De "Fed" viert zijn eerste eeuw

Precies een eeuw geleden ondertekende de Amerikaanse president Woodrow Wilson de Federal Reserve Act. Dat legde de basis voor het systeem van centrale banken in de VS zoals we dat nu kennen onder de naam Federal Reserve.

Amerika had eerder al twee keer een centrale bank opgericht: de First Bank of the United States (1791-1811) van de bekende minister van Financiën Alexander Hamilton en de Second Bank of the US (1816-1836). Die overwegend private banken werden telkens als te machtig en een gevaar voor de democratie beschouwd, waardoor de politiek hun charter liet verlopen en ze dus ontbonden werden.

Wat volgde, was een chaotisch financieel systeem dat niet aangepast was aan de steeds complexer wordende economie van de groeiende VS en vooral in de tweede helft van de 19e eeuw leidde dat tot steeds sneller opeenvolgende cycli van ongebreidelde groei en diepe bankcrisissen.

De grote paniek van 1907 op de beurs van New York leidde tot een kettingreactie van ineenstortende banken die slechts kon bedwongen worden toen een groep financiers onder leiding van de beruchte John Pierpont Morgan (de JP van u weet wel...) de markt redde.

Tegelijk was het besef ontstaan dat er nood was aan meer regulering, wat pas vorm zou krijgen na de verkiezing van de Democraat en latere Nobelprijswinnaar voor de Vrede Thomas Woodrow Wilson (foto) tot president in 1912. Aanvankelijk dacht de nieuwe regering slechts aan een twintigtal regionale reservebanken die een deel van het kapitaal van de ledenbanken zouden aanhouden en geld zouden drukken. Onder druk van president Wilson moest daarboven ook een koepel worden opgericht die de regionale reservebanken zou coördineren.

De uiteindelijke Federal Reserve Act werd op aandringen van senator Robert Owen en Congreslid Carter Glass (die van de latere Glass-Steagall-bankenwet in 1933) door het Congres goedgekeurd en op 23 december 1913 ondertekend door president Wilson.

De "Fed" zoals we hem kennen

De Federal Reserve bestaat vandaag uit een systeem van 12 regionale reservebanken die elk een deel van de VS onder hun hoede nemen. Zo worden op de hoofdzetel in Washington de belangen van die regio's vertegenwoordigd. Er is de Federal Reserve Bank van New York, van Richmond, van Chicago, Boston, San Francisco enzovoort.

Boven dat alles torenen twee grote centrale instellingen. De Board of Governors is een federale instelling voor toezicht en bestaat uit zeven leden die gekozen worden door de president en goedgekeurd worden door de Senaat. Die gouverneurs houden toezicht op de Amerikaanse banken en andere financiële instellingen.

Het monetaire beleid van de Fed wordt echter beslist in die andere instelling: het Federal Open Market Committee (FOMC). Dat comité bestaat uit de zeven gouverneurs aangevuld met de  voorzitters van de twaalf regionale reservebanken. Slechts vijf van die voorzitters hebben stemrecht in het FOMC en dat gebeurt via een beurtrol, behalve voor die van de Federal Reserve Bank of New York die altijd stemgerechtigd is. De voorzitter van de Federal Reserve zit zowel de Board als het FOMC voor. Dat is de bekende Fed-topman zoals nu Ben Bernanke.

How does it work?

De Fed kennen we vooral van het monetaire beleid en het vastleggen van de rentevoeten, waarvan de "federal funds rate" de belangrijkste is, niet enkel voor de VS, maar ook voor de wereldeconomie.

Bernanke en co streven daarbij vooral naar stabiele prijzen, maar nemen ook steeds meer het aantrekken van de werkgelegenheid op in hun beslissingen. 

Tegelijk houdt de Fed toezicht op en reguleert die de financiële instellingen in de VS, voert die studies uit en adviseert die de Amerikaanse overheid inzake economisch beleid. In de strijd tegen de recente economische crisis koopt de Fed de laatste jaren ook massaal obligaties van overheden en bedrijven op om geld in de economie te pompen, de zogenoemde "quantitative easing".

De topman die de raad van gouverneurs en het FOMC voorzit en die wij goed kennen via de media is erg machtig, maar slechts in die mate dat hij gesteund wordt door de zes andere gouverneurs en de leden van het FOMC. Die toplui blijven vaak erg lang in functie. Alan Greenspan zwaaide met de voorzittershamer van 1987 tot 2006. Zijn opvolger Ben Bernanke (foto) zal begin volgend jaar opgevolgd worden door zijn adjunct, Janet Yellen. Die wordt dan de eerste vrouw aan de top van de Federal Reserve. Yellen wordt dan een rivale voor de Duitse bondskanselier Angela Merkel als machtigste vrouw ter wereld.

AP2012

De spil van het financiële beleid

Centrale banken zijn in een moderne economie de spil van het monetaire en financiële systeem. De eerste centrale bank, de Zweedse Riksbank, zag in 1668 al het levenslicht, toen Zweden nog een groot rijk aan de Oostzee was. De Bank of England volgde in 1694. 

Napoleon ontdekte in 1800 de behoefte aan de Banque de France. Naar analogie daarmee werd in 1850 de Nationale Bank van België opgericht. De Duitse Bundesbank was en is in het spoor van de Duitse economie een erg belangrijke speler in Europa.

In 1998 heeft de Europese Centrale Bank (ECB) veel van de taken van de centrale banken van de eurozone overgenomen. Toch blijven die via het Eurosysteem (ECB plus eurozonelanden) en het Europese Stelsel van Centrale Banken (ESCB, of ECB plus centrale banken van de hele EU) belangrijk. Die regionale input via het ESCB lijkt dan ook wel wat op het systeem van centrale banken in de VS.