Gevangenissen als big business - Tom Van de Weghe

In Amerika schieten privégevangenissen als paddenstoelen uit de grond. "Wij kunnen beter en goedkoper gevangenen opvangen dan de overheid," klinkt het. Maar de trend heeft ook neveneffecten. Correspondent Tom Van de Weghe kreeg exclusief toegang tot een privégevangenis in Louisiana.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

PINE PRAIRIE, LOUISIANA Het is tijd voor de dagelijkse wandeling. In lange rijen slenteren enkele honderden gevangenen voorbij in hun knaloranje plunje. De privégevangenis van Pine Prairie in Louisiana telt 1.100 gevangenen, in het dorp zelf wonen amper 1.200 inwoners. Terwijl de camera draait trekken ze gekke bekken, zoals kwajongens tijdens een klasuitstap. Enkele gedetineerden maken ook gebaren met hun handen.

"Stop daar onmiddellijk mee!"schreeuwt 'gevangenismanager' Terry Hines hen toe. Hij roept enkele cipiers bij zich, die de gebarenkunstenaars er onmiddellijk uithalen. Ze krijgen handboeien om. "Ik laat hen even afkoelen in afzondering." Zelf begrijp ik niet meteen wat ze verkeerd deden. "Ze wilden met hun tekens communiceren met andere bendeleden buiten de gevangenis," legt Hines uit. "Maar ik vermoed dat er in België weinig loslopen." Hij grinnikt. Ik knik begripvol.

Het valt me op dat hier in Pine Prairie geen blanke gedetineerden zitten. Het zijn allemaal zwarten, op enkele Latino's na. "Dit zijn criminelen die vastzitten voor minder zware feiten. Drugsdealers en verkrachters. Hier zitten geen moordenaars, die gaan naar de staatsgevangenissen." De gevangenismanager lijkt mij gerust te willen stellen.

Minder misdaad, meer gevangenen

Nergens ter wereld zitten er meer mensen achter de tralies dan in Louisiana. 1 op de 86 volwassenen, of meer dan het dubbele van het nationale gemiddelde in Amerika. In internationale termen: drie keer meer dan in Iran of zeven keer meer dan in China. De helft van alle gevangenen in Louisiana zit in privégevangenissen, terwijl dat in de rest van Amerika 5% is.

Het begon allemaal eind de jaren 80, begin de jaren 90. De oorlog tegen drugs zorgde ervoor dat de gevangenissen in heel Amerika overbevolkt geraakten. De overheid zat krap bij kas en kon geen nieuwe staatsgevangenissen bouwen. Enkele investeerders roken geld en boden hun diensten aan om privégevangenissen op te trekken.

In Louisiana waren het de lokale sheriffs die aangemoedigd werden om niet alleen criminelen te vangen, maar hen ook een dak boven het hoofd te geven. Ze konden als kersverse ondernemers rekenen op heel wat financiële voordelen. Bovendien streelde het ook hun barmhartige ziel, omdat ze nieuwe werkgelegenheid creëerden in een van de armste regio's van Amerika.

Het werd een succes. De ene privégevangenis na de andere opende de deuren. Een trend die op nationaal niveau gevolgd werd: tussen 1990 en 2012 steeg het aantal privégevangenissen in de VS met maar liefst 1.600%. Vandaag is de privégevangenisindustrie met ruim 85.000 gevangenen goed voor een omzet van 3 miljard dollar.

In Louisiana heeft deze boomende industrie ervoor gezorgd dat de gevangenisbevolking op 20 jaar tijd verdubbeld is. En dat terwijl het misdaadcijfer op nationaal niveau is gedaald. Er zitten in privégevangenissen opvallend meer gevangenen achter de tralies voor geweldloze misdaden die aan drugs zijn gerelateerd dan in de rest van Amerika.

Ruilhandel

Gevangenismanager Hines leidt me rond in zijn privégevangenis. Hij toont me de splinternieuwe tandverzorgingsruimte, uitgerust met enkele blinkende dure toestellen. "We willen dat de tanden van onze gevangenen er goed uitzien." In de cellen leven 8 gevangenen permanent samen. Ze zitten achter glas. We mogen hen herkenbaar filmen. Ik zie enkele gedetineerden een dutje doen in hun stapelbedden, anderen lezen een boek. Dit heeft iets van een bezoek aan de zoo.

Gevangenismanager Hines krijgt per gevangene die hij te slapen legt een bedrag van de overheid. Hoeveel precies wil hij niet kwijt, maar uit overheidsrapporten blijkt dat een privégevangenis gemiddeld ongeveer 25 euro per dag per gedetineerde opstrijkt. "Het is uiteraard belangrijk dat wij onze bedden gevuld kunnen houden om uit de kosten te geraken," geeft Hines toe.

De verschillende privégevangenissen van Louisiana werken onderling samen en helpen elkaar uit de nood. "Het gebeurt dat wij gevangenen opnemen uit andere districten van Louisiana. Ik krijg bijvoorbeeld af en toe een telefoontje van sommige collega's die met een tekort of een overschot zitten. We hebben een uitwisselingssysteem." Een ruilhandeltje in gevangenen?

Tijdens de rondleiding herhaalt Hines verschillende keren dat privégevangenissen goedkoper en beter werk leveren dan staatsgevangenissen. "De reden is simpel. Wij betalen ons personeel minder dan in de staatsgevangenissen. En onze uitgaven per gevangene zijn ook lager. We zijn gewoon efficiënter. Op termijn bespaart dat de belastingbetaler veel geld."

Volgens de American Civil Liberties Union (ACLU) houdt de privégevangenisindustrie zichzelf in leven. Sheriffs hebben er financieel baat bij om criminelen op te sporen en zo lang mogelijk op te sluiten. "Het verklaart waarom Louisiana de grootste gevangenisbevolking van de VS heeft," zegt Dana Kaplan. Zij pleit er al langer om het aantal privégevangenissen af te bouwen, maar heeft af te rekenen met een lobbygroep die steeds krachtiger wordt. "Er wordt geschermd met werkgelegenheid, maar het draait gewoon om winst."

Recidivisme

Na lang aandringen mag ik van gevangenismanager Hines ook een gevangene interviewen over zijn ervaringen in Pine Prairie. Mark is veroordeeld tot 20 jaar cel voor het dealen van cocaïne. Een veel te zware straf, vindt hij zelf. "Komaan, er zijn moordenaars, verkrachters en pedofielen die niet zoveel krijgen." Mark heeft al drie jaar achter de rug, maar de kans dat hij vervroegd vrij komt acht hij klein. "Ze willen ons hier zo lang mogelijk houden, want wij brengen hen geld op."

De straffen die uitgesproken worden in Louisiana blijken inderdaad veel strenger te zijn dan in de rest van Amerika. "Hier kan je 10 jaar cel krijgen voor het uitschrijven van een ongedekte check," weet Dana Kaplan. "In Californië is dat hooguit een jaar."

Wat Mark het meeste stoort is dat hij overdag niets om handen heeft in deze privégevangenis. "Hele dagen liggen we te niksen in onze bedden. In een staatsgevangenis kun je ten minste werken." Mark kan het weten: 10 jaar geleden was hij ook al opgesloten voor drugshandel in een staatsgevangenis. "Daar worden ook gedetineerden die tot levenslang veroordeeld zijn opgeleid tot loodgieters, automechaniciens of lassers." Carrières die ze wellicht nooit zullen hebben. Terwijl deze gevangenen al blij mogen zijn wanneer ze een naaimachine leren bedienen.

"We hebben niet de ruimte en de middelen om dit aan 'onze inmates' aan te bieden," verdedigt Terry Hines zich. "Het is waar dat zij bij het verlaten van deze gevangenis geen echt vak hebben geleerd. Is dat onze opdracht? Ze krijgen een bankbriefje van 10 dollar en een busticket." Fout, vindt Dana Kaplan. "Deze aanpak staat rehabilitatie in de samenleving in de weg. De kans is groot dat ex-gedetineerden sneller teruggrijpen naar misdaad om te overleven, in de hoop dat ze deze keer uit de handen van de sheriff blijven."

De cijfers lijken dit te bevestigen. Binnen de vijf jaar belandt de helft van alle ex-gevangenen uit een privégevangenis opnieuw achter de tralies, zo blijkt uit een studie van de ACLU. En dat is misschien net waar managers van de privégevangenissen zoals Terry Hines op rekenen. "Zonder ons zouden heel wat misdadigers op vrije voeten blijven rondlopen. Wij nemen een belangrijke taak van de overheid over."

(De auteur is VRT-correspondent in Amerika (Twitter @tomvandeweghe)