar een bank dan zien we opschriften als ASLK, Gemeentekrediet, Nationale Maatschappij voor Krediet aan de Nijverheid, Generale Bank, BBL, en zo kunnen we nog wel even doorgaan. Geen van deze financiële instellingen zijn overgebleven, althans niet onder dezelfde naam.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

In 1992 was het al… Europa ’92 wat de klok sloeg. Er was zelfs een staatssecretaris voor, Anne-Marie Lizin. Europa ’92 ging over het opengooien van de Europese binnengrenzen om meer competitiviteit en dus groei en dus banen te creëren. Sleutelwoorden waren privatisering en deregulering. Ook de financiële sector moest het nieuwe tijdperk binnen. Onze banken en OKI’s (openbare kredietinstellingen zoals ASLK en Gemeentekrediet) waren te klein en dreigden te worden opgekocht door buitenlandse banken. Schaalvergroting was de boodschap om te kunnen opereren op de nieuwe, grote Europese markt. Zeker met het oog op de euro die er stond aan te komen hadden die kleine Belgische banken geen schijn van een overlevingskans. Dat was het adagium van de toenmalige regering en van de toenmalige gouverneur van de nationale bank, Fons Verplaetse.

‘Too big to fail’

Er was nog een kleine bijkomstigheid. Een relict uit het verleden moest ook nog worden opgeruimd. De scheiding tussen zakenbanken en spaarbanken moest ongedaan worden gemaakt. Die was indertijd, in de jaren dertig in het leven geroepen omdat er zwaar werd gespeculeerd met geld van spaarders. Dat gevaar was nu wel de wereld uit, was de filosofie in die vroege jaren negentig. Er waren deugdelijke controlemechanismen en de transparantie in de Europese markt zou ook wel zijn rol spelen.

Intussen zijn we enkele beurs- en bankcrashes verder. Het financieel systeem heeft al ettelijke keren op zijn vestingen gedaverd. Regeringen zijn met miljarden moeten tussenkomen om banken overeind te houden. Nieuwe uitdrukkingen, vaak uit de Angelsaksische wereld afkomstig, zijn gemeengoed geworden. ‘Too big to fail’ is er zo eentje. Te groot om om te vallen. Ze zijn zo machtig dat werkelijk niemand, nog in het minst de regeringen, het zich kunnen veroorloven om zoiets failliet te laten gaan. De chaos die daaruit zou voortvloeien zou niet te overzien zijn.

Splitsing spaarbankieren en zakenbankieren: goed idee of niet?

Vijf jaar na het begin van de bankencrisis- met als hoogtepunt het faillissement van zakenbank Lehman Brothers op 15 september, broedt de regering op een hernieuwde splitsing van het spaarbankieren en het zakenbankieren. Om te vermijden dat spaargeld speculatief zou worden ingezet moeten er schotten komen tussen de twee manieren van financieren. Dat zou de spaarders geruststellen die hun geloof in de banken nog lang niet hebben teruggevonden, zoals van de week bleek uit een enquête van de RTBF en de krant La Libre Belgique. Met name BNP Paribas Fortis en Belfius worden volgens deze enquête nog altijd zeer gewantrouwd. Zou het leggen van een strikte scheiding tussen zaken- en spaarbanken kunnen helpen om het wantrouwen weg te werken?

Geen goed idee, vindt Herman Daems, de topman van BNP-Paribas-Fortis. Als in België zo’n splitsing zou worden doorgevoerd zou dat de concurrentiepositie van de Belgische banken aanzienlijk in het gedrang brengen. De Angelsaksische banken zijn nl. niet gebonden door zo’n beperking. Bedrijven, zelfs KMO’s die zich willen financieren zullen dan naar Angelsaksische concurrenten trekken.

Basel 3

Lijkt ergens logisch; banken die staatssteun hebben gekregen moesten gaan afslanken van de Europese Commissie. Banken die blijkt hebben gegeven van goed beheer en geen staatssteun hebben gekregen hoeven dat niet te doen. Wie niet horen wil moet voelen. De banken die aan het staatsinfuus zijn gemoeten, Dexia, later Belfius en BNP-Paribas-Fortis, moeten nog door het stof. Ze moeten bewijzen dat ze goede leerlingen zijn. Intussen zijn ook de condities verscherpt om te mogen bankieren. De zogenaamde Basel 3-normen, naar de afspraken die gemaakt worden door de banken wereldwijd in het kader van de Bank voor Internationale Betalingen die haar hoofdkwartier in Basel heeft, moet de kapitaalbasis van de banken fors omhoog. Met andere woorden, ze moeten meer eigen middelen hebben die als buffer kunnen dienen voor als het mis gaat met hun investeringen, zoals gebeurd is tijdens de bankencrisis van vijf jaar geleden.

Daarbij rijzen (minstens) twee problemen. Op de eerste plaats moeten die eigen middelen ergens vandaan komen. De banken moeten dus voldoende winst maken om een deel daarvan opzij te zetten ‘for rainy days’. Dat wil zeggen dat ze minder van die winst kunnen uitkeren aan hun aandeelhouders, wat die niet zo fijn zullen vinden. Misschien dat die aandeelhouders dan liever andere horizonten zullen opzoeken, waar de winsten hoger liggen.

Hoe gaat het bankenlandschap evolueren?

Een tweede probleem werd aangekaart door Karel Lannoo in De Vrije Markt van vorige zaterdag. Nieuwe regels zijn goed en wel, maar ze moeten ook worden afgedwongen, anders is het verloren moeite. En daar schort het nog wat aan. Sinds 2010 hebben we een nieuw systeem in België, waarbij het toezicht wordt verdeeld tussen de FSMA (opvolger van de CBFA) en de Nationale Bank. Die dubbele controle staat bekend als het ‘twin peaks’ model. Aan leuke termen is er doorgaans geen gebrek in het inernationale financiële jargon. Nu is, zoals bekend, the proof of the pudding in the eating, het valt dus af te wachten of die controle doeltreffend zal zijn als er weer zwaar weer opsteekt boven de financiële markten.

Dat we terug naar de situatie van voor 1992 zouden gaan lijkt onwaarschijnlijk. De vele kleinere openbare kredietinstelligen en kleinere banken zijn opgeslokt en zullen wel niet opnieuw tot leven worden gewekt. Wel zal er ruimte zijn voor kleinere lokale banken die het ethisch en kleinschalig bankieren hoog in het vaandel dragen, genre Triodos bank of de New B, die overigens nog moet bewijzen dat ze van start kan gaan. Benieuwd hoe dat bankenlandschap de komende tijd zal evolueren.

(Guy Janssens is sociaaleconomisch VRT-redacteur en presentator van De Vrije Markt.)