Merkel, baas in Europa - Rob Heirbaut

De Duitse verkiezingscampagne ging amper over Europa. Maar Europa keek wel met veel spanning uit naar de afloop van de verkiezingen. Veel dossiers zijn de voorbije maanden immers amper behandeld, omdat Duitsland geen beslissing kon of wou nemen, omdat ze té gevoelig lagen in Duitsland: extra hulp voor Griekenland, een tweede lening voor Portugal, de oprichting van een Europees mechanisme om falende banken op te doeken. Wat nu?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

De Duitse verkiezingen zijn achter de rug, maar nu is het opnieuw wachten: welke regeringscoalitie zal er uit de bus komen? De onderhandelingen zouden wel eens lang kunnen aanslepen. Wie wil met CDU/CSU een regering vormen, in de wetenschap dat zoiets nefast kan aflopen. Kijk maar naar wat er met de liberale coalitiepartner FDP gebeurd is, die niet eens boven de kiesdrempel geraakte.

Meer pro-Europees?

FDP-boegbeeld Philipp Roesler stond maar sip te kijken, toen zondagavond de exitpolls bekend werden gemaakt. Roesler was minister van Economie en vice-bondskanselier in de regering Merkel. Met enkele uitspraken wakkerde hij de eurocrisis de voorbije jaren af en toe aan, onder meer door te suggereren dat Griekenland best uit de eurozone zou worden gezet. Veel FDP-parlementsleden stemden ook keer op keer tegen de leningen uit het Europese Noodfonds voor Griekenland, Spanje, Portugal en Ierland. Merkel moest keer op keer omzichtig te werk gaan, om haar coalitiepartner niet voor het hoofd te stoten.

Merkel kreeg in het parlement wel altijd de steun van groenen en socialisten. Wanneer ze dus een regering vormt met één van die partijen, wordt het wellicht makkelijker om dergelijke beslissingen te nemen. Enkele CSU-leden zullen wel tegen bijkomende steun voor Griekenland of andere landen blijven stemmen, maar met SPD of de Groenen zal de nieuwe regering over een comfortabele meerderheid beschikken. Wat niet wil zeggen dat Griekenland nu moet rekenen op een blanco-cheque van Duitsland. Het motto zal blijven: zonder hervormingen, geen vers geld. “Onze Europa-politiek gaat niet veranderen”, zei Merkel vanmiddag op een persconferentie.

Parijs, Warschau en Londen

De Franse regering hoopt ongetwijfeld op een grote coalitie, van CDU-CSU en SPD, in de veronderstelling dat die meer aandacht zal hebben voor investeringen, dan voor besparingen. En wanneer de Duitse socialisten in de regering zitten, zal de Frans-Duitse relatie misschien wat beter worden. Sinds Hollande Frans president geworden is, is de verstandhouding allesbehalve goed.

Naar verluidt zou de Poolse regering niet zo blij zijn, wanneer Frankrijk en Duitsland het opnieuw goed met elkaar zouden kunnen vinden. In Warschau is men bang dat de eurozone verder gaat integreren, met een apart budget, een eigen parlement, et cetera. Polen, dat nog niet meedoet met de euro, vreest dat de eurolanden onder elkaar belangrijke beslissingen gaan nemen, en dat de niet-eurolanden invloed zullen verliezen.

De Britse premier Cameron is wellicht ook erg benieuwd welke Europa-koers de nieuwe Duitse regering zal volgen. Merkel leek weer oor te hebben voor de Britse vraag om Europa af te slanken, en een aantal bevoegdheden terug te geven aan de lidstaten. Misschien moet Merkel haar standpunt herzien, wanneer ze een regering wil vormen met SPD of de Groenen.

Eurosceptici

De euro-kritische partij Alternative fur Deutschland, die de euro wil doen verdwijnen, haalde de kiesdrempel wel niet, toch zal Merkel er rekening mee moeten houden. De partij werd nog maar een paar maanden geleden opgericht, en haalde meer stemmen dan de laatste peilingen deden vermoeden. Mogelijk doen ze nog beter bij de Europese verkiezingen in mei volgend jaar. Daarin zal Merkel een minder prominente rol spelen dan bij de nationale verkiezingen, die lijken te zijn uitgedraaid op een referendum voor of tegen Merkel.

Bij de Europese verkiezingen is die inzet er niet, en zal de opkomst veel lager liggen, wat gunstiger kan zijn voor kleine partijen. Bovendien is de kiesdrempel bij de Europese verkiezingen lager (3% in plaats van 5%). De kans is dus reëel dat Alternative für Deutschland zijn intrede zal doen in het Europees Parlement.

Probleem voor Verhofstadt

Het slechte resultaat van de liberale partij FDP is geen goed nieuws voor de fractieleider van de liberalen in het Europees Parlement, Guy Verhofstadt. Op dit ogenblik bestaat die uit 85 leden, waarvan er 12 tot de FDP behoren. Tenzij er een groot mirakel gebeurt, zal de liberale fractie minder Duits kleuren. Om dat op te vangen, is Verhofstadt trouwens aan het proberen om in zoveel mogelijk andere landen partijen te vinden en te steunen die tot zijn fractie willen toetreden.

Merkel, baas in Europa

Er is slechts één regeringsleider in Europa die langer aan de macht is dan Merkel: de Luxemburgse premier Juncker, die al sinds 1995 regeringsleider is. Maar diens lot is onzeker, want op 20 oktober zijn er in Luxemburg vervroegde verkiezingen.

Merkel had al een doorslaggevende rol op Europese toppen, door deze verkiezingsoverwinning zal ze nog meer kunnen bepalen welke politieke koers Europa vaart. Zij vertegenwoordigt het sterkste en rijkste land van Europa, ze kreeg een mandaat van bijna de helft van de Duitsers, en ze heeft stilaan de langste staat van dienst. Wie iets geregeld wil krijgen, zorgt er dus best voor dat hij Merkel aan zijn kant heeft.

Tenzij er ongelukken gebeuren, blijft Merkel bondskanselier tot in 2017. Toevallig moet er in 2017 ook een nieuwe Europese president worden aangeduid. Het mandaat van Herman Van Rompuy loopt immers af op 1 december 2014. Het mandaat van zijn opvolger 2,5 jaar later, op 1 juni 2017. Wie weet, heeft Merkel dan wel zin om de échte baas van Europa te worden.

(De auteur is VRT-journlaist en Europa-watcher.)