Komt de Oosterweelverbinding ooit van de grond?

Het Oosterweeldossier sleept al jaren aan: een ware processie van Echternach met vooral veel stilstand. In 1995 is gestart met een studie over de verkeersproblematiek in Antwerpen. Verschillende studies, tracés en protestgroepen later is er nog altijd geen oplossing. Een chronologisch overzicht van het dossier.

1995

De afdeling Wegen en Verkeer Antwerpen (AWV) krijgt de opdracht om een oplossing uit te tekenen voor de verkeersproblematiek in en rond Antwerpen. Die studie resulteert in 1998 in de startnota "Het Masterplan voor de mobiliteit in Antwerpen. De prioriteit der prioriteiten."

Oktober 1996

Antwerps provinciegouverneur Camille Paulus pleit voor het sluiten van de Antwerpse ring om een oplossing te vinden voor de verkeersellende. De gouverneur vraagt daarbij de hulp van de Vlaamse regering.

1997

De krijtlijnen van het Antwerpse Masterplan worden uitgestippeld. Het gaat onder meer om nieuwe wegen, werken aan de Leien, tramprojecten, fietspaden, sluizen, enzovoort. Blikvanger moet de sluiting van de ring worden in het noorden van de stad. Die verbinding van zo'n 10 kilometer krijgt later de naam Oosterweelverbinding, genoemd naar het knooppunt op rechteroever dat op de plaats ligt van het verdwenen polderdorp Oosterweel.

Maart 1999

Vlaams minister van Openbare Werken, Vervoer en Mobiliteit Steve Stevaert bestelt een haalbaarheidsstudie over het sluiten van de ring. Er worden eerst zes tracés voor de Oosterweelverbinding uitgetekend. Later wordt daar een zevende tracé aan toegevoegd. Dat zevende tracé, het "geoptimaliseerde middentracé" dat later bekend zal worden als het BAM-tracé, komt als winnaar uit de bus. Het voorziet in een tunnel onder de Schelde die aan de rechteroever bovenkomt aan het Oosterweelknooppunt en in een dubbeldeksviaduct (Lange Wapper) over het Eilandje. Bedoeling is om met een tol op de Oosterweelverbinding andere projecten van het Masterplan te financieren.

April 2000

Provinciegouverneur Paulus roept een Staten-Generaal samen. Daarop scharen onder meer de stad, de provincie, de Vlaamse administratie, het Havenbedrijf en De Lijn zich achter het latere BAM-tracé. De Oosterweelverbinding zou 550 miljoen euro kosten en klaar zijn tegen 2005.

December 2000

De Vlaamse regering onder leiding van Patrick Dewael keurt het Masterplan Mobiliteit Antwerpen goed.

September 2001

Het studiewerk voor het Masterplan start. De Tijdelijke Vereniging Studiegroep Antwerpen Mobiel (TV SAM) wordt opgericht om de projecten uit het Masterplan voor te bereiden en uit te tekenen. TV SAM is de voorloper van de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel.

Oktober 2001

Provinciegouverneur Paulus organiseert een nieuwe Staten-Generaal in het Antwerpse Provinciehuis. Daarop geeft een honderdtal van de belangrijkste economische en maatschappelijke actoren in Antwerpen zijn fiat voor het Masterplan, inclusief Oosterweelverbinding met tolheffing. Niet iedereen is echter even enthousiast. Zo spreekt de Bond Beter Leefmilieu bijvoorbeeld van "nepinspraak".

September 2003

De Vlaamse regering richt de nv Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) op. Die publiek-private constructie moet het Masterplan financieren, beheren en uitvoeren.

April 2005

Uit een alternatievenstudie die besteld werd door de stad Antwerpen blijkt dat een tunnel zo'n 600 miljoen euro duurder zou uitvallen dan het Lange Wapper-viaduct.

Mei 2005

Goedkeuring van het plan-MER.

Juli 2005

De Vlaamse regering maakt een stand van zaken op. Het Masterplan zou 3,5 miljard euro kosten, waarvan 1,35 miljard euro voor de Oosterweelverbinding.

September 2005

De nieuwe Vlaamse regering onder leiding van Vlaams minister-president Yves Leterme legt de tracékeuze voor de Oosterweelverbinding vast. Er wordt gekozen voor het "geoptimaliseerd middentracé" (BAM-tracé).

September 2005

Het Antwerpse bewonerscollectief stRaten-generaal, onder leiding van Manu Claeys en Peter Verhaeghe, is het niet eens met de plannen voor de Oosterweelverbinding. De actiegroep komt op de proppen met een alternatief voorstel dat voorziet in een langere tunnel onder de Schelde en een veel noordelijker gelegen aansluiting. Van een Lange Wapper is in hun voorstel geen sprake meer.

Oktober 2005

Start procedure project-MER.

Oktober tot december 2005

60 dagen openbaar onderzoek voor het GRUP (Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan).

Maart 2006

Jan Van Rensbergen vervangt Bruno Accou als gedelegeerd bestuurder van de BAM.

December 2006

Na een strijd tussen verschillende bouwconsortia wint het consortium Noriant de aanbesteding van de Oosterweelverbinding. De maquette wordt voorgesteld aan de Antwerpse en Vlaamse politici. De reacties zijn bijna unaniem lovend.

Februari 2007

Vlaams begrotingsminister Dirk Van Mechelen (Open Vld) plafonneert de kostprijs van de Oosterweelverbinding op 1,85 miljard euro. Intussen zijn in het Vlaams parlement steeds meer kritische geluiden te horen. Verschillende parlementsleden bijten zich helemaal vast in het dossier. In opeenvolgende voortgangsrapportages waarschuwt het Rekenhof voor de beheersing en de financiering van het project.

Maart 2008

Naast de actiegroep stRaten-generaal komt ook de vzw Ademloos onder leiding van gewezen reclamemaker Wim Van Hees steeds meer op de voorgrond. Ademloos kant zich tegen de bouw van de Lange Wapper en plaatst de discussie over het fijn stof op de agenda. Enkele maanden later protesteert Ademloos samen met enkele honderden andersvalide leerlingen van het Sint-Jozefinstituut voor het Antwerpse stadhuis tegen de Lange Wapper. Het viaduct zou rakelings over de speelplaats van de school scheren.

Juni 2008

De regering bestelt een alternatievenstudie en duidt daarvoor studiebureau Arup-SUM aan. Dat bureau zal drie tracés naast elkaar leggen: het BAM-tracé met de Lange Wapper, het Horvath-tracé dat de brug vervangt door een tunnel en het stRaten-generaal-tracé. Aan de hand van die studie wil de Vlaamse regering de Oosterweelknoop definitief doorhakken.

Juni 2008

Topzakenman en crisismanager Karel Vinck wordt aangesteld als voorzitter van de raad van bestuur van BAM.

Oktober 2008

Vlaams minister van Financiën en Begroting Dirk Van Mechelen waarschuwt dat de kredietcrisis kandidaat-financierders afschrikt.

November 2008

De BAM stopt de samenwerking met het communicatiebureau Groep C van Noël Slangen. Tegen Slangen en zijn bureau was een berg van kritiek gerezen.

Maart 2009

Arup-Sum stelt zijn alternatievenstudie voor. Geen enkel tracé scoort optimaal. Het studiebureau komt met een eigen tracé op de proppen. Dat ligt in de lijn van het tracé van stRaten-generaal en voorziet in een langere tunnel onder Schelde en haven. De Vlaamse regering raakt het niet eens over de conclusies van de studie. Open Vld zweert bij Lange Wapper, sp.a wil het vierde alternatief van het studiebureau onderzoeken en neemt afstand van de Lange Wapper. De Vlaamse regering beslist dat de BAM een bouwaanvraag mag indienen voor de Oosterweelverbinding. Tegelijk krijgt de stad Antwerpen extra tijd om studiewerk te verrichten en een volksraadpleging te organiseren. De beslissing wordt daarmee over de regionale verkiezingen van juni 2009 getild.

April 2009

De BAM dient de bouwaanvraag in voor haar tracé en het openbaar onderzoek start.

Juli 2009

In opdracht van het Antwerpse stadsbestuur heeft Arup-Sum zijn eigen alternatieve tracé uitgewerkt in een vervolgstudie. Die studie concludeert dat het nieuwe tracé met een 4,3 km lange tunnel een technisch haalbaar en betaalbaar alternatief is voor het BAM-tracé.

Juli 2009

Na een klacht van de eigenaar van restaurant Het Pomphuis adviseert de auditeur van de Raad van State om het GRUP voor Oosterweel te vernietigen. Het milieueffectenrapport zou niet onafhankelijk zijn opgesteld. Als de Raad van State het GRUP vernietigt, zou dat de werken jarenlang vertragen.

Oktober 2009

Op de Antwerpse volksraadpleging rond het BAM-tracé stemt 59,24 procent nee en 40,76 procent ja. Het Antwerpse stadsbestuur geeft een negatief advies voor de stedenbouwkundige vergunning. In de nasleep van de volksraadpleging en het negatieve advies richt de Vlaamse regering een ministerieel comité "Duurzame Antwerpse Mobiliteit" (DAM) op. Zeven werkgroepen buigen zich over verschillende aspecten van het mobiliteitsvraagstuk rond Antwerpen.

Januari 2010

Het Rekenhof raamt de kosten voor het totale Antwerpse Masterplan intussen op 4,2 miljard euro.

Februari 2010

De Raad van State vernietigt het GRUP niet.

Februari 2010

Het Forum Mobiliteit Antwerpen 2020, een groep van Antwerpse zakenmensen en academici lanceert een nieuw voorstel, het zogenoemde Meccano-voorstel. Dat voorstel werd uitgewerkt door de actiegroep stRaten-generaal. Centrale doel is om het doorgaand verkeer op te vangen en rond te leiden vooraleer het de Antwerpse Ring bereikt. Daarbij voorziet het in twee nieuwe verbindingen (bretellen) in het oosten en het westen van Antwerpen. Meerderheidspartijen CD&V en N-VA zien het nieuwe voorstel niet zitten, SP.A wil dat het voorstel wel au sérieux wordt genomen. De spanning in de regering stijgt.

30 maart 2010

De Vlaamse regering bereikt een akkoord rond het "Masterplan 2020", een actualisering en uitbreiding van het bestaande Masterplan Mobiliteit Antwerpen. Voor de sluiting van de Antwerpse ring neemt de regering een zogenaamd "dubbelbesluit". Daarbij wordt geopteerd voor een reeks van tunnels in plaats van het Lange Wapper-viaduct. Voorwaarde is wel dat die tunnelvariant haalbaar, niet duurder en even snel realiseerbaar is.

September 2010

Uit een studie van het onderzoeksbureau Transport & Mobility Leuven (TML) blijkt dat het Meccano-tracé superieur is aan het geplande BAM-tracé. Uit het onderzoek zou onder meer blijken dat de Meccano meer verkeer van de Ring zou weghouden.

22 september 2010

De Vlaamse regering kiest voor de tunneloptie. Daarmee wordt de Lange Wapperbrug definitief begraven. De tunnel is wel 352,7 miljoen euro duurder dan de brugvariant, een meerkost die zal worden verdeeld tussen de stad Antwerpen en de haven. Open Vld stapt daarop uit de Antwerpse meerderheid.

December 2010

Ademloos en Natuurpunt stappen naar de Raad van State tegen de benodigde kap van het Sint-Annabos.

Juni 2011

Dirk Van Mechelen (Open VLD), die de sluiting van de ring destijds als minister mee gestalte gaf, pleit er nu voor het gehele Masterplan van tafel te vegen.

September 2011

Het bouwconsortium Noriant mag van de Vlaamse regering een deel van de werken aan de Oosterweelverbinding al uitvoeren.

April 2012

Voor de opmaak van een nieuw plan-MER moeten acht alternatieven worden onderzocht. Naast het Oosterweeltracé van de regering en het Meccanotracé van de actiegroepen wordt onder meer een tunnel dwars onder Antwerpen onderzocht.

Juli 2012

Op vraag van Europa wordt de macht van de BAM ingeperkt. De nv Liefkenshoektunnel neemt een deel van de rol over. Rudi Thomaes wordt een jaar later de nieuwe topman van de BAM.

Mei 2013

Uit een studie van het Vlaamse Verkeerscentrum blijkt dat het Oosterweelscenario, dat de voorkeur van de regering geniet, van alle tracé's het grootste effect heeft op de rijsnelheid in de spits.

Voorjaar 2013

Het wordt stilaan duidelijk dat de Europese Commissie niet zomaar akkoord zal gaan met het feit dat Noriant, dat de oorspronkelijke opdracht binnenhaalde, zomaar de vervangende tunnel zal mogen bouwen. Er zou een nieuwe aanbesteding moeten komen, maar dan kan Noriant schadevergoeding eisen. Kris Peeters wil overleg met de Commissie. Dat komt er op 4 november.