Hoe het zo ver kon komen - Herman Henderickx

De aardbeving van 11 maart 2011 voor de oostkust van Japan deed – zoals het hoort - de reactoren van de kerncentrale van Fukushima stilvallen. Ook de hoogspanningsleidingen vielen uit. Maar de noodgeneratoren van Fukushima sloegen aan – ook alweer zoals het hoort – en werkten drie kwartier lang. Dan kreeg de centrale (en een groot gebied daarrond) een nieuwe klap door een massale vloedgolf van 14 tot 15 meter hoog. De tsunami veroorzaakte buiten de kerncentrale 20.000 doden en vermisten. In Fukushima verdronken twee arbeiders.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Maar het ergste kwam pas in de dagen na de tsunami. De splijtstof van de reactoren 1, 2 en 3 geraakte bij gebrek aan koeling oververhit. Er ontstond waterstofgas dat zware explosies veroorzaakte. Massa’s radioactiviteit kwam vrij in de lucht. Een kleine 200.000 mensen werden geëvacueerd.

En nu dreigt radioactief besmet water de site van Fukushima te overweldigen. Dat besmet water komt van de koeling van de reactoren, van grondwater dat door gaten en spleten in de kelders van de reactorgebouwen loopt en tijdens het huidige taifoenseizoen in Japan vallen er bakken water uit de lucht op Fukushima. Op last van de overheid mag dat water pas in zee worden geloosd na zuivering. Maar TEPCO, de exploitant van Fuklushima, kan dat niet aan.

Boter op het hoofd

Dat is allemaal bekend. Maar er zijn een aantal aspecten aan de ramp in Fukushima die veel dieper gaan en waarover zelden of nooit wordt gerept.

Zo is nauwelijks een woord gesproken of geschreven over de schade die rechtstreeks door aardbeving van 9 op schaal van Richter is aangericht, voor de komst van de tsunami. En schade was er. De aardbeving van 11 maart 2011 was zowat 10 keer zwaarder dan wat in de reglementen vereist wordt. Als de normen verstrengd worden, zou dat de heropstart van de onbeschadigde reactoren elders in het land vertragen of zelfs onmogelijk maken. De regering in Tokio heeft dus in de zaak van de normen allicht boter op het hoofd. En als je de andere misstappen van de overheid in overweging neemt, is dat zelfs een boterberg!

Kernenergie was de bevoegdheid van het ministerie van Economische Zaken, Handel en Industrie dat de kostprijs van de nucleaire stroom zo laag mogelijk wou houden. Het gaf daaraan duidelijk voorrang eerder dan aan de veiligheid. Er zijn de voorbije decennia tientallen gevallen geweest van geknoei, van vervalsing van documenten en van het verzwijgen van incidenten door de Japanse nucleaire industrie. Zelfs nu is de officiële informatie van en over Fukushima traag, onvolledig en vergoelijkend.

De Japanse overheid had ook geen aandacht voor het ontstaan van waterstofgas als een reactor oververhit geraakt. Dat verschijnsel dook voor het eerst op bij de ramp in het Amerikaanse Three Mile Island in maart 1979. In de Belgische centrales en elders zijn daarop apparaten geplaatst die het waterstofgas omzetten tot water en zo het gevaar op explosie wegnemen. Niet zo in Japan. Pas enkele maanden geleden bleek dat pas na de ramp in Fukushima dergelijke toestellen zijn besteld... dertig jaar na Three Mile Island. Veiligheid was niet de grootste bekommernis van de overheid, noch van de nucleaire sector in Japan.

Winst komt voor veiligheid

De exploitant TEPCO heeft ook zelf merkwaardige dingen nagelaten te doen. Zo heeft het bedrijf wetens en willens het gevaar van tsunami’s onderschat. Drie jaar voor de ramp van 11 maart 2011 liet TEPCO nagaan wat de mogelijke gevolgen zouden zijn van een tsunami van 8 meter hoogte (Fukushima had een stormwering van 6 meter). Het antwoord was dat een grote ramp dreigde. Maar dat werd afgedaan als een interne studie waar geen aandacht aan moest worden besteed.

Merkwaardig is ook dat de noodgenerator van eenheid 6 van Fukushima Daiichi geen last heeft gehad van de tsunami. Die werd als enige op de site gekoeld met lucht, niet met zeewater. Blijkbaar achtte TEPCO het overbodig om alle noodgeneratoren hermetisch van de zee af te sluiten. En de overheid keek toe en deed ter zake niets.

Dat TEPCO het opruimen van het nucleaire puin van Fukushima Daiichi eerder traag aanpakt, is begrijpelijk want die klus is gigantisch, totaal nieuw en bijzonder moeilijk door de straling en het gevaar op radioactieve besmetting. Maar het bedrijf heeft het inmiddels wel klaargespeeld om het probleem van het radioactief besmette water door te spelen aan de overheid. Dat heeft de premier in elk geval beloofd toen Tokio de Olympische Spelen binnenhaalde.

Het is duidelijk – zelfs voor de overheid – dat TEPCO het opruimen van de site niet aankan of niet wil aankunnen. De overheid heeft al flink wat belastinggeld gestopt in de ramp-site en voor het opruimen van de besmette zone buiten de centrale. TEPCO is zo goed als failliet.

Maar een en ander betekent niet dat TEPCO kernenergie afzweert. TEPCO ijvert dezer dagen sterk om minstens twee reactoren op een andere site aan de westkust te kunnen opstarten. Het is haast aandoenlijk hoe de veiligheid van die site nu onderstreept wordt. Daar heeft TEPCO blijkbaar massaal geld voor uitgetrokken terwijl het overheidssteun moest vragen om de problemen van de site van Fukushima en van het besmette gebied daarbuiten aan te pakken.

Voor wie de Japanse nucleaire sector de voorbije decennia heeft gevolgd is de ramp in Fukushima een rampzalig hoogtepunt. 200.000 geëvacueerden rond de centrale en duizenden arbeiders in Fukushima voelen de ramp nog dagelijks aan den lijve. Internationaal heeft de ramp en vooral de afwikkeling ervan, het wantrouwen voor kernenergie verscherpt. Als een degelijke ramp kan gebeuren in een technologisch ontwikkeld land, welke garanties zijn er dan voor de nucleaire veiligheid?

(De auteur is voormalig VRT-journalist, gespecialiseerd in energie)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen