Bart en de Vagebond - Jan Nolf

De wet op de landloperij werd inderdaad ondoordacht afgeschaft. Dat is geen reden om hem onbezonnen opnieuw in te voeren.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

In één adem met zijn voorkeur voor het ministerschap van Justitie liet Bart De Wever meteen een eerste proefballon voor een wetswijziging op: de herinvoering van de wet op de landloperij die in 1993 afgeschaft werd. Uiteraard liefst een “hedendaagse invulling ervan” want de wet dateert van 1891. Daar zal nog wat werk aan zijn, want het nieuwe idee stond nog niet eens in de kakelverse NV-A brochure ‘Justitie voor de 21ste eeuw” – een individueel initiatief van de voorzitter dus.

Burgemeester De Wever zuchtte dat hij daarmee weer eens “onheil over zichzelf afroept”. Vermits hij daar kritiek vanwege de usual suspects mee bedoelt, is het goed hem gerust te stellen.

Bart De Wever heeft voor de helft gelijk, als historicus

Een eeuw lang werden landlopers en bedelaars door politierechters veroordeeld tot verblijf in de zogenaamd ‘open’ gevangenissen van Merksplas en Wortel. Bart De Wever zou het hedendaags in zijn eigen woorden een “gespierde vorm” van onderdakverlening noemen.

Het dossier ‘evaluatie van de afschaffing van de wet op de landloperij’ dat de NV-A voorzitter heeft laten opstellen lijkt vooralsnog militair geheim. De titel geeft aan dat de aandacht gaat naar de “ongelooflijke dwaasheid” van de afschaffing van de wet.

Twee goede redenen om Bart De Wever daarin te volgen.

Primo. Ten tijde van de afschaffing anno 1993 kwam ook het wetsvoorstel Aerts op kruissnelheid: dat voorzag het nieuwe type van arrondissementele politierechtbanken. Die zouden niet meer gekoppeld zijn aan de lokale vrederechter die met zijn ‘dubbele pet’ zowel burgerlijk als strafrechtelijk allerhande klachten van overlast behandelde en daarin bemiddelde. Nee, exclusief ten dienste van Koning Auto was de ‘verkeersrechtbank’ geboren (vanaf 1995) en daar was geen interesse voor groezelige individuen die tijd en aandacht vergden. Dat was een kortzichtige denkpiste, want daar hebben we de stijging van kleine overlast net aan te danken, evenals de nep-oplossing van de GAS-boetes die een parallelle pseudo-justitie organiseren.

Secundo. Het was in 1993 wel de bedoeling van de wetgever om de depenalisering te combineren met een verhoogde hulpverlening, wat ook duidelijk blijkt uit de titel en de geest van de wet van 12 januari 1993 houdende “een urgentieprogramma voor een meer solidaire samenleving”, De afschaffing van de wet in 1993 was dus inderdaad wel degelijk ingegeven door een sociale bezorgdheid maar het hulpverlenende luik raakte nooit ingevuld. De abrupte afschaffing nam iedereen in snelheid zonder dat er een alternatief in de plaats kwam voor zorgbehoevende landlopers. Dat was dus dwaas.

Minister van Justitie De Wever zal ongelijk krijgen

Misschien hoopt hij zich te beroepen op de uitzondering op het recht van vrijheid (art. 5 Mensenrechtenverdrag) voor “geesteszieken, verslaafden aan alcohol of verdovende middelen of landlopers”

Vooraleer echter opnieuw zou gesleuteld worden aan de huidige rechtsbescherming van die categorie van hoofdzakelijk zieke mensen, zou het Mensenrechtenhof wel op heel veel punten bakzeil moeten halen.

België werd in 1971 in drie verschillende gevallen veroordeeld door het Mensenrechtenhof omwille van de slechts administratieve procedure die bij de politierechter tot de opsluiting van landlopers leidde. Dat is al niet om fier over te pronken. Maar er is erger. Omdat ons land uiteindelijk nog als enige met dergelijk antiek regime overbleef, riep in 1987 een resolutie van het Europees Parlement op tot afschaffing van de wet en een overschakeling op integrale dienstverlening.

Wellicht hoopt Bart De Wever zijn conservatieve Engelse geestesgenoten te volgen in hun kruisvaart tegen de inderdaad strikte, humane eisen van de Europese rechtspraak. Dat is dan het echte debat: hoe ver draaien we de klok terug, vandaag voor een landloper, en morgen voor u.

Het gaat niet om de Wet op de landloperij, maar om de visie die hier achter zit

Het is niet toevallig dat Bart De Wever dit idee lanceert samen met zijn opvallender voorstel om een Belgische gevangenis in Marokko neer te zetten. Beide zijn tekenend voor het oude concept van de gevangenis als opbergplaats voor ongewensten: zo ver mogelijk weg. Of die gevangenen in Marokko menswaardig behandeld worden en daarna met minder risico voor recidive de wereld nog kunnen rondreizen is blijkbaar van geen tel. Hier wordt steeds uitgegaan van een tweedeling van de samenleving: de goeden en de slechten. Vermits de slechten slecht zijn en dus slecht zullen blijven, is de enige techniek hun verwijdering.

Dit is een autoritaire visie die criminaliseert en isoleert. Ze is duur want aan één enkele gevangeniscel kleeft de kostprijs van een appartementje. Ze is inefficiënt, want bijna steeds komen gevangenen toch ooit vrij en dan staan zij, maar ook de ‘buitenwereld” voor een gigantisch probleem: al wat in beton en tralies geïnvesteerd werd, ging ten koste van heropvoeding en begeleiding.

Het is ook een tragisch onverantwoordelijke visie, in het bijzonder over een wetswijziging die niet uitgesproken wordt maar al tussen de lijnen te lezen valt: de collocatiewet, die nu ingezet zou worden tegen verslaafden. Nota bene verslaafden die niet geestesziek noch gevaarlijk zijn. Over die “gespierdere vorm van curatie waar de vrijwilligheid er een beetje af is” mag niet lacherig gedaan worden: het kondigt een programma met bottinnekes aan.

Met de Landloperswet heeft Bart De Wever nog maar de brocante van Justitie even opnieuw bovengehaald. Brocante koop je niet omdat het werkt, maar uit heimwee naar vroeger. Dat kan nog veel verrassende voorstellen voor 2014 opleveren.

(De auteur is ere-vrederechter. U vindt hem op Twitter@NolfJan)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.