Onderhandelingen over Iran in vijf vragen

Iran en de internationale gemeenschap beginnen straks in Genève opnieuw te onderhandelen over het omstreden Iraanse atoomprogramma. Maar waarover gaat het precies? Jens Franssen zet het overzichtelijk voor u op een rij.

1. Waarom mag Iran eigenlijk geen uranium verrijken? Landen als Frankrijk, Rusland en Japan doen dat

Iran heeft een burgerlijk atoomprogramma. Het werkt daarvoor samen met het Internationaal Atoomagentschap. Zo’n tien jaar geleden bleek dat Iran er ook een geheim atoomprogramma op nahield, onder meer in ondergrondse bunkers.

Sindsdien besliste de Veiligheidsraad dat Iran niet langer uranium mag verrijken. Verrijkt uranium kan onder meer gebruikt worden voor een atoombom. Omdat Iran de voorbije jaren wel is blijven verrijken, heeft de internationale gemeenschap het land economische sancties opgelegd.

2. Wordt het Iraanse atoomprogramma eigenlijk gecontroleerd?

Zeker. Het Internationaal Atoomagentschap voert elke dag inspecties uit in Iran. Ook in de omstreden fabrieken waar uranium verrijkt wordt. De hoeveelheden verrijkt uranium worden nauwkeurig bijgehouden door die inspecteurs, om er zeker van te zijn dat geen nucleair materiaal zou verdwijnen (voor militaire toepassingen).

De inspecteurs bezoeken alleen die sites die Iran heeft aangegeven. Grote vraag is of er nog sites zijn waar in het geheim met atoomstoffen wordt gewerkt. Iran heeft wat dat betreft zijn verleden tegen.

3. Iran ontkent dat het aan het atoombom werkt, waarom geloven we het land niet?

Iran heeft in het verleden gelogen over zijn atoomprogramma. Het vertrouwen is dus weg. Het Internationaal Atoomagentschap heeft een lijvig gedetailleerd dossier gekregen over Iran van enkele veiligheidsdiensten. Iran zegt dat dat dossier vals is.

Toen inspecteurs sites uit dat dossier wilden bezoeken, heeft Iran de toegang geweigerd. In één geval blijkt dat Iran de site nadien grondig heeft schoongemaakt: de gebouwen zijn afgebroken, de aarde tot 60 cm afgeschraapt en in een bergmeer gedumpt. Iran wijst erop dat de site (een luchtmachtbasis) militair geheim is.

Iran blijft ontkennen dat het aan een atoomwapen werkt. Geestelijk leider Khamenei sprak een religieus verbod uit tegen het gebruik van een atoomwapen.

4. Kan Iran een kernwapen maken?

Voor een atoombom heb je grosso modo drie dingen nodig: kernmateriaal (verrijkt uranium of plutonium), de bom zelf (een degelijk ontwerp met werkend ontstekingsmechanisme ) en een zogenoemde drager (een raket of bommenwerper).

Iran heeft langeafstandsraketten. Het land heeft ook theoretisch onderzoek gedaan naar hoe een atoombom werkt en het is dus uranium aan het verrijken. Voor een atoombom heeft Iran verrijkt uranium tot 90% nodig. Tot nu toe heeft het verrijkt tot 20%, maar de kans bestaat dat Iran in een paar weken tijd dat kan verrijken naar 90%.

Als Iran zou willen, dan is de kans groot dat het in vrij korte tijd een atoombom zou kunnen maken. Niets wijst erop dat Iran dat heeft gedaan, of directe plannen zou hebben.

5. Alle vorige onderhandelingen zijn mislukt, waarom zouden ze nu wel slagen?

De Iraanse economie wordt gewurgd door harde economische sancties. De nieuwe president Hassan Rouhani werd deze zomer verkozen met een agenda dat een einde wil maken aan die sancties. Met andere woorden, hij wil een compromis zoeken over het omstreden atoomprogramma en Iran uit zijn isolatie halen. Hij krijgt daarbij voorlopig de steun van Khamenei.

Sinds zijn aantreden heeft Rouhani de hand uitgestoken en door een deadline voorop te stellen heeft hij ook politiek zijn nek uitgestoken. Ook in het Westen is het dossier-Iran moe. Als het land zich uitvoerig en nog beter laat controleren en aan een aantal technische voorwaarden voldoet, dan lijkt een compromis mogelijk.

Het alternatief is bovendien bijzonder weinig aantrekkelijk. Niemand in Europa en Amerika is uit op een militaire strafexpeditie tegen Iran.