Legt nieuwe wet banken aan banden? - Jos De Greef

Minister van Financiën Koen Geens (CD&V) heeft zijn ontwerp voor een nieuwe bankenwet op tafel gelegd. Die moet een herhaling van de financiële crisis van vijf jaar geleden voorkomen, maar kan dat eigenlijk wel?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Vijf jaar geleden daverde de financiële wereld toen onzekerheid en wantrouwen de banken meesleurde in het ravijn van ondoorzichtige beleggingsproducten, vaak -maar niet enkel- gebaseerd op de toen ineenstortende woningmarkt in de VS. Bij ons zijn Fortis en Dexia in dat ravijn verdwenen. De spaarders verloren toen geen geld, maar voor die van de IJslandse Kaupthing Bank was het wel maandenlang bibberen.

Daarop gingen wereldwijd en dus ook bij ons stemmen op om de risicovolle activiteiten van de banken te scheiden van de spaarbanken, zoals de Glass-Steagall Act van 1933 dat in de VS had gedaan. Het was het opheffen van die wet eind de jaren 90 dat de financiële doos van Pandora opnieuw opende in 2008.

De discussie opende een spanningsveld tussen politiek en de banken, want die laatsten kunnen -als het meezit- ook goed verdienen aan risicovolle activiteiten en willen die dus niet afstoten. Onder meer de PS van premier Elio Di Rupo hamerde op een volledige scheiding van spaar- en zakenbankactiviteiten, maar lijkt nu ook wat gas terug te nemen.

Minister van Financiën Koen Geens (CD&V, foto) heeft nu een compromis uitgewerkt, niet met een volledige scheiding, wel met een "bijzondere". Concreet mogen banken tot 2,5% van het eigen vermogen inzetten voor risicoactiviteiten. Als ze daarboven willen gaan, moeten ze dat doen via een apart filiaal, afgescheiden van de hoofdbank. Als het filiaal zinkt, blijft de rest van de bank dan overeind, zo luidt de redenering. Zo wil Geens de kool en de geit sparen en hoe dan ook zijn de Belgische banken te klein om een volledige scheiding mogelijk te maken. 

Nu is dat spanningsveld tussen politiek en banken overigens minder groot dan beiden zelf willen voorstellen. De Belgische "haute finance" is altijd erg verweven geweest met de politieke overheden. Die zaten overigens via gemeenten en provincies en indirect ook via het ACW/Arco en Ethias fors in het kapitaal van Dexia, idem dito aan Franse kant met het staatsfonds CDC. Herinnert u zich waarschuwingen over het beleid van Dexia bij politici of overheden? Ik niet.

En hebben overheidsinstellingen zoals de toezichthouder FSMA bepaalde zaken niet zien aankomen of verhinderd? De overval van Fortis tegen ABN Amro stuitte in Nederland op veel bezwaar, bij ons leek ten minste enige nationale trots mee te spelen.

De Geens-Volcker Rule?

België is niet het financiële centrum van de wereld en minister Geens heeft zich dus wat laten inspireren door onder meer de VS. Daar heeft de Dodd-Frank Act in 2010 de risicovolle handel in afgeleide producten en grondstoffenspeculatie in een keurslijf gedrongen. 

Ook daar is een nieuwe volledige scheiding van zaken- en spaarbanken zoals in 1933 vooralsnog geen optie, al wil Paul Volcker -voormalig Fed-voorzitter en nu topadviseur van president Obama- de mogelijkheid van banken om het spaargeld van hun klanten "zotte dingen" te gaan doen aan banden leggen. Die "Volcker Rule" botst echter op zwaar geschut vanuit de grootbanken van Wall Street. 

Samen met de bankencrisis is intussen ook het "sense of urgency" weggeëbd en nogal wat banken keren terug naar "business as usual" met nieuwe vormen van bonussen en dergelijke en dus is ook in de VS de drang naar hervorming van de financiële sector afgenomen.

Ook in de rest van Europa is de discussie over het afsplitsen van risicobankieren wat verstomd, nu de eurocrisis de prioriteit is geworden.

AP2011

Wat na Armageddon?

Hoe dan ook zal geen enkele wet een nieuwe financiële crisis kunnen voorkomen. Banken zullen achterpoortjes in elke wet vinden en na verloop van tijd zullen nieuwe vormen van risicovolle posities worden gevonden en ingenomen en bij banken gebeurt dat bijna steeds met het geld van anderen. 

De graaicultuur en het streven naar kortetermijnwinsten lijken nu eenmaal in de menselijke aard te zitten, niet enkel die van topbankiers en traders, maar ook van beleggers en gewone spaarders. Of het nu Amsterdamse tulpenbollen zijn of Amerikaanse "subprime"-woonkredieten, de sirenezang van snelle winsten zal blijven bekoren. Dat soort riskante beleggingsproducten kunnen  overigens enkel bestaan als er geïnteresseerde beleggers zijn die ze kopen.

Het waren overigens niet enkel risicobeleggingen, maar ook overambitieuze overnames zoals die van ABN Amro door Fortis, rammelende interne structuren zoals bij Dexia of niet vol te houden intrestvoeten zoals bij Kaupthing en Icesave die banken over de rand hebben geduwd. Moeten wetten dan ook dat soort van activiteiten en deals blokkeren en ons economisch model dan misschien verstarren?

Wat een goede bankenwet echter wel kan, is de risico's en eventuele kosten beperken, niet enkel voor de banken en de spaarders, maar ook voor aandeelhouders en belastingbetalers. Vooral die twee laatsten draaiden op voor de crisis van 2008. Een Belgische bankenwet heeft echter enkel zin als er elders in Europa gelijkaardige beperkingen komen. Tot nu toe heeft enkel Frankrijk een dergelijke bankenwet goedgekeurd.

Er zit echter nog een ander aspect aan het bankieren. Sinds 2008 hebben we plots met zijn allen een hekel aan risico's, maar als de slinger naar de andere kant doorslaat, hebben we ook een probleem. Banken zijn nu veel voorzichtiger geworden met het toekennen van kredieten aan bedrijven, vooral dan aan kmo's (waar de meeste werkgelegenheid tot stand komt) en aan startende ondernemers. In een land waar het durfkapitaal toch al niet massaal aan de bomen groeit, kan dat op termijn economische ontwikkeling en innovatie en dus ook werkgelegenheid en welvaart afremmen.   

(De auteur is VRT-journalist, gespecialiseerd in economie.)

Copyright [c] 2008 xinhua All Right Reserved