Het pact - Carl Devos

Deze week werd heel wat politieke stijd op de sociaal-economische flank gevoerd. Dat is ook het strijdveld dat 2014 zal beslissen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Nadat N-VA eerst LDD heeft verschrompeld en ook het VB tot de harde kern van haar rabiate aanhangers heeft gereduceerd, mikt de partij nu onmiskenbaar op Open VLD. In 2010 had ze al heel wat voormalige kartelkiezers van CD&V over haar streep kunnen trekken. De euforie die Open VLD, zoals alle partijen, vorig weekend op haar congres wat heeft opgeklopt, werd maandag gecounterd door een vijandige aanval van N-VA. Met de overstap van Annick De Ridder naar N-VA wou N-VA de pret bederven en duidelijk maken dat de échte liberalen bij N-VA beter af zijn. Veel gedoe heeft dat niet opgeleverd, zelfs niet in de kieskring waar men Annick De Ridder wel kent. Onder andere door een slimme reactie van Open VLD. Een operatie beschadiging van Open VLD werd het dus niet meteen, maar de zaak leert dat overlopers blijkbaar wel welkom zijn bij N-VA én dat het echt hard tegen hard gaat.

Ook op een ander front ging het debat om die grote groep centrum-rechtse kiezers onverminderd voort. In het parlement en in opiniestukken kruisten Alexander De Croo en Siegfried Bracke de degens over de pensioenhervorming. Teksten van de OESO of van Luc Coene waren deze week de aanleiding tot deze nooit aflatende strijd. Telkens komen daarbij dezelfde argumenten naar boven.

Volgens N-VA volstaan de beperkte pensioenhervorming geenszins en moeten er veel drastischer ingegrepen worden. Omdat ons hele sociale bestel anders onhoudbaar wordt. De forse ruk aan het roer van model A, zeg maar. Dat kan niet in een regering met de PS en zonder confederalisme, de huidige meerderheid is er te verdeeld en te laf voor. Er is een vorm van meerderheidspolitiek nodig. De verdediging van minister De Croo is ook al even klassiek: de pensioenen stap voor stap hervormen werkt wel. Bovendien is de evaluatie van het beslist beleid positiever dan de negativisten van N-VA, die mensen bang willen maken. Zo komen we er wel, zonder bruuske, ontwrichtende maatregelen die veel mensen pijn zullen doen. De geleidelijke aanpak van model B, zeg maar.

Links-rechts

Ook in de discussie over het concurrentiepact is die echo te horen. Voor N-VA is wat er gisteren uit de bus kwam te weinig en te laat. Volgens minister De Croo, gisteren in Terzake, wordt met de recente en eerdere beslissingen ongeveer. 3% van de 5% loonhandicap die sinds 1996 is ontstaan weggewerkt. Dat is niet alles, maar dat is een grote slok op de borrel. Voor de ene is het glas vooral leeg, voor de andere valt er van te drinken.

Vervelend daarbij is wel, aldus De Croo, dat de totale loonhandicap (opgebouwd al voor 1996) zo’n 16% bedraagt. De Croo moet dat o.a. zeggen omdat ook zijn partij zwaar inzet op loonlastenverlaging en anders de indruk kan ontstaan dat dit punt bijna van de agenda kan. Daarbij zit de partij even verveeld als met de ‘pestbelastingen’: ze moet strijden voor iets waar ze jarenlang mee verantwoordelijk voor is. Want alle btw-verlagingen, drievoudige loonverlagingen en gunstregimes in ontwrichte gebieden ten spijt, dit is nog altijd niet de herziening van de wet op het concurrentievermogen van 1996 waar ook Open VLD voor pleit. Nog niet het herdenken van het indexmechanisme. Nog niet het herdenken van de rol van de sociale partners, zoals op het Toekomstcongres wat vaag werd omschreven.

Die grote, structurele hervormingen zijn voer voor coalitiegesprekken. En over deze thema’s zullen die ongetwijfeld een stuk moeilijker verlopen met socialisten, in vergelijking met zonder socialisten. Het is de zoveelste illustratie van de heropleving – nou ja, helemaal weg is die nooit – van de links-rechtsstrijd in de politiek.

Compromis

Die is ook met groot gemak af te lezen in de discussie rond de bankenwet van minister Geens. Die stelde een compromis voor, dat kritiek kreeg van én de socialisten (gaat niet ver genoeg) en van Febefin en de liberalen (gaat te ver, de concurrentiepositie van Belgische banken komt in gevaar). Het gaat in deze uiteraard om regelingen die een herhaling van de bankencrisis moeten voorkomen, maar er zit uiteraard veel meer achter.

Bij de PS willen ze de banken zwaar aanpakken. Want dat zijn de schuldigen voor zoveel kommer en kwel. Miserie die de kiezers van de PS getroffen heeft langs allerlei besparingsoperatie die de regering moest doorvoeren om de bankencrisis te betalen. Het is nu, bij wijze van spreken, payback time om de gekwetste linkerflank van de PS af te dekken.

Ook de sp.a gaat daarin mee, en eist bv. bescherming van al het spaargeld (ook boven de 100.000). Aan de overzijde in de regering, bij de liberalen, zien ze dat met lede ogen aan. Daarom maakte de slimme Geens iets wat het midden houdt van veel. Een compromis, zoals er elke dag gesloten moeten worden om beslissingen te kunnen nemen in een regering met vele en veelkleurige partijen.

Diezelfde compromisgeest, die de regering Di Rupo over de jaren heen een behoorlijke lijst van beslissingen heeft opgeleverd, tekende het concurrentiepact dat in de maak is. Al voor de start van het overlegcomité gisteren lagen de krijtlijnen vast: CD&V slikt de btw-verlaging op energie, al blijft ze dat – samen met zowat iedereen buiten sp.a en Open VLD – een slechte maatregel vinden. Als en slechts als er in het akkoord ook iets steekt dat expliciet aan CD&V kan worden toegeschreven, het zgn. ‘dwingend pad’ van de loonlastenverlaging. Die wordt, hoe kan het ook anders minder dan zes maanden voor de verkiezingen, vooral in de schuif van de volgende regering gelegd. Dat geldt trouwens ook voor de btw-verlaging, die één maand voor de verkiezingen ingaat. En waarvan nu al wordt gezegd dat het is zoals met de bevriezing van tarieven: dat is slechts uitstel van wat er echt moet beslist worden.

Laten aanslepen

In september 2015 volgt een evaluatie, al kan al in mei 2014 beslist worden om dat te vervroegen. Bijvoorbeeld omdat (grotendeels buitenslandse) energieproducenten en –distributeurs de prijzen niet verlagen en dus de btw in eigen zak steken. Met deze indexsprong in vermomming moet de lage inflatie laag blijven.

CD&V kreeg niet de wettelijke garantie dat de loonkloof tegen 2018 gedicht zou worden (hoe is dat ook wettelijk te garanderen?), omdat er geen eensgezindheid is over de omvang van die loonkloof. Dus komt er geen wet die de loonkloof vaststelt, wat gisteren nochtans uitdrukkelijk geëist werd, voor het overlegcomité, door Kris Peeters gisteren op radio 1. Wel een wet die bepaalt dat de volgende regering 1,35 miljard lastenverlaging zal doorvoeren. De laatste schijf in 2019, dus na de deadline die CD&V stelde. Op 11 december moet een laatste vergadering van het overlegcomité alle maatregelen bundelen tot het concurrentiepact, dat Kris Peeters naar eigen zeggen aan de federale regering gevraagd heeft.

Dat gevreesd wordt dat partijen die niet in de federale en wel in regionale regeringen, en omgekeerd, daarin wat lastig kunnen doen, illustreert waarom zoveel in stilte dromen van homogene coalities na 25 mei 2014.

De hele federale regering kan hier uitpakken met een rits maatregelen die, opgeteld, in de miljarden ondersteuning oplopen. Maar ze heeft veel maatregelen aan de volgende ploeg doorgeschoven. Finaal komt eind 2013 naar boven dat Di Rupo I de hele concurrentiediscussie veel te lang heeft laten aanslepen.

Jaren werd bv. bij CD&V gezegd dat de begroting het beste relancebeleid was. Blijkbaar niet. CD&V heeft ook, na een ingewikkeld bochtenwerk over de btw-verlaging, die verlaging nu moeten slikken maar moet hopen dat haar lastenverlaging er effectief ook komt, zoals nu is voorzien. Het concurrentiepact van Peeters komt er dan wel, ongeveer, een glanzende overwinning voor de voorman van CD&V en zijn partij is dat dus niet. Volgens kwatongen was dat immers ook precies de bedoeling.

De SP.a zit moelijk

Twee andere hoofdstukken kleuren deze sociaal-economische week: het goedgekeurd plan tegen sociale fraude (via detachering) en de afkoopwet. Het eerste is een opsteker voor de zo geplaagde sp.a, waarvan de vraag kan gesteld worden waar die partij eigenlijk blijft. Crombez is een van de sterkhouders van de partij en heeft hier eindelijk nog eens de Vlaamse socialisten op de kaart gezet. Zijn kritiek op de EU, die in veel landen wordt gedeeld, en zijn strijd tegen proletarische uitbuiting én een eerlijke vrije markt, hebben heel wat beleids- en electorale voordelen.

Voor N-VA, die John Crombez bij monde van Van Overtveldt en Jambon (veel politieke discussies worden blijkbaar op de Knack-site uitgevochten) omschrijven als ‘een beukende spits, staat het buiten kijf dat ‘diverse van de aangeklaagde toestanden ernstige schade toebrengt aan bedrijven hier bij ons en voor de onrechtmatige vernietiging van een aantal jobs zorgt. Toch borrelen rond de poeha die Crombez en de federale regering nu maken inzake sociale fraude toch minstens drie bedenkingen op.

’Poeha' is geen toevallig gekozen woord. Een van de bemerkingen is dat er ook de individuele sociale fraude is van bijvoorbeeld de in het zwart bij klussende werkloze. De échte strijd is die tegen de torenhoge belastingdruk, die Di Rupo I volgens N-VA voert. Waarmee N-A handig alle discussies tot die ene, fundamentele kwestie herleidt: alles is belastingen, belastingen zijn alles.

In de discussie over de zgn. afkoopwet van ‘Bois Sauvage’ werd N-VA niet zo gehoord. De partij had in de Kamer al al haar mondelinge vragen opgebruikt. Vooral sp.a zat in deze hele kwestie zeer vervelend. Voor Crombez was deze afkoop de beste slechtste oplossing, omdat iets beter dan niets is. Open VLD verdedigde de minnelijke schikking als principe, CD&V beperkte zich tot de vraag om een evaluatie, maar iedereen zal verveeld met het (terechte) verwijt van klassenjustitie. Een term die vooral in rode volkshuizen zwaar valt.

Dat Crombez een regeling moet volgen waar de sp.a niet achter staat, dat hij zich ergert aan het feit dat zijn fraudezaken in justitie vaak vastlopen, dat Open VLD dan nog (foutief, wegens verantwoordelijkheid van de minister van financiën) vroeg waar zijn betrokken omzendbrief bleef, … illustreert hoe moeilijk sp.a zit. Ze moet met tegenzin het regeringsbeleid volgen terwijl Groen vol overgave de linkse ergernis formuleert. Zoals Open VLD heel wat moet slikken terwijl N-VA rechts het ongenoegen formuleert.

Daarom zal, zoals al eerder gesteld, de strijd in 2014 vooral sociaal-economisch zijn maar heel erg draaien rond de vraag op welke manier we aan politiek willen doen. In veelkeurige compromissen, die stapjes zetten zonder meteen naar het einde van de boordtabellen door te schieten? Of via het meerderheidsdenken, waarbij uitgesproken keuzes door uitgesproken coalities in een uitgesproken richting gemaakt worden?

 

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.