Belgische gevangenissen bij de volste van Europa

De Belgische gevangenissen zijn bij de volste van Europa. Dat blijkt onder meer uit cijfers van de Raad van Europa. In ons land zijn er 127 gedetineerden per 100 plaatsen. Hoewel er in verhouding niet meer gevangenen zijn dan in pakweg onze buurlanden scoort ons land systematisch slechter.
Filip Van Roe © Reporters

Het aantal gevangenen in België is de laatste jaren toegenomen. In onze buurlanden is - met uitzondering van in Frankrijk - het aantal gevangenen de laatste jaren nochtans aan het dalen. Met zo'n 12.000 gedetineerden is België een Europese middenmoter. Toch zitten onze gevangenissen overvol, er zijn bijna 130 gedetineerden per 100 plaatsen. "Een groot deel van de gevangenen zit in voorlopige hechtenis", zegt professor Sonia Snacken (VUB). "Een deel daarvan heeft geen vaste verblijfplaats in ons land en wordt vastgehouden om te voorkomen dat ze hun proces ontlopen."

Ruim 40 procent van de gevangenen in België heeft niet de Belgische nationaliteit. Enkel in Luxemburg, Griekenland, Cyprus en in Oostenrijk is dat aantal hoger. Het grootste deel van die niet-Belgen komt niet uit een land van de Europese Unie. "Ons land is een draaischijf voor bepaalde internationale criminaliteit", zegt Snacken.

Daarnaast komen mensen van niet-Belgische origine vaker uit socio-economisch kwetsbare milieus. "Veel magistraten schatten de kans op herval hoger in bij bepaalde socio-economische profielen en zullen daarom sneller voorlopige hechtenis of zelfs langere gevangenisstraffen eisen."

Die zwakke socio-economische omstandigheden hebben overigens ook een nadelig effect op hun reïntegratie in de samenleving na hun gevangenisstraf. "Wie zich in een kwetsbare positie bevindt voor hij in de gevangenis terechtkomt, komt er meestal niet beter uit."

Ook de wachttijden in de zorgsector beïnvloeden de overbevolking, want er belanden steeds meer mensen met psychologische problemen in de gevangenis. "De medische omkadering is al langer een probleem in de gevangenissen", zegt Snacken. "Gewoon al kijken naar het aantal geneesheren of psychiaters die werken in de gevangenissen is al voldoende om conclusies te trekken over de kwaliteit."

REPORTERS

Langere straffen

Daarnaast hebben ook de langere straffen een invloed op de overbevolking. In ons land zit bijna de helft van de gevangenen een celstraf uit die langer is dan 5 jaar. Dat is in vergelijking met de rest van Europa erg veel. Enkel in Letland en Portugal zitten zoveel gevangenen dergelijk lange straffen uit. In pakweg Nederland zit het grootste deel van de gevangenen straffen uit van 1 maand tot 3 jaar.

De oorzaken daarvoor zijn niet eenduidig. "Enerzijds is er de optelsom van de verschillende straffen waartoe iemand veroordeeld is", zegt Snacken. "Daarnaast heb je ook de straffen met uitstel die na het hervallen van iemand toch uitgesproken worden." Ook de manier waarop gevangenen vroeger kunnen vrijkomen speelt een rol.

Pas vanaf straffen die langer zijn dan 3 jaar verschijnen gevangenen voor een vervroegde vrijlating voor de strafuitvoeringsrechtbank. "Er zijn magistraten die bewust langere straffen geven - soms zelfs 3 jaar en 1 dag - om het voor de veroordeelden complexer te maken om vroeger vrij te komen."