"Stel: je hebt 3 euro per dag. Wat doe je?"

Vandaag vindt de jaarlijkse Zuiddag plaats, ofwel Work for Change. Duizenden Vlaamse scholieren gaan voor één dag ergens werken in het kader van het noord-zuidproject, dit jaar om jonge Peruviaanse koffieboeren te steunen. Deredactie.be trok naar een van de lezingen die Peruvianen geven aan scholieren om hun project bekend te maken, en zag twee gemotiveerde kerels die vlot praatten voor een goedgevulde aula: "Je moet beter doen dan je ouders", zeggen ze altijd.

Jery (21) en Edil (19) maken hun publiek van vierdejaarshumaniorastudenten diets waar deze Zuiddag over gaat. Zij zijn 2 van de 12 Peruvianen die uitgestuurd zijn om infosessies te geven, in het Spaans, met een tolk, Sonia.

In het Zuiddag-filmpje komt op het einde het meisje Sandi aan het woord. Al jaren werkt ze keihard op de koffieplantage, onwetend wat de achtergrond van haar werk was. "Ik dacht dat het stopte in Lima", zegt ze. Ze had er geen idee van dat "haar" koffie uitgevoerd werd naar overal ter wereld, en dus ook overal ter wereld geproefd wordt. Overigens dronk ze pas onlangs zelf haar eerste kopje koffie ooit. Ze is tot tranen toe bewogen.

Het verhaal van Sandi is schrijnend, en al gaat het misschien niet op voor ieder van haar collega's, het geeft meteen aan waar deze Zuiddag om gaat: de jongeren in de sector willen zich verbeteren door zich beter te informeren en meer opleiding te krijgen om zo ook beter voor hun rechten te kunnen opkomen. Ze willen zich beter verenigen in de "cooperativas" en vakbonden om samen met andere koffieboeren sterker te staan tegenover de staat, en om ook economisch met een krachtigere stem te kunnen spreken.

Jery en Edil zijn twee energieke ambassadeurs. Eenmaal terug in Peru, willen ze een typevoorbeeld zijn voor andere jongeren en die op die manier meetrekken. "In Peru wordt op het platteland vaak gezegd: eindig niet zoals je ouders, als arme boeren. Doe beter dan je ouders. Ga naar de stad en zoek je geluk daar. Maar evengoed kan je dan van een kale reis terugkomen. Ook hier in de plantages kunnen we een toekomst hebben." 

"We gaan niet met pensioen"

Koffie is het belangrijkste exportproduct van Peru, maar dat betekent niet dat de koffieboeren ook automatisch een mooie toekomst wacht, leggen Jery en Edil uit. Omdat er maar één oogst per jaar is, zijn ze kwetsbaar. Naast de dreiging van de klimaatverandering - het regent vaker in hun gebied, waardoor de bloemen op de koffieplanten afregenen en er minder vruchtjes zijn, en de hoge temperaturen brengen meer ziektes mee - is er een schrijnend gebrek aan overheidssteun.

Het jonge publiek luistert aandachtig mee. De vragensessie achteraf duurt even lang als de presentatie zelf. "Wat is de invloed van de Zuiddag", wordt gevraagd. "We hopen op meer participatie van de jongeren. Zij moeten meer hun stem laten horen om later leiders te worden." Want Peru is nu eenmaal niet België. "Ik wou voetballer worden toen ik klein was", zegt Jery. "Maar ik kreeg nooit een kans. Wij willen dat jongeren in Peru dezelfde kansen krijgen zoals dat bij jongeren hier gaat."

De koffiemannen trekken om 7 uur 's morgens naar de plantage, en sluiten 's avonds af om 17 uur. Hun lunch wordt rond de middag gebracht door kinderen of familie. Wanneer mogen zij met pensioen gaan, wil iemand weten. Maar gaan ze wel met pensioen? "Nee, we moeten blijven werken tot we niet meer kunnen. Dan nemen familieleden over", aldus Jery en Edil. "Er is wel een beetje overheidssteun, maar die bereikt veel mensen gewoon niet."

"Stel: je hebt 3 euro per dag"

"De leerlingen zijn heel enthousiast over dit project", zegt lerares Kriki De Smet van het KA Gentbrugge. "Zo'n concrete ontmoeting met de mensen van ginder doet echt veel."

Om het allemaal praktisch en concreet te maken, organiseert de school ook workshops: "Dat gaat met bijvoorbeeld volgende uitdaging: je bent een Peruviaanse jongere en hebt 3 euro per dag. Wat doe je?"

Ook het enthousiasme voor die ene speciale werkdag, waarmee ze dan centen verdienen voor de jongeren in het zuiden, is groot, zegt De Smet. Zuiddag legde speciaal aan jobbank aan om jongeren te helpen bij hun zoektocht, maar wat blijkt? "De meesten zoeken zelf een job. Zo'n 85 procent van onze leerlingen passeerde niet via de jobbank van de Zuiddag en nam zelf initiatief. Bij meisjes is een dagje werken in een van de shops in de Veldstraat bijvoorbeeld populair. "

De droom

Gevraagd naar hun droom, zijn Jery en Egil duidelijk. We hopen om hier in België ooit een koffiebar en -winkel te kunnen openen. Met verse, goede koffie van bij hen thuis in de Andesregio, en met de opbrengst kunnen ze dan meteen collega's in Peru helpen. En in één tijd zijn dan al die lastige tussenschakels verdwenen, waar zoveel geld blijft hangen, klinkt het. "We willen de mensen hier echte lekkere koffie serveren. En zo de jongeren in ons thuisland helpen."

Maar voorlopig blijft het Peru, en daar wachten hen dus vele uitdagingen. Vooral het grote gebrek aan steun van de overheid valt hen zwaar, zo blijkt. Want terwijl koffie hét exportproduct bij uitstek is, vloeit maar 2 procent van het bbp terug naar de sector.

Wanneer ik hen die discrepantie voorleg, reageren ze . "De overheid is zeer bureaucratisch", klinkt het. Ze vinden er geen gehoor. In augustus vond er al een grote staking plaats, en er komt een nieuwe aan. De mensen uit de sector willen daarbij in het hele land belangrijke transportroutes blokkeren.

Want nu ze begrijpen hoeveel de overheid wel moet verdienen aan de koffie, en dat vergelijken met hun povere verdienste van 10 soles of 3 euro per dag, neemt ook hun kritiek toe. Er moet nog veel veranderen in Peru. De koffieboeren, maar ook hun collega's die "papas" (aardappelen) of ananas of papaya telen, willen zich beter organiseren in vakbonden, al staan die lang niet zo sterk als hier.

De wereld veranderen, dus, te beginnen met Peru. Alles begint ooit met een droom. De Zuiddag wil Egil en Jery en hun collega's alvast een aanzet geven (foto onder: Nino, een van de Vlaamse ambassadeurs, Jery, Edil en tolk Sonia). Meer informatie over de Zuiddag vindt u via deze link.

Zuiddag wellicht goed voor 250.000 euro

Terwijl aan de eerste editie van het project in 2006 zowat 500 leerlingen deelnamen, waren dat dit jaar bijna 13.000 scholieren van 15 tot 20 jaar uit Vlaamse en Brusselse scholen. Zuiddag verwacht, net als vorig jaar, een opbrengst van ongeveer 250.000 euro.