Het verloren jaar van Obama - Tom Van de Weghe

Neen, het is geen goed jaar geweest voor president Obama. Met een populariteit die is weggedeemsterd en een politieke agenda die in de touwen hangt, is zijn kerstvakantie op Hawaï wellicht de ideale plek voor wat zelfreflectie. Want hoe zeer de Republikeinen ook hun best gedaan hebben om Obama stokken in de wielen te steken, 2013 was vooral het jaar van de zelfbeschadiging
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Het was nochtans mooi begonnen, op de trappen van het Capitool in januari. Een herverkozen president, populairder dan ooit. Een inauguratietoespraak die bulkte van ambities en beloftes. Hij zou de wapenwetgeving hervormen, nadat 20 kinderen brutaal waren weggemaaid in Newtown. Hij zou 11 miljoen migranten zonder papieren uitzicht geven op een toekomst. Hij zou Amerika financieel gezonder maken en meevechten tegen klimaatverandering. Hij zou de wereld weer veiliger maken, en de hete hangijzers in Syrië en Iran aanpakken.

De vloek van de tweede ambtstermijn

Al snel werd duidelijk dat ook president Obama niet kon ontsnappen aan de legendarische vloek die neerdaalt over de tweede ambtstermijn. Nog voor het begin van de lente was het wapendebat dood en begraven. Hij had de machtige wapenlobby flink onderschat. “Een redelijk beschamende dag voor Washington,” sprak hij in de tuin van het Witte Huis met de ouders van de slachtoffertjes op de achtergrond. Beschamend, ook voor de president zelf. Hij was te naïef geweest om te geloven dat de Republikeinen na vier jaar loopgravenoorlog hem nog een nieuwe overwinning zouden gunnen.

President Obama werd in 2013 geplaagd door het ene rampverhaal na het andere. De belastingdienst bleek conservatieve groeperingen te viseren. Journalisten werden afgeluisterd. En dan werd Boston opgeschrikt door een dubbele bomaanslag tijdens de marathon. Edward Snowden deed zijn NSA-onthullingen. Het schaamrood is sindsdien niet meer van Obama's wangen verdwenen.

Niet dat alles in zijn schoenen te schuiven valt. De Republikeinen haalden hun beste guerrillatechnieken boven. De immigratiehervorming werd dood-geamendeerd in het Huis van Afgevaardigden, federale benoemingen werden tegengehouden. 2013 kan de geschiedenis ingaan als het minst productieve jaar ooit van het Congres, met amper 55 nieuwe wetten die werden geschreven. Democratie? Een grap in Washington. Chaos en totale stilstand in de machtigste hoofdstad ter wereld. Ontnuchterend.
 

Mea culpa

Pijnlijk dieptepunt was de shutdown van de overheidsdiensten in het najaar. Onder druk van de Tea Party draaiden de Republikeinen de geldkraan dicht. Ze dreigen er ook mee om het schuldenplafond niet te verhogen als Obama niet op hun eisen inging. De rest van de wereld hield de adem in, want dit zou voor iedereen gevolgen hebben. Obama speelde het pokerspel keihard. Hij weigerde te onderhandelen, tot ontzetting van de Republikeinen. Buigen deden ze, mee onder druk van de Amerikaanse publieke opinie die de gijzelingsactie afkeurde. Obama’s populariteit flakkerde even weer op.

Maar lang zou het niet duren. Obamacare of de verplichte zorgverzekering maakte de Republikeinen weer slapend rijk. Wat de grootste verwezenlijking van Obama’s presidentschap moest worden leek meer op een doodgeboren kind. Het ene probleem na het andere haalde de media, de registratiewebsite bleek vol met fouten te zitten. Rapporten toonden aan dat het Witte Huis op de hoogte was en dat het team van Obama de waarschuwingen in de wind had geslagen. Obama zelf sloeg mea culpa. De website werd gerepareerd, maar de vele andere gebroken beloftes niet. Het vertrouwen in Obama kelderde weer. Eigen schuld, dikke...

Verkiezingsjaar

2014 moet het jaar van de waarheid worden voor Obamacare. Dan zal moeten blijken of er zich voldoende gezonde jongeren hebben ingeschreven, want die zijn nodig om de sociale zekerheid te financieren. Gebeurt dat niet, en blijken het vooral ouderen en zieken die zich inschrijven, dan zal dat de verzekeringspremies flink naar omhoog drijven waardoor nog minder jongeren zich zullen inschrijven. De ‘dodenspiraal’, ofwel hét nachtmerriescenario voor Obama.

De ontwikkelingen zullen doorslaggevend zijn voor de tussentijdse verkiezingen in november. De Democraten riskeren afgestraft te worden als de negatieve perceptie rond Obamacare aanhoudt. Mogelijk veroveren de Republikeinen naast de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden ook de Senaat. Als dat gebeurt, mag Obama een kruis maken over zijn tweede ambtstermijn. Alleen de immigratiehervorming maakt nog een kans om gestemd te worden, omdat dit ook de Republikeinen stemmen kan opleveren bij de presidentsverkiezingen van 2016.

Wereldleider Amerika

Mogelijk dwingen binnenlandse nederlagen Obama ertoe om zich meer op het buitenland te concentreren. Want daar haalde hij het voorbije jaar wel verschillende successen, niet in het minst dankzij een een dynamische nieuwe minister van buitenlandse zaken John Kerry die het begrip ‘compromis’ nieuw leven inblies. Nu er op de valreep een budgettair akkoord is goedgekeurd tussen Republikeinen en Democraten en de Amerikaanse economie weer de rest van de wereld aantrekt, kan dit een boost betekenen voor het gedeukte zelfvertrouwen.

Volgt er na de chemische ontwapening van Syrië een mirakeloplossing voor de aanslepende burgeroorlog? Kan het voorlopige akkoord met Iran omgezet worden in een historisch akkoord? Dwingen de Amerikanen Israelis en de Palestijnen tot vrede? Komt er dichter bij huis eindelijk dooi in de relaties met Cuba, na de beruchte handdruk in Zuid-Afrika? De wereld is Bush bijna vergeten en heeft nood aan een grootmacht die weer de weg toont. Van China of de EU zal het niet komen.

Obama heeft nog eventjes tijd om de Amerikanen weer aan zijn kant te krijgen. Zijn voorgangers Ronald Reagan en Bill Clinton presteerden hun grootste verwezenlijkingen pas in hun laatste jaren. Het zijn nog altijd de populairste presidenten ooit. Obama kan zijn verloren jaar dus nog goed maken. Anders wordt “Yes we can” niet meer dan een holle frase in de geschiedenisboekjes.

(Tom Van de Weghe is VRT-correspondent in de VS -via Twitter @tomvandeweghe)