Kindermoord en geesteszieken - Jan Nolf

De witte ballonnen actie van een vader om de wet op de gedwongen opname van gevaarlijke geesteszieken te verstrengen gaat uit van een onjuiste lezing van de wet om vervolgens erg gevaarlijke oplossingen aan te reiken.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De ontreddering van de families van beide ouders moet immens zijn. Tibeau V., vier jaar oud, werd door zijn moeder verdronken na de beëindiging van haar dringende psychiatrische opname die samenviel met acute partnerproblemen. Vader Tim V. houdt voor dat het drama vermeden had kunnen worden indien het ziekenhuis hem ingelicht had over de vrijlating van zijn echtgenote. In de 8 punten van zijn Facebook oproep ‘Bescherm kinderen tegen familiedrama’s’ vraagt hij o.m. uitgebreide mogelijkheden van politie om kinderen bij risico-situaties “in veiligheid” te brengen. Bij collocatie zouden twee dokters over een vetorecht tegen vrijlating moeten beschikken.

Een wet die meer deugt dan de praktijk

Alles kan beter, maar dat is dan een kwestie van praktijk, niet van teksten. Zowel in de ‘gewone’ procedure tot gedwongen opname die via de vrederechter verloopt, als bij diens beoordeling van de ‘dringende’ procedure via het parket is niet alleen voorzien dat de vrederechter de patiënt persoonlijk bezoekt. Hij “hoort ook alle andere personen die hij dienstig acht” en “verzamelt bovendien alle nuttige inlichtingen van medische of sociale aard”. Het klopt dus helemaal niet dat de procedure een onderonsje zou zijn tussen de patiënt en de magistraat.

Het praktijkprobleem is overigens helemaal niet dat gevaarlijke psychiatrische patiënten vaak door de mazen van het net zouden glippen, maar net omgekeerd. De wet wordt door politie en familie al te vaak eigengereid ingezet voor het tijdelijk dempen van problemen van ordehandhaving of privéconflicten. Daardoor heeft de uitzondering van de ‘dringende procedure’ via het parket al jarenlang de overhand gehaald: 85% van de collocatie volgt niet de gewone procedure. Voor dat misbruik werd de Belgische Staat overigens al veroordeeld.

Deels het gevolg van dat “goed bedoeld” misbruik is dat jaar na jaar, een stijgend aantal door het parket bevolen ‘dringende collocaties’ door de vrederechter niet verlengd worden: 4 op tien. Dat betekent dat anno 2011 in Vlaanderen 773 “patiënten” kort na een vaak traumatische “dringende” opname toch terug naar huis mochten, uiteraard soms ook omdat ondertussen andere begeleiding voorzien raakte. Dat in beide proceduretypes 87% van de patiënten ontslagen werden tijdens of bij het einde van de eerste wettelijke opnamefase van 40 dagen illustreert alleszins dat het bijna steeds om korte crisismomenten gaat: 1.716 mensen in Vlaanderen alleen al.

Een ziekenhuis is geen gevangenis

Op de collocatieprocedure speculeren om een patiënt langdurig ‘binnen’ te houden spoort dus niet met de medische realiteit. Niets laat ook in dit drama aangeven dat de wet faalde. De collocatiewet wijzigen zal evenmin aan psychiaters en vrederechters een glazen bol bezorgen: als dat kon, ware de wetgever heel welkom.

Het Facebook-betoog leunt inhoudelijk verontrustend dicht aan bij het Malonne-protest van 2012. Het loopt ook opvallend vooruit op het eventueel assisenproces van de moeder Isabelle D. die – in de logica van het proces De Gelder – kost wat kost toerekeningsvatbaar zou moeten zijn. Niet de medische diagnose telt dan als uitgangspunt, maar de juridische methode om iemand zo lang mogelijk achter de tralies te houden: justitie op zijn kop dus.

Geesteszieken zijn daarom nog geen misdadigers. Psychiatrische patiënten zijn overigens veel vaker het slachtoffer van een misdaad, dan ze er een begaan – dat bewijzen ook recente studies (World Society of Victimology, 2012).

Mensenrechten zijn geen flauwekul

Het illustreert de spraakverwarring dat na de dramatische dood van Jonathan Jacob de psychiatrie voor een veto tegen opname pleitte, terwijl nu voorgesteld wordt dat geneesheren dat veto zouden krijgen om patiënten beter binnen te houden. Beide denkpistes hebben wel opnieuw met elkaar gemeen dat nu zou afgestapt worden van de elementaire regel dat finaal enkel rechters over vrijheidsberoving mogen beslissen. Zo’n catastrofale koerswijziging is volstrekt ondenkbaar volgens de Mensenrechtenhof.

Wie dat maar flauwekul vindt moet dan toch eens in de recente geschiedenis terug duiken. De medische subsector die het meest misbruikt werd is net de psychiatrie. Nog in 1969 decreteerde Rusland bij besluit 345-209 de internering van de “ongewensten”, zeg maar dissidenten, en nu wellicht homoseksuelen.

Ook dichtbij zijn veel signalen niet geruststellend. In 2007 stelde de kersverse president Sarkozy zelfs voor de ontoerekeningsvatbaar verklaarde daders toch nog een penaal proces te laten ondergaan. Het jaar daarop wou dezelfde Sarkozy de beslissing tot vrijlating na collocatie onttrekken aan de rechterlijke macht en toevertrouwen aan de prefect (bij ons de provinciegouverneur) . Dit populistisch “Sarkorymple” opbod heeft er dus geen enkele moeite mee om zich buiten de rechtstaat te stellen, al was het maar voor de politieke affiche.

Het kan inderdaad beter, minister Turtelboom

Het wordt hoog tijd dat de bottinnekes aangetrokken worden om het veldwerk van het parket te verbeteren. Verre substituten via de politie aan de telefoon schatten mensen en situaties minder goed in dan vrederechters ter plaatse. Breng de methodes dus op één lijn: die van de nabijheidsrechter. Daarvoor is niet eens een wetswijziging nodig, enkel een omzendbrief van minister en college van procureurs-generaal aan de parketten.

Het opvallende is dat zo’n intens persoonlijke aanpak oog in oog ter plaatse, de dood van Tibeau V. had kunnen vermijden door de moeder net niét op te sluiten. Jawel, u leest het goed: niet opsluiten. Door met iedereen erbij alternatieven te bespreken, waren meer concrete, aangepaste afspraken gemaakt die de lont uit de familiecrisis hadden kunnen trekken. Dan stelt zich de botte keuze tussen “binnen of buiten” niet, maar komt er in overleg met iedereen, begeleiding op maat.

Zo ware misschien zelfs Jonathan Jacob destijds veilig thuis geraakt.

De haast van sociale media

De Roeselaarse burgemeester Martens (CD&V) zegde de Facebook oproep “volle steun” toe: “er schort inderdaad iets aan de wetgeving. Politie of andere instanties zien nu soms kostbare tijd verloren gaan omdat ze procedures moeten volgen”.

Ook toen in mei jl. de Nederlandse broertjes Ruben en Julian door hun vader vermoord werden bleek echter helemaal niet de procedure, maar de praktijk van meer dan 10 betrokken jeugddiensten het aanslepend probleem. En op 22 oktober 2012 toonde de hallucinante reportage van Koppen XL integendeel al hoe in Zweden een “soepele” wet het leven van een gezin met één telefoontje in een nachtmerrie kan veranderen. Bekijkt ook u die uitzending eerst nog een keer, beste burgemeester.

(De auteur is ere-vrederechter. U vindt hem op Twitter@NolfJan.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.