Een Chinese Gorbatsjov? - Veerle De Vos

Chinese televisiekijkers die vrijdagavond onderuitgezakt in de zetel lagen tijdens het 19uur journaal, zijn wellicht terug even rechtop gaan zitten. En alle journalisten mochten meteen weer aan het werk. De beleidsmaatregelen die vijf dagen eerder waren goedgekeurd tijdens het derde plenum, de bijeenkomst van China’s toppolitici, bleken dan toch geen maat voor niks te zijn, zoals veel waarnemers eerder hadden besloten. En de nieuwe leider Xi Jinping, die zit stevig in het zadel.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Het was staatstelevisie van de oude stempel vrijdagavond, twee nieuwslezers die met uitgestreken gezicht de zestig – jawel 60- maatregelen voorlazen die het centraal comité van de communistische partij vorig weekend had goedgekeurd. Vlak na het einde van dat ‘derde plenum’ – nog zo’n term uit het communistische zakboekje – waren commentatoren teleurgesteld.

Traditioneel gezien is deze derde bijeenkomst van de nieuwe top van de communistische partij een belangrijke graadmeter voor het toekomstige beleid in China. Maar op basis van de eerste teksten hadden waarnemers de indruk dat de nieuwe president Xi Jinping – die precies één jaar aan de macht is - maar weinig nieuws te melden had. De langverwachte economische hervormingen blonken uit door wazigheid. Twee dagen later pas werd de omvang van de nieuwe beslissingen duidelijk. Het voorlezen van de nieuwe maatregelen tijdens het 19 uur nieuws duurde dan ook zo’n 25 minuten. Nadien was er nog net de tijd om het staatsbezoek van de Nederlandse premier Rutte af te haspelen, mét bewegende beelden.

Twee 'Kleine keizertjes'

De maatregel die er meteen tussenuit sprong was de “verbetering van de gezinsplanningsmaatregelen”. Koppels waarvan één van de partners enig kind is morgen binnenkort twee kinderen op de wereld zetten. Als de maatregel ook effectief wordt doorgevoerd, dan betekent dat in de praktijk de afschaffing van de beruchte één-kind politiek. Bijna alle jonge koppels die nu aan kinderen beginnen, zijn zelf enige kinderen, de maatregel werd ingevoerd in 1979. Voor gezinnen op het platteland of voor leden van minderheden, zoals Tibetanen of Oeigoeren golden er al uitzonderingen.

Bevolkingsspecialisten schatten dat er rond de 10 miljoen Chinese koppels in aanmerking komen voor deze maatregel. Of ze ook allemaal een tweede kind op de wereld zullen zetten is een andere vraag. Maar de vervanging van de één kind-politiek door een ‘twee kind-politiek’ is voor de Chinese steden, waar de straten vol ‘kleine keizertjes’ lopen, wel degelijk een aardverschuiving.

Stevig in het zadel ...

Er zijn nog enkele opvallende sociale maatregelen: zo kondigt de overheid de afschaffing aan van de ‘heropvoedingskampen’ waar lastige elementen en dissidenten tot vier jaar zonder vorm van proces konden vastgehouden worden. De dissidente schrijver Liao Yiwu, die enkele jaren geleden naar Duitsland vluchtte bijvoorbeeld, bracht er ooit zijn dagen door met het vouwen van kartonnen doosjes. Een andere maatregel is de voorzichtige inperking van de doodstraf, stap voor stap zou het aantal misdaden waarvoor nu nog de doodstraf geldt, worden verminderd.

De rest van de 60 maatregelen zijn vooral van economische aard. Zo zal de invloed van de staat in de Chinese economie verder worden teruggedrongen, moet China minder afhankelijk worden van export en krijgen boeren meer landrechten. De lijst aan maatregelen toont volgens specialisten aan dat Xi Jinping en zijn premier Li Keqiang stevig in het zadel zitten. Of de aangekondigde maatregelen ook allemaal in de praktijk zullen worden omgezet, valt natuurlijk af te wachten.

maar geen politieke dooi

Voor mensen die zich afvragen of Xi ook een nieuwe politieke wind zal laten waaien, is het antwoord kort. Bij de lijst van zestig maatregelen zit er geen enkele die een politieke dooi aankondigt. Integendeel, er komt een nationaal veiligheidsagentschap dat moet zorgen voor ‘nationale veiligheid’ en moet strijden tegen ‘binnenlands terrorisme’, en er komt een versterkte controle op het internet en de media.

Eén ding is duidelijk: president en partijleider Xi Jinping staat stevig aan het roer van het Chinese Rijk en daar wil hij blijven staan. De Chinese Gorbatsjov is voorlopig nog niet opgestaan.

(Veerle de Vos volgt China voor VRT nieuws. Ze schreef er ook een boek over: ’In elke rivier schijnt een maan’ (Lannoo, 2012))