Amerika op rand van nieuwe crisis?- Tom Van de Weghe

Terwijl Obama afgelopen week op diplomatiek vlak vooruitgang liet optekenen in de onderhandelingen met Syrië en Iran, moet hij vaststellen dat er in Washington weer over de straatstenen wordt gerold. En het belooft nog erger te worden.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

De Amerikaanse staatsschuld zal in oktober opnieuw het schuldenplafond bereiken. Dat is wettelijk vastgelegd op 16,7 biljoen dollar. Indien de regering Obama over die grens wil gaan om de rekeningen te kunnen betalen, dan heeft zij de toestemming nodig van het Congres. En daar wringt het schoentje. Alweer.

Sinds Obama president werd in 2009, is het al de derde keer dat miserie over centen het land tot stilstand dreigt te brengen. De vorige keren kon dit telkens op het nippertje worden vermeden. In augustus 2011 was er nipt een akkoord, op oudejaarsavond 2012 ook. Maar of het deze keer ook lukt, dat blijft nagelbijten.

De eerste deadline is 1 oktober. Als het Congres tegen die datum geen nieuwe begroting goedkeurt, dan dreigt de federale overheid de deuren te moeten sluiten. De tweede deadline is voor half oktober: dan is het schuldenplafond opnieuw bereikt. Komt er geen verhoging, dan kan dat zware gevolgen hebben voor de Amerikaanse economie, die mogelijk opnieuw in een recessie zal belanden.

Oorlogskosten

Het leek ooit een slimme uitvinding, dat schuldenplafond. Het moest de Amerikaanse regering in de Eerste Wereldoorlog toelaten om leningen te blijven uitgeven, zodat de kosten van de oorlog gedekt konden worden. Het Congres behield op die manier de controle over de overheidsuitgaven, zonder te veel tussenbeide te moeten komen.

Sinds 1917 werd het schuldenplafond al bijna honderd keer doorbroken, of het nu onder een Republikeinse of Democratische president was. Dat gebeurde in de meeste gevallen zonder veel poeha. De keren dat het Congres de verhoging van het schuldenplafond vertraagde, was dat niet zozeer uit oprechte bezorgdheid dat de staatsschuld te hoog werd, maar wel om puur politieke redenen.

Weg met Obamacare

Ook nu lijken politieke spelletjes de drijfveer van een nieuwe confrontatie. De Republikeinen gebruiken de begroting en het schuldenplafond om stokken in de wielen te steken van Obamacare, of de hervorming van de gezondheidszorg. Een wet die nota bene op democratische wijze is goedgekeurd én bekrachtigd is door het Amerikaanse Hooggerechtshof, maar een blijvende doorn in het oog is van de Republikeinen.

Het ironische is dat Obamacare en het concept van een verplichte individuele ziekteverzekering geënt is op een systeem dat bedacht werd door Republikeinen zelf, in de conservatieve denktank Heritage Foundation. Voormalig presidentskandidaat Mitt Romney werkte het zelfs uit als gouverneur van Massachusetts. Daar zijn ze best tevreden met Romneycare.

Bangmakerij

Akkoord, Obamacare is niet populair bij de Amerikanen. Uit peilingen blijkt dat bijna de helft van hen niet weet wat het precies inhoudt, bijna 1 op de 2 Amerikanen is er ook tegen. Zelfs Democraten zijn het erover eens dat dat ook aan Obama zelf ligt : hij heeft te weinig moeite gedaan om het allemaal uit te leggen. En intussen draait de propagandamolen van de Republikeinen, meestal niet vrij van pure bangmakerij en misinformatie, al jaren op volle toeren.

Vooral de Republikeinse vleugel gesteund door de conservatieve Tea Party voelt zich gesterkt door deze peilingen en grijpt de nieuwe deadlines aan in een ultieme, wanhopige poging om Obamacare te dwarsbomen. Senator Ted Cruz uit Texas plaatste zichzelf afgelopen week in de schijnwerpers door 21 uur lang de Senaat te gijzelen met een toespraak. Hierin vergeleek hij de strijd tegen Obamacare met de strijd tegen de nazi's. Waarop hij vervolgens doodleuk een bedverhaaltje van Dr. Seuss voorlas aan zijn dochtertjes.

Verkiezingen

Electoraal zelfbelang speelt uiteraard een grote rol. Het is geen geheim dat Cruz zich voorbereidt als presidentskandidaat voor 2016. En zo lopen er bij de Republikeinse nieuwkomers in het Congres nog verschillende kandidaten rond, denk maar aan Marco Rubio of Rand Paul. Allemaal hopen ze door de borst nat te maken met compromisloze standpunten punten te kunnen scoren voor later.

De oudere generatie Republikeinen kijkt met meewarige blik naar deze jonge tafelspringers. "Wacko birds", noemen ze hen. Maar de machteloosheid om hen in toom te houden, ontbloot wel de interne crisis waarmee de Republikeinse partij geconfronteerd wordt. De partij is al jaren op de dool, lang vóór Mitt Romney de presidentsverkiezingen verloor in 2012.

Interne crisis

Republikeinen raken het onderling niet eens over een duidelijke koers, terwijl de anarchie van de jonge generatie van conservatieven en libertairen in de partij steeds zichtbaarder wordt. Het is een generatie die hetzelfde verwijt krijgt als onlangs de jonge generatie politici bij ons, toen België meer dan 500 dagen zonder regering zat : deze generatie kan geen compromissen meer sluiten, met catastrofale gevolgen voor de rest van het land.

En deze keer lijkt ook Obama geen duimbreed te willen toegeven aan wat hij pure chantage noemt van de Republikeinen. "Er wordt niet onderhandeld, niet over Obamacare, en niet over het schuldenplafond," aldus Obama op een persbriefing afgelopen vrijdag. "Wat op tafel ligt werd eerder al goedgekeurd door het Congres. Je moet niet dreigen om het huis af te branden omdat je je zin niet krijgt. Zo werkt onze democratie niet."

Lessen uit het verleden

Als het Congres het de komende dagen en weken niet eens geraakt over de centen, dan moet Washington noodgedwongen de geldkraan dichtdraaien. Voor het prille economische herstel van Amerika kan dat een zware klap betekenen. De gevolgen zullen voor elke Amerikaan voelbaar zijn. Openbare instellingen zullen hun deuren moeten de deuren sluiten, van musea tot nationale parken. Minstens 800.000 federale werknemers worden tijdelijk werkloos, zonder uitkering.

Halfweg de jaren 90 was er gelijkaardige shutdown van de federale overheid, tot 2 maal toe. Toen ging bij overheidsdiensten het licht uit voor 3 volle weken. Alleen de belangrijkste diensten, zoals die voor nationale veiligheid, bleven open. De koppige houding van de Republikeinen onder Newt Gingrich is hen achteraf zuur opgebroken. De kiezer strafte de Republikeinen af, ze verloren de verkiezingen. Het was een zegen voor president Bill Clinton, die hierdoor zijn presidentschap een broodnodige boost kon geven.

Permanente wurggreep

Verschillende Democraten lieten tussen de lijnen door al verstaan dat ze op een gelijkaardig scenario hopen: als er een shutdown komt van de overheid, of erger nog, als Amerika in faling gaat omdat het schuldenplafond niet verhoogd wordt, dan zal de kiezer bij de tussentijdse verkiezingen van 2014 de Republikeinen een flink pak slaag geven. De Democraten hopen dat Congres zo eindelijk verlost geraakt van die permanente wurggreep waarin het zich al vier jaar bevindt. Het kan ook de redding betekenen voor de kwakkelende tweede ambtstermijn van president Obama.

Maar dat is voorlopig wishful thinking. Een gevaarlijke gok zelfs. Want één cruciale factor wordt door beide partijen over het hoofd gezien: van welke kant het ook komt, de Amerikanen zijn de politieke spelletjes in Washington intussen spuugzat, hun vertrouwen is zoek. Zij zullen uiteindelijk de rekening moeten betalen.

Tom Van de Weghe is VRT-correspondent in Amerika. (Twitter @tomvandeweghe)