Voldemort - Carl Devos

Het gaat hard, met de ideologische congressen. Nu is Open VLD aan de beurt. Alle partijen volgen daarbij grotendeels hetzelfde stramien: eerst de grote beginselen, pas later worden de concrete programma’s en lijsten ingevuld. Zo blijft elke partij maanden in de belangstelling.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Sommigen moeten dat wat forceren. Zoals Vlaams Belang. De partij bestelde een peiling om haar eigen relevantie te bewijzen. Doorgaans wordt dat laatste uit de verkiezingsuitslag afgelezen. Die valt voor VB tegen. Dus moest een door haar bestelde en daardoor al vooraf betwiste peiling – via de betwiste techniek van zelfgeselecteerde panelstudie – bewijzen wat de partij al al die jaren beweert: "Wij zeggen wat u denkt".

Omdat verkiezingen het niet doen, wil VB dat nu "wetenschappelijk" bewijzen. De partij wil daarmee het gevoel meesturen dat wie voor het VB kiest niet alleen staat. Dat is de inversie van de gedachte, op de top van haar kunnen, dat steeds meer mensen de massa VB-kiezers moest vervoegen om de poorten van het politieke systeem open te breken. Ze wil ook aangeven dat haar ideeën niet zo radicaal zijn, precies omdat zovelen zo denken.

VB minder interessant

Deze noodgreep is blijkbaar nodig omdat het via haar boodschap en politieke actie niet lukt. Haar voornaamste thema’s, migratie en veiligheid, zijn electoraal minder relevant geworden. Dat wil niet zeggen dat de problemen achter deze thema’s verdwenen zijn, wel dat ze minder gepolitiseerd en electoraal gewichtig zijn. Bovendien heeft de N-VA bijvoorbeeld het migratiethema op een fatsoenlijkere wijze opgenomen en is er de laatste jaren ook veel beleid dat het thema wat van de agenda haalt.

Ook op een ander terrein, de Vlaamse strijd, is VB gepasseerd. Ze is de enige die pleit voor onmiddellijke onafhankelijkheid, maar daar komt heel weinig volk naar kijken.

Zelfs als protestpartij is VB minder interessant. Wie boos is op het Belgische politieke systeem vindt bij de N-VA een uitweg die meer kans heeft om tot beleidsverandering te leiden. Enzovoort. Dus zoekt VB haar aloude aureool van antisysteempartij in een strijd tegen de euro. Geweldig enthousiasmerend is dat niet.

Sociaal-economisch heeft VB geen geloofwaardigheid, dus zit de partij in de miserie. De bokshandschoenen zijn vliegenmeppers geworden. Treffender kan de partij haar eigen evolutie niet omschrijven. Ook de personeelswissels van voorzitter Annemans werden overal gezien als een defensieve strategie in een uitzichtloze situatie, nergens als een stevige inhoudelijke relance van de partij.

Groen koos voor de slechtste optie

Ook de personeelsstrategie van Groen deed deze week vragen rijzen. Die kopstukkenselectie wordt blijkbaar enkel bij Groen goed begrepen. Het kan best dat de keuze voor die vier kopstukken door de fracties gedragen wordt, maar veel koopt Groen daar niet mee. Weinigen zullen betwisten dat Van Besien, Calvo, Almaci en Meuleman stuk voor stuk verdienstelijke politici zijn, maar daarom is deze combinatie nog niet de beste kopstukkenformule. Bij Calvo en Almaci komt ze – ev. onterecht – ook over als het gebrek aan keuze tussen één van beide Antwerpenaars.

Ze worden gekozen voor de thema’s waar ze op werken. Dus die andere thema’s zijn voor Groen niet zo belangrijk? Worden die dan door de "niet-kopstukken" (daardoor in de perceptie onvermijdelijk minder belangrijke De Vriendt, Van Hecke, Piryns, Sanctorum, Vander Taelen, De Lille, Staes) uitgedragen, of zullen die vier plots over alle denkbare thema’s hun zeg doen? Of zijn De Vier gekozen op basis van bepaalde opvallende kenmerken, die hen boven de rest zetten: welke? Het geheel geeft ook een zeer federale indruk: er zitten twee federale parlementsleden in en ook Van Besien is het meest over het federale te horen en te zien. Het Vlaams Parlement moet het met één kopstuk stellen, Brussel en Europa zonder.

Uiteraard werken ze niet enkel voor hun eigen kieskring (drie van de vier komen uit Antwerpen), maar namens hun partij in alle kieskringen. Toch hebben ze elk een vrij "provinciale" stempel. Calvo en Almaci zijn dan al wat bekender, maar om een "nationale" campagne te trekken, in al die provincies buiten Antwerpen? Dat geldt nog meer voor Meuleman. Of is ze lid van De Vier omdat ze fractieleidster is in het Vlaams Parlement? Hoe moeten vier koppen in al die kieskringen één campagne dragen, terwijl de lijsttrekkers daar ook nog hun plaats moeten krijgen?

Dat is het grote verschil met De Wever bij de N-VA of Peeters bij CD&V: die ene figuur kan je als centrale incarnatie van de partij overal uitspelen, zoals je dat met Van Besien kan doen, die blijkbaar buddies moest krijgen. En daar zet je een hele reeks figuren bij, themawoordvoerders, die centraal én in hun eigen kieskring uitgespeeld kunnen worden.

Groen koos voor de slechtste optie: ze heeft enerzijds te weinig en anderzijds te veel kopstukken. Ondertussen is het frisse van haar Impulscongres door de herfstwind in een hoekje gewaaid, Groen zal dus wat extra inspanningen moeten doen. Met deze personeelspolitiek zal dat niet lukken. De hele constructie is te glad. Te gekunsteld. Vroeger deed de partij het zonder kopstukken, vandaag heeft ze daar te lang en te goed over nagedacht. Dit is slechte politieke marketing, omdat het zo opvallend marketing is. Zoals de stelling dat het niet over begrotingen of structuren gaat, maar over mensen. Kijk eens aan.

Te veel enthousiasme bij CD&V

Hetzelfde geldt voor CD&V. Iemand moet daar dringend de motivatiecoach ontslaan. Of de marketingjongens temperen. Ook enthousiasme moet met mate bedreven worden. Dat zijn ze bij CD&V uit het oog verloren. Natuurlijk: verkiezingen zijn meer psychologie dan rede. Wie niet in zichzelf gelooft, kan geen kiezers overtuigen. Wie zelfvertrouwen uitstraalt, zal ook bij anderen vertrouwen opwekken. Enzovoort. Maar wie teveel zegt dat hij bescheiden is, wordt het steeds minder.

Uit innesto zijn niet meteen grote, spraakmakende inhoudelijke voorstellen voortgekomen. De strafste (minder zomervakantie, federale kieskring) zijn gesneuveld. De ideologische overwegingen zullen daarbij misschien nogal electoraal klinken. Maar toch viel overal en overal te horen dat dit het beste, het allerbeste congres ooit was. Zoveel enthousiasme. We zagen CD&V’ers fietsen, ontbijten, in ochtendgymnastiek, boogschieten, nadenken, stemmen, dansen … Er was "sfeer en gezelligheid". Maar liefhebbers van dat format weten dat dat niet volstaat: ook wat op tafel ligt telt. Al die communicatie, ook de zeer intensieve op Twitter, kwam wat te glad over.

De partij had beter wat uitleg gegeven over haar confederalisme, dat ze maar blijft verstoppen om geen kiezers te verliezen, maar anderzijds blijft aanhouden om andere aan te trekken. Idem voor haar eis voor een Vlaamse meerderheid: klinkt lekker stoer, maar dat heeft de partij niet belet om in Di Rupo I zonder Vlaamse meerderheid te besturen. Omdat het niet anders kon. Wie zegt dat het in 2014 weer niet anders zal kunnen? Ze zouden toen ook nooit zonder N-VA besturen. Er zijn wellicht zo weinig mensen die dergelijke uitspraken nog ernstig nemen, dat de vraag zich stelt waarom partijen ze per se willen doen. Want op die manier maakt CD&V een regering zonder N-VA in theorie heel moeilijk. De kans dat de klassieke drie geen Vlaamse meerderheid halen, is reëel. Daar sta je dan, met die oude eis. Dan moet iemand zijn eigen belofte inslikken: CD&V dat ze zonder Vlaamse meerderheid niet bestuurt, N-VA haar confederalisme, de Franstaligen hun verzet tegen de N-VA, …

N-VA overal aanwezig

Ook dat Voldemortsyndroom zal op termijn vervelen. Die aandoening is het resultaat van het doorschieten van een strategiewending: vroeger hadden nogal wat partijen het onredelijk veel over N-VA en te weinig over zichzelf. Dat moest veranderen. En dat is veranderd. Maar het is zo doorzichtig en overdreven veranderd, dat het soms wat lachwekkend wordt.

Als voorzitter Beke roept (niet zegt, maar roept) dat CD&V niet voor een koud en kil Vlaanderen is, weet iedereen over wie hij het eigenlijk heeft. Maar Beke zegt het niet. Want na het congres hebben veel CD&V’ers het gezegd: dat ze niets over anderen hebben gezegd. Voor het geval dat dit nog niet opgevallen was. Het viel de voorbije dagen ook bij Open VLD te horen: we gaan het niet over anderen hebben. In Het Laatste Nieuws is te lezen dat wie op het congres van Open VLD de PS of N-VA vermeldt, geld in een blauw spaarvarken moet steken.

Waardoor N-VA dus overal aanwezig is, als een soort kwade kracht, wiens naam men niet mag uitspreken. Anders wordt hij alleen maar sterker. Zoals Voldemort (a.k.a. JeWeetWel of HijDieNietGenoemdMagWorden) in de verhalen van Harry Potter. Zelfs expliciete afkeuring van Voldemort door alle leerlingen van de politieke toverschool maken hem niet per se zwakker. De N-VA krijgt relatief veel steun voor de nochtans radicale confederalismevoorstellen: de exacte cijfers uit peilingen zijn irrelevant, maar de hoogte waarop ze zitten (40%) is opmerkelijk.

Bij SP.A zouden ze daarentegen wat gladder moeten worden. In de discussie over de kinderbijslag hadden ze daar een uitgewerkt voorstel over, met bedragen. Maar dat was ongeveer niemand opgevallen.

MegaMaggie

Dit weekend gaat Open VLD aan de slag. Hopelijk is dat meer inhoud dan vorm. Er mag MegaMaggie zijn, of optimisme, zelfvertrouwen of "een geweldige tijd", maar wat achteraf het meest blijft hangen zijn ideeën, niet de sfeer waarin ze er al dan niet zijn. De Vlaamse liberalen staan voor een zware opgave. Ze kunnen terecht het alleenrecht op "liberale partij" opeisen, maar de N-VA kwam eerder al met heel straffe liberaal klinkende voorstellen. Daar kan Open VLD niet over. Dus moet de partij haar eigenheid anders beklemtonen: de liberale voorstellen van de Vlaamse liberalen zijn socialer: "Zij zijn hard, wij genereus" kopt Het Laatste Nieuws boven een interview met Patrick Dewael. Al zullen ze linkser van Open VLD "genereus" wellicht anders interpreteren.

En, zullen ze wellicht aanvoeren, realistischer, want ontdaan van dat institutionele gedoe. Al valt het in dat verband niet te begrijpen waarom ze bij Open VLD per se de zogenoemde confederale kenmerken (tweederde meerderheid, alarmbelprocedure, paritaire ministerraad) uit het federale model willen halen: daarmee organiseren ze de grootste staatshervorming sinds 1970. Het omgekeerde van wat ze beogen. Ze ontkennen die redenering bij Open VLD, maar het is de intellectuele consequentie van die bewuste passage, zoals eerdere opiniestukken van Bart Somers duidelijk aangeven.

Geloofwaardigheid

Natuurlijk is Open VLD de N-VA niet. De N-VA is immers ook een nationalistische partij, cfr. het hele confederalismeprogramma, met een collectivistische benadering. De N-VA is daarenboven ideologisch een conservatieve partij, terwijl de Vlaamse liberalen zich progressiever opstellen. Het probleem is evenwel dat deze verschilpunten niet noodzakelijk de meest relevante zijn in de stemoverwegingen van al dat volk dat zich in grote getale in sociaal-economisch centrumrechts Vlaanderen ophoudt. De kans is niet gering dat het sociaal-economische profiel, en bijhorende geloofwaardigheid, voor veel kiezers belangrijker is in hun keuze tussen de centrumpartijen, dan de verschilpunten die er tussen N-VA en Open VLD zeker zijn. Dat maakt dat Open VLD, de partij van de liberalen, uitgedaagd worden om dat sociaal-economisch liberalisme te verduidelijken t.a.v. het alternatief, de N-VA. Zo wordt de N-VA een referentiepunt in de kernideologie van Open VLD. Een herbronning is dus welgekomen.

In dat verband is het tekenend dat Open VLD het nu over "pestbelastingen" heeft. Niet van de regering waartegen ze oppositie voert, maar van de regering waarvan ze deel is. Eerder al moest ze in achtervolging van de N-VA de recentere belastingverhoging op de liquidatiebonus afvallen. Nu gaat Open VLD nog een stap verder, en gaat ze zelfs terug tot de hevige kritiek op de allereerste reeks belastingverhogingen van Di Rupo I, die op de bedrijfswagens.

Ze kunnen dat ten zeerste menen bij Open VLD, maar waarom hebben ze die maatregel dan destijds goedgekeurd? Waarom heeft de partij gewacht tot de aanloop van de campagne van 2014 om dergelijke heel expliciete en harde kritiek te formuleren: Open VLD verwijt zichzelf dat ze "pestbelastingen" oplegt. Dat zou vooral te wijten zijn aan de anderen, die niet meegingen in een globale fiscale hervorming. Niet enkel het spook van de overmoed, ook dat van het afbreken van de eigen regering dreigt weer. En de gevolgen ervan zijn doorgaans zelfvernietigend.

De voorbije maanden en weken klonk verheffend dat partijen op zoek gingen naar zichzelf, naar ideologische herbronning, authenticiteit. Het moest over inhoud gaan. Dat blijkt soms wat tegen te vallen. In politieke spelletjes uit de oude doos.

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.