Euthanasie in de gevangenis - Dirk Leestmans

Soms is een mens blij dat hij journalist is. Niet alleen omdat het zo’n fantastische job is maar ook, toegegeven, omdat het makkelijker is vragen te stellen dan antwoorden te geven. Dat gevoelen had ik eens te meer bij de realisatie van Panorama over Frank (Vanavond op Canvas 21.35 u.).
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Frank is een geïnterneerde die euthanasie vraagt op basis van het criterium ondraaglijk psychisch lijden. Ik leerde de man kennen begin jaren 2000 toen ik voor Canvas een programma maakte over geïnterneerden in de gevangenis van Merksplas.

Frank viel op door zijn heldere en rationele uitspraken. Hij sprak onverbloemd over zijn eigen feiten (een aantal zedenzaken en een levensdelict) en schatte ook erg realistisch zijn eigen probleem in. "Ik ben een gevaar voor de maatschappij", zo stelde hij. Maar tegelijk was hij ook bijzonder scherp voor het gebrek aan opvang. Frank was voor de feiten ontoerekeningsvatbaar verklaard en dus geïnterneerd. Met andere woorden, hij werd niet veroordeeld of gestraft maar kreeg, formeel juridisch gesproken, een (internerings-)maatregel en werd beschouwd als ziek, als patiënt. Maar daarmee is dan ook het belangrijkste gezegd. Want van een doorgedreven behandeling is er al die jaren nauwelijks sprake geweest.

En dus, zo zei Frank ruim tien jaar geleden al, kunnen we er beter een einde aan maken. "Want van twee dingen één: ofwel ben ik ziek en probeert men mij te genezen, minstens aan mijn probleem te werken, ofwel doet men niets. En zitten we hier maar te zitten."

Zo’n dertig jaar zit Frank inmiddels te zitten, in een cel van pakweg twee meter op vijf, 23 uur op 24. En dat leven houdt hij nu dus voor bekeken want, zo concludeert hij, dit heeft geen enkele zin. Hij acht zichzelf uitbehandeld, wil niet meer vrijkomen, ziet geen enkel perspectief, en vraagt euthanasie omdat hij ondraaglijk psychisch lijdt.

Vele vragen

Wettelijk is dat perfect mogelijk. Mensen in de gevangenis (gedetineerden én geïnterneerden) hebben in principe dezelfde patiëntenrechten en kunnen dus een vraag naar euthanasie stellen net zoals elke vrije burger.

Toch roept de vraag van Frank tal van andere vragen op. Wat zegt deze vraag over Frank en wat zegt ze over de omgeving waarin hij gedwongen verblijft? Wat is het aandeel van zijn persoonlijk probleem en wat is het aandeel van het gevangenissysteem? En als het dat laatste zou zijn, moet dat probleem dan opgelost worden door mensen te geven wat ze vragen, door ze te euthanaseren?

Is de euthanasiewet daarvoor bedoeld? En als je dat dan niet doet, laat je iemand dan niet ondraaglijk verder lijden? Is er werkelijk geen alternatief om het lijden van Frank anders aan te pakken dan hem het leven te ontnemen? Frank zou terecht kunnen in een long stay afdeling van de Pompekliniek in Nederland, een aangepaste omgeving voor mensen die wellicht nooit nog vrijkomen. Maar waarom zou hij naar daar getransfereerd worden en die andere 1.000 geïnterneerden in de Belgische gevangenissen niet? En hoe zit het met die nieuwe forensische psychiatrische inrichtingen in Gent en Antwerpen? Is dat een alternatief?

Moeilijke antwoorden

Na Frank stelden nog zo’n tien mensen uit de gevangenis een gelijkaardige vraag. (Eén iemand kreeg inmiddels ook euthanasie in de ziekenboeg van de gevangenis van Brugge. Maar dat was omdat de man terminaal ziek was.) En daarmee kreeg de vraag van Frank een precedentwaarde. In 1996 werd in ons land de doodstraf afgeschaft. Voeren we de zelfgekozen doodstraf in 2013 in? Of respecteren we gewoon de vraag van een man die zegt ondraaglijk psychisch te lijden en daarom uit het leven wil stappen?

Ik zei het al, soms is een mens blij dat hij vragen moet stellen en geen antwoorden geven.


(Dirk Leestmans is journalist bij de VRT Nieuwsdienst – Panorama.)