Gaia moet driedimensionale kaart maken van 1 miljard sterren

Vanop de basis Kourou in Frans-Guyana heeft een Russische Sojoez-draagraket succesvol de Europese wetenschappelijke satelliet Gaia gelanceerd. Dat heeft het Europese lanceerbedrijf Arianespace meegedeeld. Maar voor het Europese Ruimtevaartbureau ESA was het na de succesvolle uitzetting nog te vroeg om victorie te kraaien.

De Sojoez-Fregat steeg om 10.12 uur Belgische tijd op. De meegevoerde "passagier", de Gaia-satelliet van ESA, maakte zich 41 minuten en 59 seconden later los van de bovenste Fregat-trap. Voor Arianespace zat de missie erop, maar de 2,2 ton wegende kunstmaan moet nog een aantal - automatische kritische fasen - doorstaan.

Een eerste daarvan, het ontvangen van de eerste signalen, was ook al een succes. Andere fasen zijn onder meer het ontplooien van het zonneschild dat een diameter van tien meter heeft.

De onbemande Gaia moet koers zetten naar het het Lagrangepunt 2 (L2), zowat anderhalf miljard km "achter de aarde" gezien vanaf de zon. Vanop dit denkbeeldige maar gravitationeel stabiele punt moet het door Astrium gebouwde tuig de meest precieze driedimensionale kaart ooit opmaken van één miljard sterren in onze melkweg.

ESA verwacht dat de telescoop tijdens haar missie talloze nieuwe hemellichamen zoals exoplaneten en planetoïden zal ontdekken. Tijdens de vijf - mogelijk zes - jaar durende missie legt Gaia immers de positie, beweging, helderheid, temperatuur en samenstelling van sterren vast. Daarbij maakt de ruimtetelescoop gebruik van de grootste beeldsensor die we kennen.

Gaia is in feite een gigantische digitale camera. De resolutie bedraagt 1 miljard pixels. De telescoop is zó precies dat zij de diameter van een mensenhaar zou kunnen meten vanaf 700 kilometer afstand, maakt ESA zich sterk. Of zoals Astrium het uitdrukt: van op aarde kan men met Gaia een muntstuk van een euro op de maan zien liggen.

Elke ster wordt ongeveer zeventig keer geobserveerd. Van 99 procent van hen is de afstand nooit precies gemeten.
De voorganger van Gaia was de Hipparcos die tussen 1989 en 1993 rond 100.000 sterren met een grote precisie en 2,5 miljoen andere sterren minder precies in kaart heeft gebracht. Volgens het Duitse ruimtevaartbureau is de precisie van Gaia 50 keer groter dan de meest nauwkeurige metingen van de Hipparcos.