Club Brugge in de Wetstraat - Carl Devos

Er zijn zo van die weken. Een vakbondsafdeling bekampt het broze compromis over het eenheidsstatuut. Dat de bevoegde minister nog wat wil uithollen. ‘Bevriende’ buitenlandse veiligheidsdiensten hacken Belgische systemen. Het al jaren op internet te vinden bewijs dat Lippens & Co de hele zaak belazerd hebben, komt naar boven. Vanuit Antwerpen zorgde de meerjarenplanning voor nieuws. Ondertussen worden overal begrotingen afgewerkt. En gingen partijen in debat over het woonkrediet. Vliegt een politieke topbenoeming aan lichtsnelheid voorbij. Enzovoort. Kunt u nog volgen? En het ergste moet nog komen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Dat het voor velen als ‘allemaal een beetje veel’ aanvoelt, is gezien de snelheid waarmee die soms vrij ingewikkelde discussies over de Wetstraat trekken, niet verwonderlijk. Zelfs voor geroutineerde ratten is het moeilijk om een weg te vinden in dat drukke buizenstelsel waarlangs nieuws razendsnel voorbij stroomt. Dat wil niet zeggen dat er te veel debat is. De discussie – geagendeerd door het Groenboek van de Vlaamse regering – over het woonbeleid van de volgende Vlaamse regering moet niet tot ‘campagnekoorts’ of ‘profilering’ gereduceerd worden. Het gaat om een maatschappelijk relevant debat, een basisingrediënt van de democratie. Dat velen in de dorpsstraat schouderophalend verder lopen komt misschien omdat de discussie van vandaag morgen weer door een andere verdrongen wordt. Geen zorgen, alles komt terug, in de aanloop naar mei 2014.

Zelfs al is daarmee nog niet bekend welk beleid er vanaf 2015 ter zake gevoerd wordt, het debat blijft leerrijk. Bijvoorbeeld toont het debat zonneklaar hoe verschillend N-VA en SP.A naar de samenleving kijken. Die verschillen vormen geen probleem, ze bieden de kiezer de kans op de keuze. Er zijn duidelijke alternatieven, en zoals dat met evenredigheidspolitiek gaat wordt daar nadien een compromis in gezocht. Al lijkt het er steeds meer op dat dat tussen SP.A en N-VA weleens te moeilijk kan worden. N-VA en SP.A kunnen elkaar in de formatie dan wel niet goed gebruiken, in de campagne dienen ze elkaar wel: SP.A biedt N-VA de mogelijkheid om zich tegen links af te zetten, en omgekeerd. Het is oneerlijk om dit onderling debat als bewijs te zien voor de stelling dat Peeters II niets meer vermag. Maar hecht lijkt de ploeg er inderdaad niet door. Dat is hij nooit geweest. Peeters II was evenmin zeer besluitkrachtig. Maandag stelt Peeters zijn begroting in evenwicht voor, met investeringen en een paar beslissingen. Misschien ook met nieuws over zijn BHV: Oosterweel, dat net voor de finish staat te wachten?

Met forse pennentrekken ontvetten

Voor N-VA was de meerjarenbegroting van Antwerpen veel belangrijker dan het debat over de woonbonus, waarin de kracht van verandering meer leek op de kracht van het behoud van de huidige regeling. De meerjarenbegroting is het belangrijkste politieke wapenfeit van N-VA in maanden en eindelijk nog eens een inhoudelijke offensieve operatie. Afbraakvoetbal begint na verloop te vervelen. Natuurlijk heeft de Antwerpse meerjarenbegroting een nationaal gebruik, zelfs indien De Wever dat niet wil of zo bedoelde.

Het is om te beginnen een duidelijk antwoord op vragen à la Louis Tobback aan de Vlaamse regering om meer geld voor de lokale besturen. Dus een ondersteuning van het beleid van Bourgeois: elke overheid moet zijn eigen verantwoordelijkheid nemen en nadenken over wat de eigen taken zijn. Ontvetten dus. Het geheel zit politiek slim in elkaar: aan de andere kant wordt er fors geïnvesteerd, bijv. in onderwijs of sociale zaken. Een harde, kille, asociale planning kan je dat dus niet noemen.

Over de opportuniteit – wat met de dienstverlening als al die niet naakt ontslagen ambtenaren er niet meer zijn? – kan nog veel gediscussieerd worden. Het als een ‘krachtig signaal’ omschrijven impliceert immers geen instemming met inhoudelijke keuzes. Naast de vraag of Antwerpen daarmee beter bestuur krijgt, is een andere verhaallijn belangrijk: voor niet-Antwerps gebruik is het signaal van de meerjarenplanning duidelijk. Dit is de N-VA-methode: zonder kaasschaaf. Met forse pennentrekken. In de lijn van het compassionate conservatism: repressie tegen drugs versterken en de OCMW-middelen verhogen.

Wat willen we?

Het is overdreven en te schematisch om hier over een ‘model’ te spreken. Al zullen veel mensen behoefte hebben aan een structurering van het debat: al die kandidaten, al die partijen, al die niveaus, al die debatten, al die voorstellen … voor velen zal dat eerder als kakofonie of chaos aanvoelen. Dan is een zekere ordening van debat nodig, zelfs met verlies van nuance. Vandaar: model A en model B. Zoals vandaag ook veel debat gevoerd wordt rond het Duits model: forse groei, maar ook met veel werkende armen. Wat willen we?

Tegenover het model van A, een door de N-VA geleidde coalitie, staat het ‘model B’, zonder N-VA. Van ‘B’elgische regering. O ja, in de Vlaamse regering – met N-VA – staat de kaasschaaf ook in de kast van de bevoegde N-VA-minister. Maar, is de uitleg, die zit daar met de score van 2009, niet met die van 2010 of daaropvolgende peilingen. Lees: een sterkere N-VA zal dat straks anders doen dan de huidige N-VA.

De verschillen tussen de modellen zijn in de feiten kleiner dan in de beelden die ze oproepen. Getuige bv. de opmerking van de goed bezig zijnde Hendrik Bogaert. Die wees er op Twitter op dat de geplande afbouw van het ambtenarenapparaat in Antwerpen 1,1% per jaar is. “Federaal, geen plan maar effectief gerealiseerd in 2012: -1,9%. Ook in 2013 op dit ritme.” En: “Laatste overdracht ambtenaren van federaal naar Vlaanderen dateert van januari 2011 (aantal: 281) Is dus geen argument in beoordeling deze federale regering.” Coalitiepartners die zowel in model A en B werken zoeken de juiste lijn.

In het model B is de leiding in handen van de antipode van N-VA. Daar wel kaasschaaf en geleidelijkheid. Stapsgewijze hervorming, zonder veel te bruuskeren dus met uitzonderingen. Helaas ontbreekt daar te veel de langetermijnvisie waarin al deze stappen moeten passen, zodat het lijkt alsof model A veel forser is dan model B. Anderzijds weten we ook niet goed wat de precieze gevolgen van model A straks zullen zijn, als al die ambtenaren vertrokken zijn: het ziet er dus meer onzeker uit dan model B. Willen we dat forser, resoluter model? Of toch de minder ontwrichtende geleidelijkheid? Ja, inderdaad, een schematisering. Maar een die in nogal wat kiezershoofden zo gemaakt zal worden. 2014 gaat over de vraag hoe we aan politiek willen doen.

Alvast niet zoals in de zaak van de politieke benoemingen

Door het ontslag om persoonlijke redenen van Van Massenhove, die alle beterschap verdient, moest de federale regering dringend op zoek naar een nieuwe NMBS-baas. Dat leverde heel wat ergernis op, zelfs tot in de regeringspartijen. Jef Van Den Bergh, mobiliteitsexpert van CD&V die gelukkig nog het vrije woord gebruikt, fronste de wenkbrauwen: “Gekleurd gemarchandeer in de marge… Verdient de reiziger niet meer respect dan dat?” Ondertussen gaat het bijzonder slecht met de NMBS, die weer een week van de immobiliteit beleefde. En we kunnen onmogelijk weten of die NMBS nu de best mogelijke CEO krijgt. We weten enkel dat NMBS de snelst mogelijke CEO krijgt.

De kritiek klinkt luid. Nochtans voegt dit hoofdstuk niet zoveel extra drama toe aan de lelijke soap rond de politieke benoemingen. De regering vond snel een nieuwe spoorbaas. Trager dan het lijkt, omdat achter de schermen al iets langer geweten was dat Van Massenhove zou afhaken, maar nog altijd aan TGV-snelheid. Efficiënt crisismanagement. Di Rupo I moest dit snel klaren, om de genezende wonde niet opnieuw te laten veretteren. Maar daarmee miste Di Rupo I een ongelooflijke kans. De kans om een aantal fouten uit het verleden goed te maken door nu eens een eerlijke, fatsoenlijke, open zoektocht naar een nieuwe spoorbaas te starten. Met een belangrijke rol voor Selor en de Kamer, bijvoorbeeld. Er was ondertussen een – gratis – tijdelijke overgangsmanager, Jean-Pierre Hansen, voor de voorlopige zaken. Neen, de regeringspartijen verbluffen elkaar – alleen elkaar – met de politieke oplossing die ze snel vonden. Het criterium was de snelheid waarmee iemand gevonden kon worden, niet of hij daarmee ook noodzakelijk de beste is. En dat op een cruciaal moment voor NMBS.

De emmer was al overgelopen

Dat er zoveel kritiek is – ach, wat haalt het uit? – wijst erop hoe diep deze politieke benoemingen bij velen zitten. Zelfs bij Wetstraatbewoners. Er is een grens overschreden. De politieke benoemingen die deze regering doorvoerde, waren op zichzelf gezien niet uitzonderlijk, maar wel ongezien groot. Dat is een uitgesteld gevolg van de lange periode van voorlopige zaken na de verkiezingen van 2010. Bovendien doet deze regering dat ook vrij onbeschaamd, met allerlei excuses om het gemarchandeer wat te fatsoeneren. En ze doet het diep, tot en met de verdeling van minder zichtbare en hoge posten, waarvan de kleur al verdeeld is nog voor het personeel ervoor aangeworven moet worden. In essentie is dit – helaas – business as usual, ook de Vlaamse regering laat zich niet onbetuigd, maar Di Rupo I ging all the way. Cornu was de zoveelste druppel. De emmer was al overgelopen. Bekwame kandidaten hadden nu niet eens de kans om zich kandidaat te stellen. Di Rupo I leek ter zake wel het Club Brugge van de Wetstraat: vlotte personeelswissels worden daar minder met professionalisme en meer met amateurisme in verband gebracht.

Soit, dit ongenoegen krijgt snel concurrentie van ander. Bijvoorbeeld over de rol van de bankbonzen in de voor de belastingbetaler dure bankencrisis. Ze zijn met velen, en in luxe verborgen, zij die verantwoordelijk zijn maar die nog nooit opnamen. Terzake toonde vrijdagavond dat velen goed terecht gekomen zijn. Weinig burgers geloven dat de betrokkenen die wel vervolgd worden, en dat zijn ze zeker niet allemaal, ooit veel last zullen ondervinden van een juridische procedure. Ook de politieke verantwoordelijken ontkwamen. En wat moet de kiezer, die ondertussen de rekening betaalt, daar in 2014 mee?

Veel partijen moeten hopen dat het daar in 2014 niet over gaat. Ze proberen langzaamaan de thema’s voor die campagne te zetten. Partijen moeten hun beeld ‘zetten’ nog voor de echte campagne begint, want dan is het daarvoor eigenlijk te laat.

Het rode offensief

Zo ook SP.A. Die ging deze week in het offensief. Met interessante voorstellen over de woonbonus, die duidelijke keuzes maken. Dat een bevoegd minister daar voorlopig niets mag zetten, was een flauwe opmerking van De Wever. Maar voor SP.A was er helaas ook vervelend nieuws, dat het inhoudelijk offensief wat in de schaduw zet.

Ludo Sannen nam deze week ontslag als Vlaams Parlementslid, na overleg met en op voorstel van SP.A. Sannen vertrekt in stilte om plaats te maken voor Joke Quintens, ondervoorzitter van de partij sinds 2011. Daarmee worden twee problemen opgelost: Sannen, die er ook maar gewoon zat, verdwijnt en Quitens kan vanuit het parlement meer zichtbaarheid verwerven. Om zodoende de gevreesde electorale verliezen in Limburg te vermijden. Over de ontslagvergoeding van Sannen bleef het stil. Staat hij ze spontaan af, gezien zijn ontslag vrijwillig is? Eerder deden andere kameraden een appel op het ethisch besef van overheidsmanagers. Voor een socialist die vrijwillig opstapt, zou het ethisch zijn om in dat geval de ontslagvergoeding, waar hij juridisch geheel en al recht op heeft, af te staan. Het alternatief is: blijven zitten en werken voor zijn geld.

Vervelender, want zichtbaarder, was de cover van Het Laatste Nieuws van 20 september: “SP.A verdient zelf aan groepsaankoop stookolie.” Dat via zo’n aankoop de stookolie nog altijd goedkoper is, dat de opgestreken commissie enkel dient om de administratiekosten, zeg maar de service, te vergoeden, dat dit de wraak is van misnoegde olieleveranciers, zijn argumenten die velen niet zullen overtuigen. De lokale SP.A maakte een kapitale fout door niet vooraf, open en duidelijk, over die commissie te communiceren met de coöperanten. Wellicht had niemand daar een punt van gemaakt. Nu klinkt dat ze haar partijpropaganda laat drukken op kosten van haar coöperanten. Gelukkig voor SP.A moet het ongenoegen daarover het straks alweer afleggen tegen een ander. Die over Lippens bijvoorbeeld.

Het is een kunst om tussen al dat voorbijrazend, vaak ergerlijk nieuws, de relevante en interessante inhoudelijke debatten op te merken. Voor wie kan volgen.

 

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.