Merkels dubbele paringsdans - Carmino D'haene

Een kleine twee weken hebben de Duitse toppolitici uitgetrokken om alles op een rijtje te zetten na de Bondsdagverkiezingen. Om na te genieten van de triomf of te treuren over de gemiste kans. Dezer dagen staan de eerste coalitiegesprekken op het programma. En daarbij wedt kanselier Angela Merkel voorlopig nog op twee paarden: een rood en een groen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina
Copyright 2010

Op 22 september degradeerde Merkels CDU de andere partijen tot figuranten. De christendemocraten haalden 41,5% van de stemmen, slechts nipt onvoldoende voor een absolute meerderheid. Om een nog betere CDU-score te vinden moeten we al terug naar december 1990, een kleine twee maanden na de Wiedervereinigung. Onder aanvoering van kanselier Helmut Kohl haalden de christendemocraten toen 43,8%.

Tot zover de gelijkenis met 1990, want anno 2013 liggen de kaarten compleet anders. 23 jaar geleden kon Helmut Kohl zonder veel problemen zijn coalitie met de liberale FDP (11,0%) verderzetten. Voor Angela Merkel is dat nu onmogelijk. FDP bleef met 4,8% namelijk onder de kiesdrempel en werd genadeloos uit de Bondsdag geknikkerd. Merkel is daardoor verplicht om met andere potentiële partners aan tafel te schuiven.

SPD tussen hoop en vrees

De eerste partij die bij Merkel op de koffie mocht was de sociaaldemocratische SPD, bij de verkiezingen als tweede partij goed voor 25,7% van de stemmen. Tijdens een drie uur durende gespreksronde besnuffelden kopstukken van CDU en SPD elkaar met het oog op een mogelijke Große Koalition.

Als ze met elkaar in zee zouden gaan zou dat een heruitgave betekenen van het eerste kabinet-Merkel (2005-2009). Maar het is net die herinnering die SPD angst inboezemt. Na vier jaar onder de almachtige Angie bleken de sociaaldemocraten in 2009 aangeschoten wild. De partij verloor elf procent en droop af met het slechtste verkiezingsresultaat sinds de Tweede Wereldoorlog.

Geen wonder dus dat kanselierskandidaat Peer Steinbrück in de aanloop naar de verkiezingen verklaarde niet beschikbaar te zijn voor een nieuwe Große Koalition en zijn zinnen zette op een rood-groene regering. Na de flauwe kiescampagne lijkt Steinbrücks rol binnen SPD echter zo goed als uitgespeeld. Partijvoorzitter Sigmar Gabriel neemt de touwtjes steviger in handen en heeft wel oren naar regeringsdeelname, zeker nu gebleken is dat ook een oppositiekuur geen garanties biedt op een beter resultaat bij de volgende verkiezingen.

De kans lijkt dus groot dat SPD de uitgestoken hand van Merkel zal aanvaarden, zij het dan onder twee voorwaarden. Ten eerste moet de achterban ermee instemmen (Gabriel wil zich indekken tegen interne kritiek) en ten tweede moet CDU verzekeren dat SPD een gelijkwaardige partner wordt. In de Duitse pers eiste Gabriel al harde garanties over drie kernpunten uit het SPD-programma: de invoering van een minimumloon, hervormingen van de arbeidsmarkt en investeringen in het onderwijs. Anderzijds is hij wel bereid de belastingeisen van zijn partij te laten vallen als CDU alternatieve financieringsmethoden kan aandienen.

Die Grünen en de pizza-connectie

Vorige donderdag legde Merkel voor het eerst haar oor te luisteren bij Bündnis90/Die Grünen. Geen puur beleefdheidsgesprek maar wel degelijk om de mogelijkheden voor een eerste gezamenlijk avontuur op Bondsniveau te bespreken. Opvallend hierbij is dat verschillende van de huidige toonaangevende figuren in 1999 al eens informeel samen zaten in een pizzarestaurant om te discussiëren over een gezamenlijke toekomst.

Voor CDU biedt Schwarz-Grün alleszins voordelen. De ecologiepartij is een pak kleiner dan SPD (8,4% tegenover 25,7%) waardoor zij ook minder in de pap te brokken zou hebben. Merkel zou zo bijvoorbeeld de strategisch belangrijke stoel van haar partijgenoot Wolfgang Schäuble op financiën veilig kunnen stellen, een post die SPD wellicht zou opeisen. En door nu met groen in zee te gaan kan Merkel misschien de kans op een rood-groen verbond in 2017 vroegtijdig hypothekeren.

Net na de verkiezingen leek zo’n alliantie in CDU-kringen nochtans erg onwaarschijnlijk. Toen verklaarde Horst Seehofer, minister-president van Beieren en topman van zusterpartij CSU, dat hij niet beschikbaar was voor gesprekken met groen. Vooral het feit dat fractieleider Jürgen Trittin in de jaren tachtig ijverde om geweldloze seksuele relaties tussen volwassenen en kinderen te legaliseren was Seehofer een doorn in het oog.

Inmiddels zette Trittin een stap opzij en matigde Seehofer zijn toon. Zo zei hij enkele dagen geleden dat er met politici zoals Winfried Kretschmann, de groene minister-president van Baden-Württemberg, goed te praten valt. Na de bootramp van Lampedusa zat er echter alweer een ander haar in de boter. De kersverse groene fractieleiders willen meer asielzoekers opvangen en botsten daardoor met de CSU-minister van Binnenlandse Zaken die dat niet ziet zitten.

Blijft de vraag of Die Grünen wel staan te popelen voor regeringsdeelname. De diehard-groenen zien een coalitie met het CDU-establishment namelijk niet zitten (en dat gevoel is wederzijds), en bovendien is er natuurlijk de vrees voor een electorale afgang zoals FDP na vier jaar Merkel.

Tijd brengt raad

De volgende dagen en weken moet blijken welke richting Merkel en co uitgaan. Vandaag staat nieuw overleg met SPD gepland, morgen komen Die Grünen nog eens over de vloer. Algemeen wordt aangenomen dat de coalitiekeuze nadien snel vast zal liggen, maar dat de uiteindelijke onderhandelingen tot Kerstmis zouden kunnen aanslepen.

Als de gesprekken al te moeizaam zouden verlopen, hebben de linkse partijen trouwens nog een stok achter de deur. Samen hebben SPD, Die Grünen en Die Linke namelijk ook een meerderheid in de Bondsdag. En zelfs al is zo’n rood-rood-groene alliantie weinig realistisch, dan nog zou het wel eens het ultieme wapen kunnen worden om Merkel te doen plooien.

(De auteur is master in de journalistiek en volgt Duitsland op de voet)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.