Het einde van de mensheid? - Luc Pauwels

Het wordt erg spannend in de Fukushima-Daiichikerncentrale, de komende dagen. En dat heeft deze keer niets met de koelwaterproblematiek te maken. Want er hangt de duizenden arbeiders op de site mogelijk iets nog veel bedreigenders boven het hoofd: 420 ton hooggiftige radioactieve brandstofstaven, opgeslagen in een koelbad drie verdiepingen hoog in het vierde kernreactorgebouw van de getroffen kerncentrale.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Dat gebouw is door de zware aardbeving, daaropvolgende tsunami en vooral een vernietigende waterstofexplosie op 15 maart 2011 zodanig instabiel geworden dat de hele zaak, inclusief het koelbad, zou kunnen instorten. Sinds een paar jaar circuleren dan ook erg alarmerende berichten in de media. Wanneer het koelbad met zijn 420 ton nucleaire brandstofstaven naar beneden klettert, kan dit de hele noordelijke atmosfeer vergiftigen, beweren sommigen. Anderen spreken dan weer over het einde van de mensheid, of over een explosie, te vergelijken met 15.000 Hiroshima-bommen.

Die berichten moeten met de nodige korrel zout worden genomen. Maar wat wel duidelijk is: het koelbad moet zo snel mogelijk worden leeggehaald. En Tepco is er ruim twee jaar na de ramp eindelijk klaar voor. Rond het getroffen gebouw is een heel nieuwe betonnen constructie verrezen, inclusief hijskranen en transportbruggen om het bad leeg te maken. Binnen een paar dagen, hoogstens weken beginnen ze eraan. Maar dat leegmaken wordt wel een huzarenstuk waar de hele (nucleaire) wereld met onrust staat naar te kijken. Want dit wordt letterlijk en figuurlijk een nog nooit geziene onderneming.

Een nooit geziene onderneming

Een grote onderneming ook, want in het getroffen koelbad zitten wel erg veel brandstofpakketten: 1.500 stuks, elk 320 kg zwaar. Daarvan zijn er 200 nagelnieuw: klaar om in de leeggemaakte kernreactor te worden geschoven. De overige 1.300 zijn opgebruikte, uitgebrande, hoogst giftige en nog warme oude pakketten. 300 daarvan zijn nog gloeiend heet want amper een paar maanden voor de ramp uit de kernreactor gehaald. Koelbad vier is daarmee het meest gevulde en het heetste bad van de hele Fukushima-kerncentrale. Normaal laat je zoiets jarenlang afkoelen, ware het niet dat het bad dus op instorten staat en de brandstofstaven er zo snel mogelijk uit moeten.
In normale omstandigheden is het verplaatsen van brandstofelementen al een zeer delicate klus. Ze worden onder water met computergestuurde kranen verschoven. Millimeterwerk. In een hoogst cleane, bijna steriele omgeving. Het water is gedemineraliseerd en wordt voortdurend chemisch gereinigd: algen of micro-organismen zijn uitgesloten. Zout of vreemde chemische elementen zijn uit den boze.

Alleen… in Fuksuhima zijn de omstandigheden dus niet normaal. Het gebouw rond koelbad vier is ontploft. Stukken beton, stalen constructies, een ijzeren trap: ze zijn allemaal in het bad gevallen, op de gloeiende brandstofelementen.

In het bad ligt behoorlijk wat betonpuin, mogelijk zijn een aantal pakketten ook gebogen, sommige zijn verschoven. Ze zijn vermoedelijk ook oververhit geweest omdat meteen na de ramp het koelsysteem was weggevallen. Bovendien was er na de tsunami geen gedemineraliseerd zoet koelwater meer voorradig. De medewerkers van Tepco hadden geen andere keuze dan de elementen te koelen met het water vlakbij uit de oceaan. Water dat dus vol algen en micro-organismen zit. Water dat zout is. Zout dat corrosie of roestvorming bespoedigt en neergeslagen is op de brandstofelementen. Waardoor nogal wat experts vrezen dat die door de roest gewoon uit elkaar zouden kunnen vallen.

Voor Tepco is er geen probleem

Volgens uitbater Tepco zal het allemaal zo'n vaart niet lopen: in een recent videofilmpje stellen ze dat de corrosie minimaal is. Ze baseren zich daarbij op het onderzoek van twee brandstofpakketten die ze vorig jaar al uit het koelbad hebben gehaald: bijna geen roest te zien. Alleen waren dat er dus twee van de 200 nieuwe pakketten die nog nooit in een kernreactor waren gebruikt. Niet te vergelijken met de 1.300 elementen die jarenlang aan neutronenbombardementen, hoge temperaturen en hoge druk waren blootgesteld. Op de videobeelden van koelbad vier valt trouwens op hoe (roest)bruin alle brandstofpakketten in het koelbad er uit zien. Mogelijk zijn de brandstofstaven in de pakketten zelf niet verroest, maar de omhullende stalen verpakking geeft alleszins een andere indruk.

Tepco probeert ook met videobeelden aan te tonen dat het puin uit het koelbad netjes is opgeruimd. Dat kan misschien wel zo zijn voor de grotere brokken, maar in koelbad 4 ligt erg veel fijn stof en gruis. Gruis dat tussen de vier meter lange brandstofelementen is gezakt en waar de robotgestuurde grijparmen helemaal niet bij kunnen. Dat steengruis kan overal tussen geklemd raken en beginnen te schuren wanneer de pakketten omhoog moeten worden gehesen. Gevaarlijk, stellen deskundigen: nucleaire brandstofpakketten komen best niet met elkaar in contact, wrijvingen en vonken kunnen leiden tot ongewenste reacties die nog meer radioactiviteit dreigen uit te stoten.

Tepco benadrukt ook voortdurend dat het gebouw van kernreactor 4 intussen voldoende is gestabiliseerd en de kans op een instorting klein is. Maar het geeft wel toe dat het gebouw mogelijk geen horizontale bewegingen meer zal kunnen incasseren bij een nieuwe aardschok. En in hun recentste animatiefilmpje stellen ze dat ze het koelbad zo snel mogelijk willen leeghalen omdat het mogelijk kan... instorten. Het doet denken aan de communicatie van Tepco over het vergiftigde koelwater: niets aan de hand, tot het dramatische tegendeel blijkt.

Drama?

Maar dat tegendeel zal dus wel nooit zo dramatisch zijn als sommige paniekberichten willen doen geloven. In het koelbad 4 zit weliswaar ruim 4.000 maal meer uranium dan in de kernbom op Hiroshima. Maar dan moet dat net als in een kernbom wel in één supergeconcentreerde klap en op een ontzettend snelle manier vrijkomen. Dat zal zelfs bij een instortend koelbad niet gebeuren.

Om heel de noordelijke atmosfeer te vergiftigen moet alle zeven koelbaden op de site tegelijkertijd instorten en de hele inhoud als stof de lucht worden ingeblazen. Stof dat zich dan in voldoende zware concentraties over de hele planeet moet verspreiden. Heel erg onwaarschijnlijk wanneer samen met alle brandstofstaven de miljoenen liters koelwater in de baden mee naar beneden kletteren.

Vast staat wel dat het instorten van koelbad vier voor een immens lokaal probleem kan zorgen. Mogelijk moet door de vrijkomende radioactiviteit de hele Fukushima-site worden ontruimd. Maar daar staan dus wel nog drie hyperkritische kernreactoren te smeulen.

(De auteur is energiespecialist van de redactie)