Drugs als lifestyle in de dorpen - Paul Van Deun

De discussie over het drugsbeleid is weer opgeflakkerd. Laat ons hopen dat ze niet te snel weer gaat liggen want veel is nog niet gezegd en bovendien: wie kan er nog aan uit? Boetes in Antwerpen en gebruikersruimtes in Gent? Het drugsbeleid wordt vandaag helaas gereduceerd tot grootstedelijke overlastbestrijding, zo blijkt vanavond in Koppen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Het valt natuurlijk niet te ontkennen dat ongeregelde drugshandel gelinkt is aan criminaliteit en onveiligheid, en dat het zich makkelijk concentreert in steden langs internationale doorgangsroutes. Een stadsbestuur mag niet naïef zijn en moet werk maken van de leefbaarheid gebruikmakend van wat de wet terzake mogelijk maakt.

Maar zoals het debat over het drugsbeleid in Antwerpen en Gent toont, komt de problematiek telkens weer in de eerste plaats onder de aandacht vanuit het perspectief van de criminaliteitsbestrijding. Een burgemeester haalt het nieuws met een ‘war on drugs’ en het is de minister van Justitie die zich profileert met ‘drugsbehandelingskamers van de Gentse rechtbank’. Beiden verwijzen naar de gezondheidszorg om het werk af te maken nà een repressieve aanpak . Wij weten echter dat 60% van wie hulp zoekt omwille van een drugsprobleem NIET in de criminaliteit zit. Waar blijven federale en de Vlaamse ministers voor Gezondheid en Welzijn in het debat?

Dweilen met de kraan open

Overlastmaatregelen is als het topje van de ijsberg afbreken: wat eronder zit is vele malen groter en komt telkens terug boven water. De drugsoverlast in de stad komt van dealers die gebruikers bevoorraden. Maar ook gebruikers die hulp zoeken zijn noodgedwongen aangewezen op de stad: buiten Antwerpen en Mechelen kan je in de provincie de gespecialiseerde drughulpverleners op één hand tellen voor Turnhout, Herentals, Mol, Geel, Lier, Boom en alles wat daar tussen ligt. Dat geldt ook voor het Waasland, Dendermonde-Aalst-Ninove, Dilbeek-Halle, Diksmuide-Veurne-De Panne, om er maar enkele streken te noemen. Het mag de grote steden in Vlaanderen niet verbazen dat zij wat extra volk aantrekken: zolang het hulpverleningsaanbod onderontwikkeld blijft buiten de grote steden zullen er nieuwe gebruikers blijven komen, alle GAS-boetes of gespecialiseerde drugsrechtbanken ten spijt. Initiatieven voor een geïntegreerd én gedecentraliseerd hulpverleningsaanbod is waar het aan ontbreekt, op het Vlaamse en stedelijke niveau.

Te verwachten valt dat hierin niet snel verandering zal komen en dat het dus dweilen blijft met de kraan open. De gespecialiseerde drugshulpverlening heeft zich de laatste 30 jaar ontwikkeld met middelen van de ziekteverzekering. Sinds in 2012 geweten is dat deze RIZIV-conventies naar de gewesten worden overgeheveld als onderdeel van de staatshervorming is de uitbreiding van het aanbod, dat jaarlijks op 3,5% werd geschat, volledig stilgevallen. De middelen zullen ten vroegste in 2015 naar Vlaanderen komen. Hierdoor kunnen er minstens 3 jaar lang geen nieuwe hulpverleningsinitiatieven worden genomen. Tenzij de plaatselijke overheden of OCMW’s zelf de handschoen oppakken, zoals Gent het overweegt met zijn gebruikersruimtes.

De ijsberg zal bovendrijven

En er is nog een ander probleem: ook hulpverlening mag niet het eerste antwoord zijn. De gebruikersgewoonten verschillen van streek tot streek. Er zijn plekken waar cocaïne erg in trek is, bij wat ouder publiek en altijd in combinatie met alcohol: bijvoorbeeld Brussel en Antwerpen. Er zijn nieuwe producten zoals GHB, dat vooral in de Kempen de ronde doet en recent in het Kortrijkse, of Ketamine dat rond Brussel wordt gebruikt. Heroïne daarentegen vindt geen jonge aanhangers meer, behalve in Sint-Truiden en het Aalsterse. Deze verschillen vergen een gediversifieerde en doordachte aanpak gericht op intensieve preventie en vroeginterventie.

Repressie wordt naar voor geschoven als het ultimum remedium, als de rest niet helpt. Het probleem is dat ‘de rest’ onderontwikkeld is. Repressie is alleen een antwoord op criminaliteit, hoort bij overlastbeheersing en om de publieke ruimte (verkeer, werk, school) drugsvrij te houden. Preventie en gezondheidszorg zijn essentieel om in te spelen op de ‘lifestyle-problematiek’ wat het middelengebruik en –misbruik is. Het ultimum remedium is hier intensieve en specifieke hulpverlening zoals bijvoorbeeld gebruikersruimtes of heroïnesubstitutie en niet repressie.

Zolang het Vlaamse drugsbeleid niet vanuit welzijn en volksgezondheid wordt geschreven, zal de ijsberg komen bovendrijven.

(De auteur is psycholoog, gewezen directeur vzw De Spiegel, Kessel-Lo Asse. De reportage is vanavond te zien in Koppen om 20.40 op Een.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.