Om de vingers af te likken - Kristien Hemmerechts

Dat dementerende mensen graag zingen, hebben we vorig jaar geleerd naar aanleiding van Music for Life. Nu blijkt dat ze ook graag met hun handen eten. Beide inzichten zijn gebracht als groot nieuws, alsof het baanbrekende ontdekkingen betreft, terwijl ik denk: is het niet de logica zelve? Geldt het trouwens niet voor iedereen?

Het geldt in ieder geval voor mezelf. Ik heb – voorlopig en godzijdank – geen last van dementie, maar ik zing graag én ik eet graag met mijn handen. Niet altijd en overal, uiteraard. Niet alle voedsel is er geschikt voor. In rusthuizen zal vingervoedsel – finger food – worden geserveerd, dat gemakkelijk zonder bestek kan worden gegeten.

Heerlijk is ook: een kind met je handen te eten geven. Je neemt bijvoorbeeld een stukje vlees tussen duim en wijsvinger en brengt het naar de mond van het kind. Het hoort natuurlijk niet. Je moet kinderen leren met bestek eten. Maar misschien is het belangrijker om kinderen in de eerste plaats te leren eten. En dat gaat ook bij kinderen vaak gemakkelijker zonder bestek.

Waarom? Het is gezelliger, denk ik. En misschien ook natuurlijker. Eten met je vingers is altijd een beetje snoepen. Misschien ligt daar de verklaring voor het succes van frietjes en tapas: je eet ze – meestal – zonder bestek.

Waarom eigenlijk hebben wij eten met bestek gepromoveerd tot een van de hoekstenen van onze beschaving? Waarom kun je jezelf niet beschaafd noemen als je het onderscheid niet kent tussen bestek voor vis en voor vlees? Om het niet te hebben over de vervaarlijke ‘instrumenten’ om zeevruchten te verorberen.

U zult misschien zeggen: bestek is praktisch. Ik ben de laatste om dat te ontkennen. Nochtans zijn er heel wat gebieden waar probleemloos zonder bestek wordt gegeten. In het zuiden van India, bijvoorbeeld, en in vele Afrikaanse landen. Bestek is zeker geen must om je eten naar binnen te krijgen. Ook bij bestekloos eten horen trouwens regels. Je moet eerst grondig je handen wassen, misschien nog net iets grondiger dan wanneer je bestek gebruikt. Vaak wordt er een strenge scheiding gehanteerd tussen eten en ontlasten: voor het eerste gebruik je je rechterhand, voor het laatste de linker. Of linkshandigen dat mogen omkeren, weet ik niet. Ik veronderstel van wel.

Eten zonder bestek vergt handigheid. Rijst bijvoorbeeld wordt tussen vingers snel tot een bolletje gerold, dat bolletje wordt in saus gedoopt, en gaat dan de mond in. Uiteindelijk is het niet meer of minder beschaafd dan mét bestek: het is een kunst die je moet verwerven.

Het doet me denken aan een passage van de Zuid-Afrikaanse schrijver John Coetzee waarin hij zich ergert over de minachting in de stad voor jongens uit de bush. Wanneer die jongens met een studiebeurs op zak aan de universiteit gaan studeren, kunnen ze vaak niet met mes en vork eten. En ze worden uitgelachen. Onzin, schrijft Coetzee. Elke idioot kan in minder dan geen tijd leren hoe je bestek gebruikt, maar voor de vaardigheden van die jongens heb je jaren én generaties nodig. Zij kunnen sporen lezen en weten hoe te overleven in de bush. Wat betekent het juiste bestek kunnen hanteren in vergelijking daarmee?

Een gouden raad als u met uw vingers wilt eten: doe het kordaat en met een lichtjes brutale blik die zegt: ik weet dat jullie dit vies vinden, maar ik doe het lekker toch. Als iemand boos naar je kijkt, steel dan met je vingers een frietje of schijfje tomaat of erwtje uit zijn of haar bord, en stop het gestolen voedsel met een brede glimlach in je mond. Smakelijk.

(De auteur is schrijver en docente aan de KU Leuven HUBrussel.)

 

lees ook