De garnaal van Jan Modaal

De zogenaamde 'korf' van onze index voor consumptieprijzen, dit wil zeggen alle producten waarvan de prijsschommelingen tellen voor voor de berekening van de index en dus de aanpassing van de lonen aan koopkrachtverlies, is volgens de werkverversorganisatie Agoria verouderd. Bijvoorbeeld de prijs voor verse Noordzeegarnalen telt mee en wie eet die als ze duur zijn?
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De Europese Commissie legde twee weken geleden een miljoenenboete op aan handelaars van Noordzeegarnalen. Deze maakten tussen 2000 en 2009 prijs- en marktafspraken waardoor de consument jarenlang te veel betaalde. Niet zozeer de visliefhebber tastte dieper in de buidel, maar vooral de bedrijven betaalden. In ons land duikt de Noordzeegarnaal immers prominent op in de indexkorf waarop we onze inflatie baseren. Als de prijs van de garnaal stijgt, verhoogt ook het loon. De consument kan dan als hij wil hetzelfde blijven kopen want het is toch de werkgever die de factuur betaalt.

Maar welke garnaal koopt die consument? De Jan Modaal waarvan de index het consumptiegedrag weerspiegelt, gaat uit van prijs-kwaliteit. Stijgt de prijs van de onovertroffen verse grijze noordzeegarnaal te veel, dan koopt hij steeds vaker importgarnalen uit verre landen. Voor de echte kenner en voor de Peter Goossensens onder ons doodzonde. Maar voor Jan Modaal, en waarschijnlijk Jeroen Meeus en andere liefhebbers van dagelijkse kost gewoon meer kwaliteit per besteedde euro: meer koopkracht dus.

Juiste prijzen?

Waarom dan enkel de prijs van de grijze Noordzeegarnaal in onze index? De garnaal is symptomatisch voor het archaïsch meten van de prijsevolutie van ons echte consumptiepatroon. In de huidige index, die gelukkig op 1 januari 2014 vervangen wordt, zit de grijze garnaal in een korf verse vissen en schaaldieren, samen met jawel de kreeft, de oester, de mossel en de verse tong, kabeljauw, zalm en forel.

Uiteraard is de prijs van die korf sterker gestegen dan de prijs van de overige visserijproducten. Met 35% sinds 2004 tegen 21% voor de overige visproducten. Maar koopt de consument wel nog evenveel van dergelijke producten? Uit de budgetenquêtes blijkt alvast dat de consument er minder van koopt.

De indexkorf vist wel vaker achter het net als het aankomt op de juiste weergave van ons consumptiepatroon. Neem nu het telecomgebruik van de Belg.

Terwijl de minister van Economische Zaken regelmatig en niet zonder fierheid verkondigt dat de Belgische consument minder op zijn telecomfactuur betaalt, worden de prijsdalingen op geen enkele manier in de index verwerkt. Al sinds 2008 daalde de telecomindex niet meer, ondanks dat bellen met de GSM stukken goedkoper werd.

Nieuwe meetmethode ...

België maakte tot nu nog steeds gebruik van de zogenaamde Laspeyresindex om de prijsontwikkeling en inflatie op te volgen. Die methode, vernoemd naar de professor Ernst Louis Étienne Laspeyres (1834-1913), dateert al van de negentiende eeuw toen elke index nog met de hand moest worden berekend en toen het aanbod voor de consument veel minder uitgebreid was en minder snel evolueerde. Zijn methode veronderstelt dat de consument steeds hetzelfde koopt en zijn aankopen niet in functie van de prijs bijstuurt. Hiervoor volstaat een aanpassing van de indexkorf om de 10 jaar. Als de consument echter zijn aankopen wel wijzigt en producten koopt waarvan de prijs minder snel stijgt, dan overschat een dergelijk index de algemene prijsevolutie.

Al jaren twijfelen de indexcommissie en de overheid om resoluut deze verouderde thermometer buiten te gooien. Nu een indexhervorming in 2014 echt niet meer kon uitblijven, komt het er eindelijk van. Maar slechts in stapjes. Er wordt op een kettingindex overgeschakeld waarbij de indexsamenstelling jaarlijks wordt herzien. En ja, vanaf nu wordt ook de prijs van de diepgevroren tijgergarnaal opgevolgd. Daarenboven zal vanaf 2015 de manuele opname van prijzen uitgebreid worden tot alle producten die verkocht worden en dat door het gebruik van de scanningdata van de winkels in ons land. Kortom, een technologisch moderne en accurate manier om de prijsevolutie op te volgen van het evoluerende consumentenpatroon.

Juist koopgedrag ?

Een verouderde Laspeyresindex overschat al vlug de inflatie met 0,2 à 0,3% per jaar. Dat bleek telkens uit de indexhervormingen in het verleden. Sinds 2008 werden er geen significante wijzigingen meer doorgevoerd. Door het uitblijven van de indexhervorming werd dus waarschijnlijk 1 tot 1.5% teveel geïndexeerd. Een indexhervorming met een correcte meting van het consumptiepatroon is vandaag nodig en verdraagt geen uitstel meer.
 

(Paul Soete is CEO Agoria en Frank Vandemarliere is algemeen adviseur Agoria.)

 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.