De "Energiewende": succes of stress met stroom?

Na de beslissing om alle kerncentrales te sluiten, een gevolg van de ramp in Fukushima, is Duitsland een voorloper op het vlak van energieproductie. We kijken met zijn allen op naar de daadkracht in Berlijn bij de omschakeling naar duurzame energiebronnen. Maar er zijn ook kritische bedenkingen.
A2012

Na de beslissing van bondskanselier Angela Merkel om na de kernramp in Japan alle kerncentrales geleidelijk te sluiten, zit Duitsland in de voorhoede op het vlak van duurzame energie. Het is de bedoeling om tegen 2050 de CO2-uitstoot met 80 à 95 procent te verlagen en 60 procent van de energiebehoefte in Duitsland door duurzame energie te laten vervullen.

Dat betekent nieuwe productiemethoden enerzijds, maar ook energie besparen. "Wie een energie-efficiënte woning bouwt, kan van de Duitse staat een goedkope lening met een lage intrestvoet krijgen", zegt Cindy, een West-Vlaamse die samen met haar Duitse vriend een huis heeft gebouwd in Beieren. Hoe zuiniger je in je woning omspringt met energie, hoe lager het percentage van je lening. De leningen vormen de speerpunt van de politiek voor meer energie-efficiënte woningen. 

Driedubbel glas, verluchtingssystemen waarbij de warmte wordt teruggewonnen, zonne-energie voor warm water, vloer-, dak- en muurisolatie: wie in Duitsland een huis bouwt, weet hoe belangrijk die dingen zijn. "Er wordt hier enorm veel belang gehecht aan energiezuinig bouwen", zegt Cindy. "Dat is goed, want je bespaart zo enorm op je verwarmingskosten. Voor onze woning betalen we zo'n 700 euro per jaar voor verwarming."

Wie doet wat?

"We hebben hier windenergie, zonne-energie, waterenergie, energie uit biomassa", legt Cindy uit. De gemeenten kijken wat ze zelf kunnen doen, maar ook de Beierse deelstaatregering neemt initiatieven. "Je ziet hier soms hele velden die volstaan met zonnepanelen."

"Elke deelstaat heeft een eigen energiepolitiek, maar er is niet genoeg coördinatie op federaal vlak", vindt Achim Vanselow, expert klimaatpolitiek van de Duitse vakbondskoepel DGW. "Hier in Noordrijn-Westfalen zit bijvoorbeeld een derde van de energieproductie van heel Duitsland en 40 procent van het totale elektriciteitsverbruik. Dat heeft te maken met de zware industrie hier, maar ook met het feit dat het dichtbevolkt is."

Volgens Vanselow is Noordrijn-Westfalen cruciaal voor de zogenoemde Energiewende of energie-omschakeling. "We hebben hier meer dan 70 energiecentrales, waarvan 80 procent kolencentrales. 29 verouderde centrales moesten al sluiten omdat ze niet efficiënt waren, maar de uitbating van de nieuwe centrales (op kolen of gas, nvdr.) is vaak nog niet winstgevend."

Vanselow pleit ervoor om de energiemarkt na de verkiezingen helemaal te herbekijken. Nu is het zo dat hernieuwbare energiebronnen voorrang krijgen op het elektriciteitsnet , waardoor op piekmomenten - veel zon, veel wind - de nieuwe efficiënte centrales in Noordrijn-Westfalen hun productie moeten verminderen of zelfs stilleggen.

Dat er problemen dreigen, bevestigt ook de Bundesnetzagentur, het overheidsagentschap dat toeziet op de veiligheid van het elektriciteitsnet. Tijdelijke overschotten aan zonne- en windenergie hebben het net al verscheidene keren overbelast. De Bundesnetzagentur heeft al meer dan 40 keer moeten ingrijpen en hele centrales of windmolenparken stilgelegd omdat er veiligheidsproblemen dreigden.

Niet alleen groen, maar ook sociaal?

"In onze deelstaat werken 15.000 mensen in de sector van de groene energie", zegt Achim Vanselow van de DGB, "tegenover 400.000 in de energie-intensieve industrie: energiecentrales, staalindustrie, chemische industrie enzovoort." De vakbond is voor groene energie, maar is bevreesd voor de neveneffecten.

"Hoe kunnen we de Energiewende promoten zonder bedrijven weg te jagen", vraagt Achim Vanselow zich af. "Wat groeit, moet niet alleen groen zijn, maar moet ook sociaal zijn. En dat laatste blijft soms achterwege."

Duitsland loopt voorop bij de omschakeling, maar er blijft nog veel onduidelijkheid. "Gaan we te vlug? Gaan we te ver? Moeten we het tempo verlagen? Wat met de investeringen door de grote energieproducenten op lange termijn?" De vakbond zit met veel vragen en wacht op antwoorden van de politiek.