Tussen de lijnen - Carl Devos

Deze week bood genoeg gerief om zich over op te winden. Maar ook enkele interessante uitspraken die de komende maanden nog vaak zullen terugkeren. Het venijn zit in de staart.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Het interview met Jo Cornu in De Morgen leert alvast dat de nieuwe CEO van de NMBS zich niet onbetuigd laat. Hij neemt gepeperde standpunten in, die enerzijds tonen dat hij een sterke persoonlijkheid is, dat is nodig voor de opdracht die hem wacht, maar anderzijds opnieuw doet vermoeden dat hij misschien niet over alle politieke feeling beschikt die hij als baas van een cruciaal overheidsbedrijf nodig heeft in zijn relatie met zijn aandeelhouders en personeelsorganisaties. Dat zal nog vonken geven.

Mannen onder elkaar

De saga van de politieke benoemingen kreeg deze week nog een uitloper, in de pijnlijke vaststelling dat deze praktijk er blijkbaar één onder mannen is. Gelukkig verplicht de quotawet genderevenwichten, of er waren misschien geen vrouwen te vinden. Helaas wordt de geest van het wetsvoorstel van Bruno Tuybens over de benoeming van onafhankelijke bestuurders onvoldoende gevolgd. Die toonde als staatssecretaris van Overheidsbedrijven (2005-2007) dat dat kan, ondanks veel weerstand, als er een wil is. Die is er nu niet.

Di Rupo I doet met politieke benoemingen wat velen doen, maar door de lange lopende zaken op zeer grote schaal en zeer onbeschaamd. Na de regeringen Verhofstadt die de modelstaat wilden invoeren, en vader Van den Bossche die via copernicushervormingen de overheid wou objectiveren en zelfs de kabinetten afschaffen, is de oude kwaal van politieke benoemingen weer helemaal terug van nooit weggeweest. Uw dienaar merkt in de vragenronde na lezingen hoezeer veel bestuurden zich ergeren aan deze praktijk van hun bestuurders. De grootste leveranciers van anti-politiek ter zake zijn de politici die zich op deze benoemingspraktijken beroepen. Laat dit een campagnethema zijn, opdat in alle regeerakkoorden bindende en verregaande afspraken staan om deze wanpraktijken naar de geschiedenis te stampen.

Boven het volk?

Politici die denken dat dergelijke morele vraagstukken geen groot belang hebben, vergissen zich. En het zijn heus niet enkel de verzuurden die er aanstoot aan nemen. Die doen daar zelfs de moeite niet voor. Die ergernis is er ook over politici die zichzelf boven het volk verheffen. Stefaan De Clerck (CD&V) laat zijn vertrekpremie niet vallen, ondanks zijn geheel vrijwillig vertrek naar het voorzitterschap van Belgacom. Een politieke benoeming die de man niet meteen tot de bedelstaf veroordeelt. De Clerck heeft inderdaad juridisch recht op zijn vergoeding. Maar de morele kwestie is minder eenvoudig. De christendemocraat beschouwt het als een opgebouwd recht, waar hij ook geen afstand van doet als hij vrijwillig afstand doet van zijn mandaat. Dat is een uitzonderingsregeling voor politici, blijkbaar.

Modale burgers die hun job vrijwillig afstaan, puren daar geen ontslagrechten of uitkeringen uit. Ook de liberaal Filip Anthuenis en de socialist Ludo Sannen lijken er geen probleem in te zien dat zij, in tegenstelling tot diegene die ze vertegenwoordigden, wel een ontslagvergoeding ontvangen ook als ze zelf kiezen om op te stappen. Al valt dat laatste in het geval van Sannen zeer te betwijfelen.

Volgens sommigen mag een hoogleraar hier niet te veel vragen bij stellen, want dan doet hij aan populisme. Die term wordt zo vaak te onpas ingeroepen dat het uitgehold is tot een nietszeggende politieke vluchtheuvel voor wie zonder andere argumenten zit. Dergelijke praktijken, die de hele politiek discrediteren, verdienen niets anders dan kritische reflectie. Wie de vergoeding krijgt, moet die maar verdedigen. De juridische argumenten klinken daarbij helaas weinig overtuigend.

Navid Sharifi

Dat geldt ook in de zaak Navid Sharifi. Hoeveel gelijkaardige, minder of niet gemediatiseerde "gevallen" zouden ondertussen in stilte naar het land van officiële oorsprong teruggestuurd zijn? De verdedigers van rechtlijnigheid hebben een groot punt: men kan moeilijk in individuele gevallen een selectieve, dus subjectieve barmhartigheid laten zien, in dit beleid zijn algemene, objectieve regels nodig.

Maar misschien is Navid de (zoveelste) aanleiding om die regels voor alle gelijkaardige gevallen te wijzigen. Want ze deugen niet, om de evidente redenen die al zo vaak zijn aangehaald. Dat zoveel partijen, ook zij die de regels maakten, hun verontwaardiging uiten is immers niet zonder betekenis. De kritiek is algemeen, en lang niet enkel bedoeld om de gewaardeerde, bevoegde staatssecretaris te treffen.

Dat velen de kritiek pas uiten als die regels een concreet gezicht krijgen, is vanuit beleidsopzicht niet eens zo verwonderlijk, maar opent wel een "window of opportunities" om bijvoorbeeld werk te maken van wat al zo vaak werd verdedigd, ook door Open VLD: wij hebben zelf belang bij economische migratie, behoefte aan de Navid’s van deze wereld. En als we klassenjustitie herinvoeren via de minnelijke schikking voor bemiddelden of buitenlandse criminelen langs geen kanten over de grens krijgen, hoe immoreel is het dan om wel "ferm" te zijn over Navid? Als Di Rupo I een hervormingsregering is, waarop wacht ze dan?

Gevangenis in Marokko

Di Rupo I toonde deze week nogmaals dat ze beter is dan ze lijkt. Het eenheidsstatuut is afgewerkt, ook hervormingen van de verdienstelijke Turtelboom zijn aardig op snelheid gekomen. Absoluut: in beide gevallen is er nog veel te doen en kan kritiek de gemaakte keuzes betwisten, maar het behoort niet tot deze wereld om alles in één keer zodanig uit te voeren dat iedereen er de perfectie in ziet.

Turtelboom was immers zeer gevat en doeltreffend in haar repliek op het voorstel van De Wever om een gevangenis in Marokko te bouwen. Dat idee moet niet met te veel gemak als onbezonnen worden afgedaan, maar heel doordacht lijkt het inderdaad niet. En het toont inderdaad aan hoezeer de N-VA sinds 2009 opgeschoven is naar een rechtse, forser liberale hoek van ons politiek spectrum.

Al is de beeldvorming soms wat scherper dan de teksten die uit de partij komen. De N-VA is het soort partij waarmee de SP.A inderdaad niet kan besturen, en omgekeerd, merkt Johan Vande Lanotte eens te meer op in De Standaard. Nieuws is dat niet, maar het is bij deze on the record. Al heeft niet enkel elke verkiezing, maar ook elke formatie haar verrassing.

Zevende staatshervorming

Die verrassing zou wel heel groot moeten zijn om beiden nog samen in een regering te brengen. En dat kan ertoe leiden dat de Vlaamse en federale regeringssamenstelling anders kleurt. Wie niet geïnteresseerd is in politique politicienne en stratego kan hier best afhaken en andere, veel interessantere bijdragen op deredactie.be lezen. En o ja: uiteraard moet de kiezer nog spreken. En o ja: er zijn dus veel belangrijker zaken dan wat volgt. Maar dat maakt het daarom niet futiel.

Peeters zei veel, donderdag in Gent. Hij omschreef het Belgisch bestel als "positief confederalisme" (jaja, confederalisme) dat ruimte maakt voor eigenheid en verplicht tot samenwerking. In die geest wil Peeters een zevende staatshervorming, als de zesde geconsumeerd is. Hij denkt daarvoor aan de nieuwe Senaat. Peeters is veel, maar niet naïef. Hij weet dus dat de Senaat daar nooit toe in staat is. Staatshervorming is het werk van een handvol toppers opgesloten in achterkamertjes. Zijn boodschap over die zevende staatshervorming was dus niet bedoeld om er per se een te organiseren, maar diende een ander politiek doel. In veel kleine, haast onopgemerkte bewegingen, stak Peeters de hand uit naar de N-VA. Die dus niet met de SP.A een regering lijkt te kunnen vormen.

Peeters wil een zevende staatshervorming. Dat kan na de verkiezingen van 2019, die hij niet langer opnieuw wil laten samenvallen al kon hij niet zeggen hoe hij dat zou vermijden. Maar, en daar kwam de aap uit de mouw, die zevende staatshervorming kon misschien nog voor de verkiezingen van 2019, dus in de volgende legislatuur. Tenminste, Peeters stelde de vraag. Hij gaf geen antwoord. Dat antwoord zou later "in de campagne" vallen. En dat zei hij allemaal in zijn monoloog, dus niet als reactie op een vraag. Tussen de lijnen – dus zeer te ontkennen door de sluwe vos Peeters – zei hij aan de N-VA, die niet in een regering wil stappen als er niet eerst een voorafgaand princiepsakkoord is over de invoering van het confederalisme in de loop van de legislatuur, dat er te praten valt. Peeters wil niet het einde van België, maar daar is het de N-VA in 2014 ook niet om te doen. En er kwam nog meer.

Samenvallende verkiezingen, tot daaraan toe. Maar niet noodzakelijk dezelfde coalities in Vlaanderen en België, liet Peeters nog duidelijk verstaan. Hij verwees naar 2009, toen hij zich niets heeft aangetrokken van de samenstelling van de federale regering op dat moment. Lees: als op federaal niveau bijvoorbeeld een tripartite nodig is, dan hoeft dat niet noodzakelijk ook zo te zijn op Vlaams niveau. Hij zag daar zelfs nog een zeker voordeel in, de autonomie van de beleidsniveaus, al is dat makkelijker praten voor een partijbaas die zijn partij overal in ziet zitten. Peeters waarschuwde er ook voor dat de Waalse regering niet eerst gevormd mocht worden, want dan zou de regeringsvorming elders daardoor beïnvloed kunnen worden. Het moet dus snel gaan, met die Vlaamse regeringsvorming.

Peeters III

Leg dat allemaal op elkaar: snel een Vlaamse regering vormen. Die moet niet per se dezelfde zijn als de federale. In de loop van de volgende legislatuur is misschien een zevende staatshervorming in deze "positieve confederatie" mogelijk. Peeters heeft veel niet gezegd en de goede verstaander zal verweten worden dat hij spoken ziet. Maar Peeters rekent op die goede verstaander om te zeggen wat hij niet heeft gezegd.

Peeters oogt zeer ontspannen, ondanks alle kritiek op zijn Vlaamse regering. Die beleefde met een flauwe, teleurstellende septemberverklaring en pijnlijke interne verdeeldheid die in De Standaard genoteerd stond, weer een slechte week. Daarbovenop eens te meer discussie over onderwijs, en een blamerende afloop van de taaltest voor proffen. Maar Peeters lijkt er zich allemaal niet om te bekommeren. Het is precies alsof hij weet dat hij straks zijn overgangsregering Peeters II achter zich laat liggen om aan Peeters III te beginnen, met die nieuwe bevoegdheden eindelijk weer een regering van het niveau Peeters I. Want de flamingant zal niet naar de Zestien trekken, zelfs al plakt daar nog even wat meer prestige aan. Peeters heeft daar simpelweg minder te zeggen. En hij houdt van spreken. Peeters heeft deze week in Gent gesproken en niet gezegd wat hij niet gezegd heeft.

Dinsdag passeert een andere regeringsleider aan de Universiteit Gent. Elio Di Rupo geeft er het openingscollege politicologie, om 11u (het UFO, Sint-Pietersnieuwstraat, naast Vooruit). Hopelijk een even bevlogen, mooie speech als deze week in New York. Benieuwd welke boodschap hij komt brengen en hoe hij op wellicht soms straffe vragen zal antwoorden.

U bent van harte welkom. Mocht dat niet lukken, dan kan u ’s avonds zijn uiteenzetting herbekijken op OP12.

 

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.