Btw-verlaging energie houdt wel steek - Tom De Meester

CD&V-voorzitter Wouter Beke was er zondag in de Zevende Dag niet gerust in. Zes procent btw op energie: mag dat wel van Europa? Tuurlijk mag dat, liet de Europese Commissie eerder deze week aan de VRT-redactie weten.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Beke had het kunnen weten. In artikel 102 van de Europese btw-richtlijn staat zwart op wit dat “lidstaten voor de levering van aardgas en elektriciteit een verlaagd tarief kunnen toepassen”. Het mag dus, maar daarmee zijn niet alle argumenten tegen 6% btw van de baan.

Het gat in de staatskas

Ten eerste, een btw-verlaging slaat een gat in de staatsbegroting, zeggen critici. Dat klopt. Volgens het Planbureau kost een btw-verlaging voor elektriciteit, terugverdieneffecten meegerekend, netto ongeveer 56 miljoen euro. Maar hoe maakt de regering Di Rupo hard dat er geen geld is voor een btw-verlaging, terwijl in het recente relanceplan wel 48 miljoen euro wordt uitgetrokken om de energiefactuur van energieslurpende industriebedrijven te verlichten? Waarom krijgen multinationals wel een luisterend oor, terwijl gezinnen in de kou blijven staan?

Of denkt de regering dat alleen multinationals het in deze donkere crisistijden lastig hebben om hun energiefactuur te betalen? Elektriciteit is sinds 2004 maar liefst 39% duurder geworden, gas zelfs 65%. Energie is voor heel veel mensen een dure kostenpost. Meer dan 106.000 gezinnen hebben een afbetalingsplan lopen bij hun energieleverancier, en 80.000 gezinnen zijn door Electrabel & co simpelweg gedropt omdat ze de energiekosten niet meer kunnen betalen.

Een verkapte indexsprong?

Ten tweede, zeggen tegenstanders, helpt een btw-verlaging onze koopkracht niet vooruit. Als de energiefactuur daalt, dalen via de indexkoppeling ook de lonen, zo klinkt het. “Een verkapte indexsprong”, noemde CD&V-begrotingsspecialist Hendrik Bogaert het zondag in het debatprogramma Controverse op RTL. Dat snijdt geen hout. Bij een indexsprong stijgen de consumptieprijzen, maar worden de lonen niet aangepast aan die gestegen levensduurte. De consument houdt dus minder koopkracht over. Bij een btw-verlaging gebeurt precies het omgekeerde. Een btw-verlaging op elektriciteit en gas bijvoorbeeld verlaagt de energiefactuur van een gemiddeld gezin onmiddellijk met 281 euro, terwijl de lonen stabiel blijven. De consument krijgt dus meer koopkracht.

Wel waar is dat dat een btw-verlaging de inflatie afkoelt, waardoor toekomstige loonsverhogingen met enkele maanden vertraging worden doorgerekend. Maar dat effect hangt sterk af van het inkomen. Energiekosten wegen voor 6% door in de index, terwijl de energiefactuur bij de 25% laagste inkomens bijvoorbeeld in werkelijkheid bijna 13% uitmaakt van het gezinsbudget. Bij werkende gezinnen met bescheiden inkomens wegen basisproducten veel zwaarder dan gemiddeld door in het gezinsbudget. In dat geval zal het nadeel van de even uitgestelde loonsverhoging niet opwegen tegen het voordeel van de energiekorting.

Het grote graaien van Electrabel

Een derde argument. Electrabel & co zouden wel eens misbruik kunnen maken van een btw-verlaging om hun prijzen en dus hun winstmarges stoemelings te verhogen. Ook dat argument blijft niet overeind. Natuurlijk, de kans is groot dat energiebedrijven de btw-daling niet doorrekenen aan de klant en het verschil in eigen zak steken. Niemand is het btw-fiasco in de horeca vergeten. In 2009 verlaagde de regering de btw in cafés en restaurants van 21 procent naar 12 procent. De beloofde 6.000 nieuwe jobs zijn er nooit gekomen, en prijsdalingen stonden niet op het menu.

Maar onze stroomvoorziening is geen pizzeria. Sinds vorig jaar moeten GDF Suez en andere leveranciers elke prijsverhoging op voorhand laten goedkeuren door de federale energiewaakhond CREG. Onrechtmatige prijsverhogingen, bijvoorbeeld om een deel van de btw-verlaging in eigen zak te steken, kunnen zo wel degelijk verhinderd worden. En als de CREG haar werk niet doen, kan de regering nog altijd ingrijpen en maximumprijzen opleggen, in het belang van de consument. Dat is louter een kwestie van politieke wil.

Ramp voor het klimaat?

Nog een hardnekkig argument: een lagere energierekening zal leiden tot een hoger energieverbruik. Klopt niet! Een studie van Copenhagen Economics, in opdracht van de Europese Unie, wijst uit dat de prijs op zich heel weinig invloed heeft op het energieverbruik. Bij een stijging van de prijs met 30 procent daalt het elektriciteitsverbruik bijvoorbeeld nauwelijks een procent. Dat is logisch. Energie is een basisbehoefte, verwarming en verlichting zijn levensnoodzakelijk. Daar valt niet altijd veel op af te dingen. Als breedbeeldtelevisies plots 30 procent duurder worden, dan wacht je wel op de koopjesperiode. Maar als het op een koude winteravond om 17u donker wordt, ben je verplicht om de verlichting aan te steken.

Bovendien werkt het prijseffect niet noodzakelijk in twee richtingen. Veel gezinnen hebben de voorbije jaren fors geïnvesteerd in energiebesparing: isolatie, dubbel glas, spaarlampen of LED-licht, hoogrendements- of condensatieketels. Je hebt geen stapel wetenschappelijke studies nodig om te weten dat die investeringen hun nut niet verliezen, ook niet bij een btw-verlaging. Het is contra-intuïtief om te geloven dat mensen hun spaarlampen weer gaan uitschroeven omdat de btw op elektriciteit zakt van 21% naar 6%.

De neoliberale dwangbuis

De neoliberale economische theorie steekt de realiteit in een dwangbuis. De burgers laten hun gedrag niet alleen bepalen door prijssignalen op de vrije markt. De samenleving is meer dan een kudde consumenten. Volgens een onderzoek van het Vlaams Energieagentschap (VEA) uit september 2013 blijkt dat negen Vlamingen op de tien energiebesparingen belangrijk vinden en zeven op de tien omschrijven zichzelf als (zeer) zuinig op het vlak van energieverbruik. Consumenten zijn zich meer dan ooit bewust van het klimaatprobleem. Niemand gaat met open ramen stoken als de btw op energie naar 6% zakt.

Prijssignalen zijn een bijzonder slechte manier om mensen aan te porren tot energiebesparing. Je zult maar een strenge winter hebben, zoals dit jaar. In april lag het gasverbruik 60% hoger dan het jaar ervoor! Logisch dat het verbruik dan stijgt. De hoge btw-tarieven op gas- of elektriciteitsverbruik straffen bovendien vooral de laagste inkomens. De 25 procent laagste inkomens geven 13% van hun inkomen uit aan energiekosten. Bij de 25 procent hoogste inkomens is dat nauwelijks 3%. De hoge btw op energie doet geen ceo of bankier pijn, maar wie een bescheiden inkomen heeft, schrikt als de energierekening in de bus valt.

Loonlastenverlaging of koopkrachtverhoging?

Of een btw-verlaging op elektriciteit er ook echt komt, moet nog blijken. Experten rekenen in opdracht van Di Rupo eerst uit of een btw-verlaging wel degelijk het beloofde wondermiddel is om de competitiviteit van de bedrijven te versterken. Mag ik dat cynisch vinden? Waarom moet elke beleidsmaatregel tegenwoordig het fiat krijgen van VOKA en het VBO?

Toen de PVDA in 2008 (!) het voorstel lanceerde om de btw op elektriciteit en gas te verlagen van 21 naar 6 procent, op kosten van de nucleaire woekerwinsten, was dat in de eerste plaats om de energiefactuur van de gezinnen te verlichten. En dat is de hoogste tijd. De federale relanceplannen lezen als een catalogus van cadeaus voor de bedrijven, ter waarde van 2,4 miljard euro – dixit Di Rupo zelf. Nu is het aan ons. Want premier Di Rupo mag in zijn State of the Union dan wel beweren dat zijn regering “het maximum doet om de energiefactuur te verlagen”, zolang wij 21% btw blijven betalen op gas en elektriciteit staat de keizer zonder kleren.

(De auteur is energiewatcher bij de PVDA en auteur van 'Opgelicht, de energiezwendel van Electrabel & co')

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.