"Wonen in eigen streek" is onwettig

Het Grondwettelijk Hof heeft een aantal belangrijke onderdelen van het vier jaar oude Vlaamse grond- en pandendecreet vernietigd. Het Hof annuleerde niet enkel de bepaling dat kandidaat-kopers of -huurders over een voldoende band met de gemeente moeten beschikken, maar vernietigde ook verscheidene fiscale stimuli en subsidiemechanismen.

Op vraag van het Grondwettelijk Hof oordeelde het Europees Hof van Justitie in mei van dit jaar al dat de fundamentele vrijheden op onevenredige wijze worden beperkt door de voorwaarde dat kandidaat-kopers of -huurders een voldoende band met de gemeente moeten hebben. Het Grondwettelijk Hof vernietigde dan ook dat integrale deel van het decreet (het zogenaamde boek 5).

Het Europees Hof had echter ook opgemerkt dat bepaalde fiscale stimuli en subsidiemechanismen mogelijk staatssteun zouden kunnen zijn. Sommige van die stimuli en subsidies waren bedoeld om belanghebbenden als bouwheren en verkavelaars te compenseren voor de verplichting om een deel van de gronden voor te behouden voor sociale woningen.

Het Grondwettelijk Hof boog zich ook over die kwestie en kwam tot de conclusie dat vier van die maatregelen staatssteun vormen en aangemeld hadden moeten worden bij de Europese Commissie. Het gaat onder meer over de vermindering van registratierechten tot 1,5 procent op de gronden, de vermindering van de btw van 21 naar 6 procent en infrastructuursubsidies.

De vernietiging van die maatregelen leidt er volgens het Hof toe dat deze private actoren niet langer gecompenseerd worden voor de sociale verplichtingen. En zo'n zware last is volgens het Hof niet evenredig met de doelstelling om een sociaal woonaanbod te verwezenlijken.

Arresten van het Grondwettelijk Hof hebben een terugwerkende kracht. Dat is ook nu het geval. De Vlaamse regering had wel verzocht om de rechtsgevolgen van de vernietigde regels te handhaven, maar het Hof is niet op dat verzoek ingegaan.

"Doelstelling decreet blijft overeind"

De doelstelling van het grond- en pandendecreet om in elke gemeente voldoende sociale woningen te voorzien, blijft overeind. Dat zegt Vlaams minister van Wonen Freya Van den Bossche. "Dat betekent dat de massale inhaalbeweging in de bouw van sociale woningen wordt voortgezet. Momenteel is 42 procent van die woningen gebouwd of volledig vergund. Het is belangrijk dat de overheid mensen met lage en middeninkomens kan blijven helpen om een goede woning te vinden." Van den Bossche wil daarom dergelijke criteria in de regelgeving opnemen.

Van den Bossche onderstreept dat het arrest van het Hof niets verandert voor de gezinnen die onder het stelsels "Wonen in eigen streek"of de zogenaamde "sociale last" een woning hebben gekocht of hebben kunnen huren. "De grond of woning die ze kochten is en blijft van hen, voor de prijs die werd overeengekomen", zegt de minister.

Wat wonen in eigen streek betreft, geeft het Hof duidelijk aan dat de sociale doelstelling om mensen in hun eigen gemeente aan een betaalbare woning te helpen gerechtvaardigd is, op voorwaarde de maatregel expliciet wordt voorbehouden aan mensen met een laag of gemiddeld inkomen.